Przepisywanie przygody. Konteksty gatunkowe „Przygód Tomka” Alfreda Szklarskiego

Wacław Forajter

doi:10.32798/pflit.962

Opublikowane: 2023-06-27

Nr 13 (16) (2023)

Przepisywanie przygody. Konteksty gatunkowe „Przygód Tomka” Alfreda Szklarskiego

Wacław Forajter

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.962

Abstrakt

Artykuł koncentruje się na omówieniu serii powieści Alfreda Szklarskiego o Tomku Wilmowskim w kontekście zmieniających się konwencji powieści przygodowych dla młodzieży. W pierwszej części autor skupia się na klasycznych utworach podróżniczych z przełomu wieków oraz polskiej powieści kolonialnej. Następnie analizuje jeden z utworów przygodowych napisanych przez Szklarskiego w okresie okupacji oraz rozpatruje powieść Tomek w tarapatach jako ogniwo pośrednie między twórczością wojenną a cyklem o Wilmowskich. W dalszej kolejności omawia typy utworów przygodowych popularnych w okresie PRL-u. W części ostatniej, wykorzystując kategorie przygody, bohatera i nieprawdopodobieństwa, poddaje refleksji sposób, w jaki na kartach cyklu ujawniają się klasyczne cechy tekstów przygodowych.

Słowa kluczowe:

Alfred Szklarski, klasyczna powieść przygodowa, literatura dla młodzieży, genologia, PRL

Podobne artykuły

Weronika Kostecka, Grzegorz Leszczyński, Maciej Skowera, Kamienie milowe w dziejach polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej. Leśmian – Korczak – Brzechwa , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 11 (14) (2021): Cezury
Kinga Matuszko, Mikołaj Głos, „Pętano nas wszystkie przez całe życie, seksualnie, społecznie i kulturowo. Czas odwrócić role! Teraz my będziemy pętać!” – proza Agnieszki Szpili w kontekście postfeminizmu i postpornografii , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 15 (18) (2025): Cenzury
Jolanta Ługowska, Od „księgi źródeł” do książki z obrazkami. O dwu antologiach poezji dziecięcej , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 12 (15) (2022): Antologie i antologizowanie
Agnieszka Kwiatkowska, Spór jako „okazja do samookreśleń”. Julian Przyboś wobec Karola Irzykowskiego w dwudziestoleciu międzywojennym , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 13 (16) (2023): Zaniedbane tropy
Helena Teleżyńska, Autorytet i autorytetka? O różnicach w starożytnej recepcji Homera i Safony , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 14 (17) (2024): Autorytety
Przemysław Kaliszuk, (Nie)możliwe antologie i definicyjne meandry nowoczesnej literatury „górskiej” , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 12 (15) (2022): Antologie i antologizowanie
Elżbieta Dąbrowicz, Autorytet księcia Adama Jerzego Czartoryskiego w teatrze opinii między 1834 a 1861 rokiem , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 14 (17) (2024): Autorytety
Marzena Woźniak-Łabieniec, Marek Hłasko i jego twórczość w dokumentach GUKPPiW (lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte). Rekonesans , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 15 (18) (2025): Cenzury
Maciej Szargot, Koncert skrzypcowy i krowa. O grze Gałczyńskiego z cenzurą, krytyką i czytelnikami w poemacie „Niobe” , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 15 (18) (2025): Cenzury
Jan Potkański, Prekursorzy Rymkiewicza , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony

1 2 3 4 5 6 7 8 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Forajter, W. (2023). Przepisywanie przygody. Konteksty gatunkowe „Przygód Tomka” Alfreda Szklarskiego. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (13 (16), 217–236. https://doi.org/10.32798/pflit.962

Cited by / Share

Bibliografia

Bachtin, Michaił M., Czas i przestrzeń w powieści, tłum. J. Faryno, „Pamiętnik Literacki” 1974, z. 4, s. 273–311.
Google Scholar

Baluch, Alicja, Dziecko i świat przedstawiony, czyli tajemnice dziecięcej lektury, Wrocław 1994.
Google Scholar

Boryś, Wiesław, ‘Przygoda’, w: idem, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2008.
Google Scholar

Brantlinger, Patrick, Rule of Darkness: British Literature and Imperialism, 1830–1914, London 1988.
Google Scholar

Courtieu,Marc, Roman d’aventure et événement. Pour une littérature (vraiment) populaire, „Cahiers ERTA” 2015, no 8, s. 25–37.
Google Scholar

Dumas, Aleksander, Trzej muszkieterowie, tłum. J. Guze, Warszawa 1967.
Google Scholar

Dutka, Elżbieta, „Egzotyzm utracony” w pisarstwie dla młodzieży Alfreda Szklarskiego, w: Literatura popularna, t. 1: Dyskursy wielorakie, red. E. Bartos, M. Tomczok, Katowice 2013.
Google Scholar

Forajter, Wacław, Synowie Stasia. Formy męskości kolonialnej w powieściach młodzieżowych Ferdynanda Antoniego Ossendowskiego, „Porównania” 2018, nr 2, s. 279–295.
Google Scholar

Garland, Fred [Szklarski, Alfred], Tomek w tarapatach, Mikołów 1949.
Google Scholar

Gignoux, Anne-Claire, De l’intertextualité à la récriture, „Cahiers de Narratologie” 2006, no 13, s. 1–8.
Google Scholar

Green, Martin, Dreams of Adventure, Deeds of Empire, New York 1979.
Google Scholar

Haas, Willy, Teologia w powieści kryminalnej. (Kilka uwag poświęconych Edgarowi Wallace’owi i literaturze kryminalnej w ogóle), tłum. W. Bialik, „Teksty” 1973, nr 6, s. 83–90.
Google Scholar

Jędrych, Karolina, Między egzotycznymi lądami a szkolnymi perypetiami: co nam zostało z „powieści przygodowej” lat 1945–1970, w: Literatura dla dzieci i młodzieży (1945–1989), t. 3, red. K. Heska-Kwaśniewicz, K. Tałuć, Katowice 2013.
Google Scholar

Kłosiński, Krzysztof, Egzotyzm po polsku, w: idem, Eros. Dekonstrukcja. Polityka, Katowice 2000.
Google Scholar

Kowalski, Marek Arpad, Dyskurs kolonialny w Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2010.
Google Scholar

Koziołek, Ryszard, Męskość Stasia, w: idem, Znakowanie trawy albo praktyki filologii, Katowice 2011.
Google Scholar

Kruszyńska, Elżbieta, Między zabawą a dydaktyką. Literacka twórczość Adama Bahdaja dla dzieci i młodzieży, Toruń 2017.
Google Scholar

Kuliczkowska, Krystyna, Kategoria przygody, w: eadem, W świecie prozy dla dzieci, Warszawa 1983.
Google Scholar

Letourneux, Matthieu, Le roman d’aventures 1870–1930, Limoges 2009.
Google Scholar

Łopuszański, Piotr, Pan Samochodzik i jego autor. O książkach Zbigniewa Nienackiego dla młodzieży, Warszawa 2009.
Google Scholar

Murawski, Alfred [Szklarski, Alfred], Tajemnica grobowca, „7 Dni” 1944, nr 5–30 (Biblioteka Śląska, sygn. 353265 III).
Google Scholar

Nienacki, Zbigniew, Wyspa złoczyńców, Wrocław 1998.
Google Scholar

Richardson, Lee Anne M., New Woman and Colonial Adventure Fiction in Victorian Britain: Gender, Genre, and Empire, Gainesville 2006.
Google Scholar

Said, Edward W., Kultura i imperializm, tłum. M. Wyrwas-Wiśniewska, Kraków 2009.
Google Scholar

Sartre, Jean-Paul, Słowa, tłum. J. Rogoziński, Warszawa 1997.
Google Scholar

Showalter, Elaine, Anarchia płci. Gender i kultura w czasach fin de sie`cle’u, tłum. A. Budnik et al., red. nauk. tłumaczenia E. Kraskowska, E. Rajewska, Poznań 2020.
Google Scholar

Skotnicka, Gertruda, ‘Powieść podróżniczo-przygodowa’, w: Słownik literatury dziecięcej i młodzieżowej, red. B. Tylicka, G. Leszczyński, Wrocław 2002.
Google Scholar

Szklarski, Alfred, Przygody Tomka na Czarnym Lądzie, ilustr. J. Marek, Katowice 1987.
Google Scholar

Szklarski, Alfred, Tajemnicza wyprawa Tomka, ilustr. J. Marek, Katowice 1988.
Google Scholar

Szklarski, Alfred, Tomek na tropach Yeti, ilustr. Marek, Katowice 1988.
Google Scholar

Szklarski, Alfred, Tomek na wojennej ścieżce, ilustr. J. Marek, Katowice 1983.
Google Scholar

Szklarski, Alfred, Tomek u źródeł Amazonki, ilustr. J. Marek, Katowice 1989.
Google Scholar

Szklarski, Alfred, Tomek w Gran Chaco, ilustr. J. Marek, Katowice 1987.
Google Scholar

Szklarski, Alfred, Tomek w krainie kangurów, ilustr. J. Marek, Katowice 1976.
Google Scholar

Szklarski, Alfred, Tomek wśród łowców głów, ilustr. J. Marek, Katowice 1989.
Google Scholar

Varga, Krzysztof, Księga dla starych urwisów. Wszystko, czego jeszcze nie wiecie o Edmundzie Niziurskim, Warszawa 2019.
Google Scholar

Waksmund, Ryszard, Degradacja przygody, w: idem, Od literatury dla dzieci do literatury dziecięcej, Wrocław 2000.
Google Scholar

Żółkoś, Monika, Łowcy kultur. Cykl powieści o Tomku Wilmowskim w świetle myśli postkolonialnej, w: Studia postkolonialne nad kulturą i cywilizacją polską, red. K. Stępnik, D. Trześniowski, Lublin 2010.
Google Scholar

Wacław Forajter

waclaw.forajter@us.edu.pl
https://orcid.org/0000-0001-7527-934X

Afiliacja:

Uniwersytet Śląski w Katowicach Polska

Biogram

dr hab., ur. 1976, pracownik Instytutu Literaturoznawstwa na Wydziale Humanistycznym UŚ. Historyk literatury końca XIX i początku XX w., krytyk, tłumacz z języka francuskiego. Autor czterech monografii i kilkudziesięciu rozpraw naukowych. Publikował w „Tekstach Drugich”, „Pamiętniku Literackim”, „Przeglądzie Humanistycznym”, „Wieku XIX” i „Wielogłosie”. Interesuje się teorią postkolonialną, badaniami nad środkami transportu, antropologią i historią kultury XIX w.