Metalepsa – trop tłumaczy

Joanna Orska

doi:10.32798/pflit.1008

Opublikowane: 2023-06-25

Nr 13 (16) (2023)

Metalepsa – trop tłumaczy

Joanna Orska

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.1008

Abstrakt

Metalepsa to trop w tradycyjnej retoryce na polskim gruncie najczęściej wyłączany z grupy najbardziej znaczących zabiegów, ze względu na swoje funkcje podporządkowywany metonimii. W polskim literaturoznawstwie był najczęściej omawiany z punktu widzenia teorii narratywistycznych, podążających śladem Gérarda Genette’a, znajdujących doskonałe uzasadnienie w eksperymentach postmodernistycznej prozy. Ten artykuł uzupełnia rekapitulację francuskiej linii dyskusji o metalepsie o wątek amerykańskiej, poetycko-filozoficznej debaty o relacjach retoryki, poetyki i epistemologii, która to debata w latach siedemdziesiątych XX w., przez Paula de Mana podążającego za retoryką Friedricha Nietzschego, przyczyniła się do wypracowania krytycznoliterackiego stanowiska Harolda Blooma, znanego z Lęku przed wpływem.

Słowa kluczowe:

metalepsa, retoryka i epistemologia, narratologia, dekonstrukcja, Harold Bloom, Paul de Man

Podobne artykuły

1 2 3 4 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Orska, J. (2023). Metalepsa – trop tłumaczy. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (13 (16), 33–47. https://doi.org/10.32798/pflit.1008

Cited by / Share

Bibliografia

Austin, J. L., How to Do Things with Words. The William James Lectures delivered at Harvard University in 1955, Cambridge 1962.
Google Scholar

Austin, J. L., Performatywy i konstatacje, w: M. Hempoliński, Brytyjska filozofia analityczna, Warszawa 1974.
Google Scholar

Bielik-Robson, Agata, Sześć dni stworzenia, w: H. Bloom, Lęk przed wpływem. Teoria poezji, tłum. A. Bielik-Robson, M. Szuster, Kraków 2002.
Google Scholar

Blanchot, Maurice, Literatura i prawo do śmierci, w: idem, Wokół Kafki, tłum. K. Kocjan, Warszawa 1996.
Google Scholar

Bloom, Harold, Lęk przed wpływem. Teoria poezji, tłum. A. Bielik-Robson, M. Szuster, Kraków 2002.
Google Scholar

Bloom, Harold, Mapa przekrzywień, tłum. A. Lipszyc, „Literatura na Świecie” 2003, nr 9–10, s. 5–33.
Google Scholar

Burke, Kenneth, Four Master Tropes, w: idem, A Grammar of Motives. A Rhetoric of Motives, Meridian Books, Cleveland 1962.
Google Scholar

Fletcher, Angus, Volume and Body in Burke’s Criticism, w: Representing Kenneth Burke: Selected Papers from the English Institute, ed. H. White, M. Brose, Baltimore 1982.
Google Scholar

Gates, Henry Louis Jr., The „Blackness of Blackness”: A Crtitique on the Sign and the Signifying Monkey, w: Essentials of the Theory of Fiction, ed. M. J. Hoffman, P. D. Murphy, London 2005.
Google Scholar

Kant, Imannuel, Krytyka władzy sądzenia, tłum. M. Żelazny, red. M. A. Chojnacka et al., Toruń 2014.
Google Scholar

Karkiewicz, Magdalena Amelia, Metalepsa jako strategia narracyjna w dziełach literackich i filmowych (analiza zjawiska na wybranych przykładach), „Załącznik Kulturoznawczy” 2015, nr 2, s. 384–475.
Google Scholar

Kwintylian, Marek Fabiusz, Kształcenie mówcy. Księgi VIII 6–XII, wstęp, tłum. i przyp. S. Śnieżewski, Kraków 2012.
Google Scholar

Lausberg, Heinrich, Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze, tłum., oprac. i wstęp A. Gorzkowski, Bydgoszcz 2002.
Google Scholar

Lefevere, André, „The Translator’s Turn” by Douglas Robinson, „Comparative Literature Studies” 1993, Vol. 30, No. 4, s. 451–454.
Google Scholar

Man, Paul de, Blindness and Insight: Essays in the Rhetoric of Contemporary Criticism, New York 1971.
Google Scholar

Man, Paul de, Retoryka tropów (Nietzsche), w: idem, Alegorie czytania. Język figuralny u Rousseau, Nietzschego, Rilkego i Prousta, tłum. A. Przybysławski, Kraków 2004.
Google Scholar

Mitosek, Zofia, Mimesis – między udawaniem a referencją, w: Sporne i bezsporne problemy współczesnej wiedzy o literaturze, red. W. Bolecki, R. Nycz, Warszawa 2002.
Google Scholar

Nietzsche, Friedrich, Przedstawienie retoryki starożytnej, tłum. B. Baran, w: Nietzsche 1900–2000, red. A. Przybysławski, Kraków 1997.
Google Scholar

Nietzsche, Friedrich, Wola mocy, tłum. S. Frycz, K. Drzewiecki, Warszawa 1911.
Google Scholar

Okopień-Sławińska, Aleksandra, ‘Metalepsis’, w: Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, Wrocław 1998.
Google Scholar

Orska, Joanna, Sincerity and Objectification. Object in Translation, w: Exorcising Modernism, ed. M. Wiśniewski, Warsaw 2014.
Google Scholar

Robinson, Douglas, The Translator’s Turn, Baltimore 1991.
Google Scholar

Roussin, Philippe, Rhétorique de la métalepse, états de cause, typologie, récit, w: Métalepses. Entorses au pacte de la représentation, éd. J. Pier, J.-M. Schaeffer, Paris 2005.
Google Scholar

Spivak, Gayatri Chakravorty, A Critique of Postcolonial Reason: Toward a History of Vanishing Present, Cambridge 1999.
Google Scholar

Swoboda, Tomasz, Zakrzywienie przestrzeni reprezentacji. Parę słów o metalepsie, „Teksty Drugie” 2005, nr 5, s. 183–194.
Google Scholar

Wasilewska, Anna, Pisanie jest po trosze umieraniem (posłowie), w: M. Blanchot, Wyrok śmierci, tłum. A. Wasilewska, Warszawa 2021.
Google Scholar

Ziomek, Jerzy, Retoryka opisowa, Wrocław 2000.
Google Scholar

Joanna Orska

joanna.orska@uwr.edu.pl
https://orcid.org/0000-0001-5065-6719

Afiliacja:

Uniwersytet Wrocławski Polska

Biogram

prof. dr hab., pracuje na Uniwersytecie Wrocławskim w Instytucie Filologii Polskiej (Zakład Historii Literatury XX i XXI w.). Jako literaturoznawczyni zajmuje się nowoczesną i współczesną literaturą, zwłaszcza problemami awangardy, neo- i postawangardy w odniesieniu do zjawisk w kulturze XX i XXI w. Specjalizuje się także w zagadnieniach związanych z krytyką literacką i z nowymi metodologiami badań literackich. Kierowniczka Pracowni Współczesnych Form Krytycznych. Autorka publikacji Przełom awangardowy w dwudziestowiecznym modernizmie w Polsce (2004), Liryczne narracje. Nowe tendencje w poezji polskiej 1989–2006 (2006), Republika poetów. Poetyckość i polityczność w krytycznej praktyce (2013). Ostatnio wydała książkę Performatywy. Składnia/retoryka, gatunki i programy poetyckiego konstruktywizmu (2019).