O długim trwaniu antologii na przykładzie „Speculum exemplorum”

Magdalena Piskała

doi:10.32798/pflit.793

Opublikowane: 2022-06-12

Nr 12 (15) (2022)

O długim trwaniu antologii na przykładzie „Speculum exemplorum”

Magdalena Piskała

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.793

Abstrakt

Artykuł omawia kwestię długiego trwania trzech antologii nowołacińskich. O ich ogromnej popularności w Europie przez cały okres nowożytny zadecydowały nie tylko zawartość, ale przede wszystkim użyteczność wynikająca z prostej i jasnej struktury, pozwalającej na łatwe odnajdywanie treści. Zbiory cytatów, takie jak Manipulus florum Tomasza z Irlandii czy Polyanthea, nie tyle trwały powielane w kolejnych dodrukach, ile żyły dzięki ciągłym zmianom, jakie wprowadzali kolejni redaktorzy uzupełniający i korygujący materiał, a także modyfikujący układ treści oraz porządkujący je z pomocą kolejnych użytecznych indeksów. Na tym tle wyróżnia się kompendium kaznodziejskie zatytułowane Speculum exemplorum. Mimo swej średniowiecznej proweniencji odrodziło się dzięki redakcji jezuity Joannesa Majora. Wciąż drukowane i poszerzane zyskało też nową odsłonę za sprawą tłumaczenia Szymona Wysockiego, które dzięki kolejnym wydaniom i nowym redakcjom nie tylko stało się ważnym i długotrwałym zjawiskiem w literaturze staropolskiej, ale też otworzyło drogę adaptacjom w językach wschodniosłowiańskich.

Słowa kluczowe:

antologia, literatura nowołacińska, przekład, literatura staropolska, kompedium kaznodziejskie

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 6 7 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Piskała, M. (2022). O długim trwaniu antologii na przykładzie „Speculum exemplorum”. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (12 (15), 45–59. https://doi.org/10.32798/pflit.793

Cited by / Share

Bibliografia

Adagia sive sententiae proverbiales [...], Argentorati: Josias Rihelius, 1596.
Google Scholar

Alsheimer, Rainer, Das Magnum Speculum Exemplorum als Ausgangspunkt populärer Erzähltraditionen. Studien zu seiner Wirkungsgeschichte in Polen und Russland, Bern−Frankfurt am Main 1971.
Google Scholar

Anthologia sive Florilegium rerum et materiarum selectarum [...] ex sacris literis, patribus item aliisque linguae Graecae et Latinae scriptoribus probatis collectum [...], Argentorati: Wilhelm Christian Glaser, 1631.
Google Scholar

Beyerlinck, Laurens, Magnum theatrum vitae humanae [...], t. 1−7, Coloniae Agrippinae: Arnoldus et Antonius Hieratus, 1631.
Google Scholar

Blair, Ann, Reading Strategies of Coping With Information Overload ca 1550−1700, „Journal of the History of Ideas”, vol. 64 (2003), nr 1, s. 11−28.
Google Scholar

Blair, Ann, Too Much to Know. Managing Scholarly Information Before the Modern Age, New Haven−London 2010.
Google Scholar

Desiderii Erasmi Roterodami Opera omnia [...], t. 1: De copia verborum ac rerum libri duo, Lugduni Batavorum: Petrus Vender, 1703.
Google Scholar

Emblemata. Handbuch zur Sinnbildkunst des XVI. und XVII. Jahrhunderts. Supplement der Erstausgabe, herausg. von A. Henkel, A. Scho¨ne, Stuttgart 1976.
Google Scholar

Erasmus, Collected Works, vol. 24: The Copia. Foundations of the Abundant Style, tłum. i przyp. B. I. Knott, 1978.
Google Scholar

Estreicher, Karol, Bibliografia polska, t. 22, Kraków 1908.
Google Scholar

Florilegii magni seu Polyantheae floribus novissimis sparsae libri XX [...], Argentorati: Haeredes Lazari Zetzneri, 1645.
Google Scholar

Florilegii magni seu Polyantheae tomus secundus, Argentorati: Haeredes Lazari Zetzneri, 1624. https://manipulus-project.wlu.ca/index.html (d.d. 21.04.2021).
Google Scholar

Kruitwagen, Bonaventura, Het „Speculum exemplorum”, „Bijdragen voor de Geschedesis van het Bisdom van Haarlem”, 29 (1905), s. 329−368.
Google Scholar

Lesser, Bertram, Johannes Busch: Chronist der Devotio moderna. Werkstruktur, Überlieferung, Rezeption, Frankfurt am Main, 2005.
Google Scholar

Loci communes sive Florilegium rerum et materiarum selectarum [...] ex sacris literis, patribus item, aliisque linguae Graecae et Latinae scriptoribus probatis collectum, Argentorati: Josiae Rihelii Haeredes, 1598.
Google Scholar

Magistri Thetmari Iter ad Terram Sanctam anno 1217, ed. T. Tobbler, St. Galli et Bernae 1851.
Google Scholar

M[agistri] Thietmari Historia de dispositione Terrae Sanctae, rec. J. C. M. Laurent, Hamburg 1852.
Google Scholar

Magnum speculum exemplorum [...], Duaci: Balth[asar] Bellerus, 1603.
Google Scholar

Magnum speculum exemplorum [...], Venetiis: Petrus Bertanus, 1605.
Google Scholar

Magnum speculum exemplorum [...], Antverpiae: Ioannes Keerbergius, 1607.
Google Scholar

Magnum speculum exemplorum [...], Duaci: Balthazar Bellerus, 1633.
Google Scholar

Manikowska, Halina, Jerozolima − Rzym − Compostela. Wielkie pielgrzymowanie u schyłku średniowiecza, Wrocław 2008.
Google Scholar

Maracci, Ippolito, Polyanthea Mariana in libros XVIII distributa [...], Coloniae Agrippinae: Petrus Ketteler, 1684.
Google Scholar

Mejor, Mieczysław, Polyanthea Nova von Joseph Lange: ein Exampel der neulateinischen Florilegia, w: Acta Conventus Neo-Latini Hafniensis Proceedings of the Eighth International Congress of Neo-Latin Studies. Copenhagen 12 August to 17 August 1991, „Medieval and Renaissance Texts and Studies”, vol. 120, Tempe, Arizona 1997, s. 651−663.
Google Scholar

Moss, Ann, Printed Commonplace-Books and the Structuring of Renaissance Thought, Oxford 1996.
Google Scholar

Pawlak, Wiesław, De eruditione comparanda in humanioribus. Studia z dziejów erudycji humanistycznej w XVII wieku, Lublin 2012.
Google Scholar

Polo de Beaulieu, Marie Anne, „Dialogus miraculorum”: The Initial Source of Inspiration for Johannes Gobi the Younger’s „Scala coeli”?, w: The Art of Cistercian Persuasion in the Middle Ages and Beyond. Caesarius of Heisterbach’s „Dialogue on Miracles” and Its Reception, ed. by V. Smirnova, M. A. Polo de Beaulieu and J. Berlioz, Leiden 2015.
Google Scholar

Polyanthea. Opus suavissimis floribus exornatum, compositum per Dominicum Nanum Mirabellium [...] ad communem utilitatem, Saonae: Franciscus de Silva, 1503.
Google Scholar

Polyanthea [...], in libera Argentina: Matthias Schurerius, 1517.
Google Scholar

Rouse, Richard, Rouse, Mary, Preachers, Florilegia and Sermons: Studies on the „Manipulus Florum” of Thomas of Ireland, Toronto 1979.
Google Scholar

Rudolf-Ziółkowska, Elżbieta, Wstęp, w: Wielkie zwierciadło przykładów w ruskim tłumaczeniu Joana Prysłopskiego z 1723 roku, oprac. E. Rudolf-Ziółkowska, Kraków 2004.
Google Scholar

Soszyński, Jacek, Kronika Marcina Polaka i jej średniowieczne tradycje rękopiśmienne w Polsce, Warszawa 1995.
Google Scholar

Spanner, Andreas, Polyanthea sacra [...], t. 1−2, Venetiis: Michael Haertz, 1709.
Google Scholar

Vermeer, Hendrina Beytje Clasina Willemina, Het tractaat „Ortus et decursus OrdinisCartusiensis” van Hendrik Egher van Kalkar met een biographische inleiding, Wageningen 1929.
Google Scholar

Vosters, Simon A., Love Fever: Guevara, Gruterus, Catsius and „Schoonhovius”, „Humanistica Lovaniensia. Journal of Neo-Latin Studies”, vol. XLVI (1997), s. 279−321.
Google Scholar

Walczak-Sroczyńska, Barbara, „Wielkie zwierciadło przykładów” − dzieje tekstologiczne, „Slavia Orientalis” 1976, nr 4, s. 493−508.
Google Scholar

Walczak-Sroczyńska, Barbara, Z dziejów polsko-rosyjskich związków kulturalnych w XVII wieku. (Wschodniosłowiańska recepcja „Wielkiego zwierciadła przykładów”), „Przegląd Humanistyczny” 1976, nr 7, s. 19−29.
Google Scholar

Wielkie zwierciadło przykładów [...] przez ks. Symona Wysockiego [...] na polskie przełożone [...], Kraków: Jan Scharffenberger, 1612.
Google Scholar

Wielkie zwierciadło przykładów [...] przez ks. Symona Wysockiego [...] na polskie znowu przełożone i sporządzone [...], Kraków: Maciej Jędrzejowczyk, 1621.
Google Scholar

Wielkie zwierciadło przykładów [...] przez ks. Szymona Wysockiego przełożone, a teraz po trzeci raz przez ks. Jana Lesiowskiego [...] sporządzone [...], Kraków: Antoni Wosiński, 1633.
Google Scholar

Wielkie zwierciadło przykładów w ruskim tłumaczeniu Joana Prysłopskiego z 1723 roku, oprac. Elżbieta Rudolf-Ziółkowska, Kraków 2004.
Google Scholar

Woude, Sape Van der, Johannes Busch. Windesheimer kloosterreformator en kroniekschrijver, Edam 1947.
Google Scholar

Zwierciadło przykładów [...], t. 1, Kalisz: Drukarnia Kolegium SJ, 1690.
Google Scholar

Zwierciadło przykładów [...], t. 2, Kalisz: Drukarnia Kolegium SJ, 1691.
Google Scholar

Magdalena Piskała

magda.piskala@poczta.onet.pl
https://orcid.org/0000-0001-9178-6114

Afiliacja:

Polska Akademia Nauk Polska

Biogram

dr hab., prof. IBL PAN, pracuje w Pracowni Literatury Renesansu i Baroku Instytutu Badań Literackich PAN, zajmuje się literaturą staropolską i nowołacińską tworzoną na terenie Rzeczypospolitej ok. połowy XVII w.