Cezura ocenzurowana. Raz jeszcze o „Panu Tadeuszu”

Ewa Kosowska

doi:10.32798/pflit.583

Opublikowane: 2021-06-20

Nr 11 (14) (2021)

Cezura ocenzurowana. Raz jeszcze o „Panu Tadeuszu”

Ewa Kosowska

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.583

Abstrakt

Autorka proponuje analizę rozmaitych cezur przywoływanych w poemacie Adama Mickiewicza z uwzględnieniem założeń wypracowanej przez siebie koncepcji kulturowej antropologii literatury. Traktuje poemat jako świadectwo współistnienia szlacheckiej kultury cyrograficznej z residuami kultury oralnej i wskazuje, że istnieją różnice w zasadach stanowienia cezury między systemami kulturowymi fundowanymi w przewadze na pamięci społecznej a systemami opartymi głównie na wiedzy historycznej. Akcentuje znaczenie ostentacyjnego pomijania w narracjach o przeszłości momentów przełomowych w celu świadomego podtrzymywania tradycji i uzyskania efektu ciągłości trwania dominującego uprzednio systemu kulturowego.

Słowa kluczowe:

kulturowa antropologia literatury, kultura szlachecka, cezura, pamięć społeczna

Podobne artykuły

Weronika Kostecka, Grzegorz Leszczyński, Maciej Skowera, Kamienie milowe w dziejach polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej. Leśmian – Korczak – Brzechwa , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 11 (14) (2021): Cezury
Ewa Kosowska, Wybrane aspekty recepcji twórczości Henryka Sienkiewicza na Śląsku. Rekonesans , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Rafał Majerek, Rok 1989 w literaturze słowackiej – problematyczna cezura , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 11 (14) (2021): Cezury
Agata Zawiszewska, Karol Irzykowski i „królewski łachman”. Przyczynek do nienapisanej książki o Polskiej Akademii Literatury , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 13 (16) (2023): Zaniedbane tropy
Magdalena Bystrzak, Słowacka post-przeszłość po 1918 roku. Kilka uwag wstępnych , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 11 (14) (2021): Cezury
Konrad Niciński, Irzykowski w kręgu Skamandra , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 13 (16) (2023): Zaniedbane tropy
Łukasz Wróbel, Mortyfikacja (wstępne rozpoznania) , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 13 (16) (2023): Zaniedbane tropy
Andrzej Fabianowski, Słowacki mentorem Mickiewicza w wierszu „Mój Adamito...” , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 11 (14) (2021): Cezury
Iwona Barbara Węgrzyn, Sarmatyzm i biedermeier. Granice, cezury, przepływy. W kręgu galicyjskich spadkobierców Soplicy , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 11 (14) (2021): Cezury
Elżbieta Dąbrowicz, Stulecie Tyrmanda. Cezura w biografii publicznej pisarza , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 11 (14) (2021): Cezury

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Kosowska, E. (2021). Cezura ocenzurowana. Raz jeszcze o „Panu Tadeuszu”. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (11 (14), 109–123. https://doi.org/10.32798/pflit.583

Cited by / Share

Bibliografia

Antropologia kultury − antropologia literatury, red. E. Kosowska, E. Jaworski, Katowice 2005.
Google Scholar

Antropologia kultury − antropologia literatury. Na tropach koligacji, red. E. Kosowska, A. Gomóła, E. Jaworski, Katowice 2007.
Google Scholar

Beauvois, Daniel, Polacy na Ukrainie 1831−1863. Szlachta polska na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie, Paryż 1987 (Le noble, le serf et le revizor. La noblesse polonaise entre le tsarisme et les masses ukrainiennes (1831−1863), Paris 1985).
Google Scholar

Boziewicz, Władysław, Polski kodeks honorowy, Warszawa 1919.
Google Scholar

Hall, Edward T., Poza kulturą, tłum. E. Goździak, Warszawa 1984.
Google Scholar

Kosowska, Ewa, Antropologia literatury. Teksty, konteksty, interpretacje, Katowice 2003.
Google Scholar

Kosowska, Ewa, Antropologia literatury − moda czy metoda?, „Kultura i Społeczeństwo” 2005, nr 4.
Google Scholar

Kosowska, Ewa, Negocjacje i kompromisy. Antropologia polskości Henryka Sienkiewicza, Katowice 2002.
Google Scholar

Kosowska E., Postać literacka jako tekst kultury. Próba rekonstrukcji antropologicznego modelu szlachcianki na podstawie „Potopu” Henryka Sienkiewicza, Katowice 1990.
Google Scholar

Kosowska, Ewa, Jaworski, Eugeniusz, „Święta miłości kochanej Ojczyzny...”. Honor i wstyd w polskiej myśli edukacyjnej, w: Wstyd w kulturze. Kolokwia polsko-białoruskie (2), red. E. Kosowska, G. Kurylenka, A. Gomóła, Katowice 2008.
Google Scholar

Kosowska, Ewa, Jaworski, Eugeniusz, Wielka Narracja Emigracji, „Śląsk” 2002, nr 1 (75).
Google Scholar

Kraszewski, Józef Ignacy, Wspomnienia Wołynia, Polesia i Litwy, Warszawa 1985.
Google Scholar

Mączyński, Andrzej, Wśród prawników w Soplicowie, w: Mickiewiczowskie konteksty, red. M. Cieśla-Korytowska, Kraków 2019.
Google Scholar

Michalski, Jerzy, Osiemnastowieczne realia „Pana Tadeusza”, w: Dzieło literackie jako źródło historyczne, red. Z. Stefanowska, J. Sławiński, Warszawa 1978.
Google Scholar

Mickiewicz, Adam, Dzieła wszystkie, t. 4: Pan Tadeusz, oprac. K. Górski, Wrocław−Warszawa−Kraków 1969.
Google Scholar

Mickiewicz, Adam, Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z r. 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem, oprac. S. Pigoń, aneks oprac. J. Maślanka, BN S. I, nr 83, wyd. 14, Wrocław 2018.
Google Scholar

Ong, Walter Jackson, SJ, Oralność i piśmienność. Słowo poddane technologii, tłum. J. Japola, Lublin 1992.
Google Scholar

Opacka, Anna, Trwanie i zmienność. Romantyczne ślady oralności, Katowice 1998.
Google Scholar

Rygielska, Małgorzata, Monografia Ignacego Lubicz Czerwińskiego „Okolica Za-dnistrska”. Studium kulturoznawcze, Wrocław 2019.
Google Scholar

Sikorska-Kulesza, Jolanta, Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i Białorusi w XIX wieku, Warszawa 1995.
Google Scholar

Słownik tematyczny języka poematu Adama Mickiewicza „Pan Tadeusz”, http://nevmenandr.net/tadeusz/ (d.d. 20.02.2020).
Google Scholar

Ślusarek, Krzysztof, Austria wobec polskiej szlachty z Galicji w latach 1772−1861, „Studia Historyczne” 2012, z. 2 (218).
Google Scholar

Tazbir, Janusz, Kultura szlachecka w Polsce. Rozkwit, upadek, relikty, Warszawa 1978.
Google Scholar

Ewa Kosowska

ewa.kosowska@us.edu.pl
https://orcid.org/0000-0003-4994-1517

Afiliacja:

Uniwersytet Śląski w Katowicach Polska

Biogram

prof. dr hab., filolog i kulturoznawca, członek Komitetu Nauk o Kulturze PAN, w latach 2013−2017 prezes Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego. Pracuje w Instytucie Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Zajmuje się problemami teorii i historii kultury, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości wykorzystywania tekstu literackiego w badaniach antropologiczno-kulturowych. Opublikowała m.in.: Postać literacka jako tekst kultury. Rekonstrukcja antropologicznego modelu szlachcianki na podstawie „Potopu” Henryka Sienkiewicza (1990), Negocjacje i kompromisy. Antropologia polskości Henryka Sienkiewicza (2002), Antropologia literatury (2003), Stąd do Teksasu (2006), Eurosarmata. O postawach i wyborach Henryka Sienkiewicza (2013). Współredagowała prace zbiorowe: Antropologia kultury − antropologia literatury (2005), Antropologia kultury − antropologia literatury. Na tropach koligacji (2007), Wstyd w kulturze (1998, 2008), O wątpieniu (2015), Nauczyciel akademicki − etos i warsztat (2016), Człowiek w sytuacji − nie tylko z perspektywy psychologa. Studia inspirowane teorią Tadeusza Tomaszewskiego (2018), Miłośnicy Melpomeny. Kartki z dziejów Towarzystwa Kultury Teatralnej w Katowicach (2019), Prawda i fałsz w nauce i sztuce (2020), Truth and Falsehood in Science and the Arts (2020).