Wers na pograniczach wersologii


Abstrakt

Dotychczasowe teorie wiersza wolnego wypracowane przez polskich wersologów zakładają, że wers jest podstawową i łatwo uchwytną jednostką kompozycyjną tekstu wierszowanego. Tymczasem w poezji polskiej ostatnich dziesięcioleci wyraźnie zaznacza się tendencja do zakłócania wyrazistości podziału na wersy, a nawet do zupełnej rezygnacji z ugruntowanych w tradycji literackiej mechanizmów delimitacji wierszowej (prozodyjnych, rytmicznych czy graficznych). Z drugiej strony, coraz większe znaczenie zdaje się zyskiwać graficzne ukształtowanie utworów poetyckich, spośród których wiele nie mieści się jednak w teorii tekstu graficznego.

W konsekwencji powstają utwory o niejasnym statusie, sytuujące się na pograniczu wiersza wolnego i prozy. Z uwagi na wspomniane założenie teorie wiersza wolnego zaproponowane przez polskich badaczy wydają się nieprzystosowane do opisu mechanizmów kompozycyjnych w tego typu tekstach. Niniejszy artykuł jest próbą rozpoznania wyzwań, które przed wersologią stawiają utwory niedające się w sposób bezdyskusyjny zaklasyfikować ani do wiersza wolnego, ani do prozy. Jednocześnie jest to próba wskazania semantycznych możliwości dostępnych wyłącznie na tak rozumianym obszarze pogranicznym.

Słowa kluczowe

pogranicze wiersza wolnego i prozy; teoria wiersza wolnego; tekst graficzny; delimitacja wierszowa; prozodia zapisu

Bargielska, Justyna, Umiem żyć w biedzie, pochodzę z patologicznej rodziny, / więc zmiana stylu życia w zgodzie z własnym sumieniem mnie / nie przeraża, w: Warkoczami: antologia nowej poezji, red. S. Głuszak, B. Gula, J. Mueller, Warszawa 2016.

Białoszewski, Miron, Utwory zebrane, t. 1, Warszawa 2016.

Borowy, Wacław, Rytmika prozy Żeromskiego, w: O Żeromskim. Rozprawy i szkice, wyd. 2, Warszawa 1964.

Cyranowicz, Maria, Monologia, w: Warkoczami: antologia nowej poezji, red. S. Głuszak, B. Gula, J. Mueller, Warszawa 2016.

Dłuska, Maria, Drugi szkic o pograniczu prozy i wiersza, w: Prace wybrane, t. 3, red. S. Balbus, Kraków 2001.

Dłuska, Maria, Między prozą a wierszem, w: Prace wybrane, t. 3, red. S. Balbus, Kraków 2001.

Dłuska, Maria, Modernistyczny barok Żeromskiego. Studium prozy poetyckiej pisarza, w: Prace wybrane, t. 3, red. S. Balbus, Kraków 2001.

Dłuska, Maria, Studia z historii i teorii wersyfikacji polskiej, t. 2, Warszawa 1978.

Genette, Gérard, Palimpsesty. Literatura drugiego stopnia, tłum. T. Stróżyński, A. Milecki, Gdańsk 2014.

Grabowski, Artur, Wiersz, forma i sens, Kraków 1999.

Herbert, Zbigniew, Epilog burzy, Wrocław 1998.

Kępiński, Piotr, Jak gdyby przed chwilą przetoczyła się tędy wojna, w: Antologia nowej poezji polskiej 1990−1999, red. R. Honet, M. Czyżkowski, Kraków 2000.

Klicka, Barbara, Kochany, w: Warkoczami: antologia nowej poezji, Warszawa 2016.

Kulawik, Adam, Wersologia. Studium wiersza, metru i kompozycji wersyfikacyjnej, Kraków 1999.

Mayenowa, Maria Renata, Poetyka teoretyczna, wyd. 3, Wrocław et al. 2000.

Miłosz, Czesław, Gdzie słońce wschodzi i kędy zapada, Kraków 2004.

Okopień-Sławińska, Aleksandra, Relacje osobowe w literackiej komunikacji, w: Semantyka wypowiedzi poetyckiej, Kraków 2001.

Przybyła, Piotr, Apokalipsa. Afterparty, Łódź 2015.

Radczyńska, Justyna, Jaki korbowód zmienia muśnięcia w rotacje?, w: Warkoczami: antologia nowej poezji, red. S. Głuszak, B. Gula, J. Mueller, Warszawa 2016.

Sadowski, Witold, Europejski wiersz litanijny. W innej czasoprzestrzeni, Warszawa 2018.

Sadowski, Witold, Litania i poezja, Warszawa 2018.

Sadowski, Witold, Wiersz wolny jako tekst graficzny, Kraków 2004.

Skibski, Krzysztof, Poezja jako iteratura, Poznań 2017.

Urbańska, Dorota, Wiersz wolny. Próba charakterystyki systemowej, Warszawa 1995.

Pobierz

Opublikowane : 2021-06-20


Pietras, W. (2021). Wers na pograniczach wersologii. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (11 (14), 259-273. https://doi.org/10.32798/pflit.541

Wojciech Pietras  w_pietras@poczta.fm
Uniwersytet Warszawski  Polska
https://orcid.org/0000-0002-3079-5137

mgr, doktorant w Zakładzie Poetyki, Teorii Literatury i Metodologii Badań Literackich Instytutu Literatury Polskiej UW. Główne zainteresowania badawcze: wersologia, w szczególności teoria wiersza wolnego i obszar pograniczny pomiędzy wierszem i prozą, oraz kultura internetu.






Copyright (c) 2021 Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Wszystkie artykuły prezentowane na łamach „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo” są publikowane w otwartym dostępie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa wersja 3.0  (CC-BY)