O Norwidowskich obrazach barwy żółtej

Tomasz Korpysz

doi:10.32798/pf.874

Opublikowane: 2021-12-30

Tom 76 (2021)

O Norwidowskich obrazach barwy żółtej

Tomasz Korpysz

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.874

Abstrakt

Pole słowotwórcze żółtego nie jest w pismach Norwida bardzo rozbudowane (liczy osiem leksemów), niezbyt liczne są też użycia poszczególnych jednostek (łącznie jest to 40 użyć). Są one jednak bardzo interesujące ze względu na to, że bardzo rzadko po prostu informują o barwie kogoś lub czegoś, najczęściej mają zaś wyraźny ładunek aksjologiczny: zupełnie wyjątkowo kontekstowo pozytywny, zwykle – mniej lub bardziej negatywny. Do wyrażenia tego negatywnego wartościowania dość rzadko wykorzystuje poeta systemowe
środki słowotwórcze (por. derywaty pożółkły, zżółknąć), znacznie częściej – różnego rodzaju środki leksykalne, składniowe czy tekstowe. Niejednokrotnie dopiero lektura szerszego kontekstu bądź też znajomość nieujęzykowionych faktów kulturowych pozwalają właściwie odczytać negatywne waloryzowanie leksyki dotyczącej koloru żółtego. Barwę żółtą najczęściej przypisuje Norwid różnorakim artefaktom, z których najliczniejszą grupą są nazwy części ubioru. Drugim obszerniejszym kręgiem tematycznym jest świat roślin. Znacznie rzadziej żółty i jego derywaty odnoszą się do sfer tematycznych „człowiek” i „kosmos: niebo i światło niebieskie”, a tylko w pojedynczych użyciach do kręgów „świat zwierząt” i „przyroda nieożywiona”.

Słowa kluczowe:

Cyprian Norwid, idiolekt, semantyka, konotacja, wartościowanie, kolor, żółty

Podobne artykuły

Monika Buława, JARMUŻ, WARMUZ, FARMUGA – o kilku pokrewnych etymologicznie germanizmach w gwarowym słownictwie kulinarnym , Prace Filologiczne: Tom 77 (2022)
Mariola Wołk, Między porządkiem a istnieniem. Delimitacja jednostek języka z członami czasownikowymi: wyodrębnić, wyróżnić i wydzielić , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Piotr Sobotka, Magdalena Żabowska, Wariantywne realizacje wymaganych przez czasownik fraz przysłówkowych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Natalia Siudzińska, Zofia Zaron, O czasowniku uważać. Dociekania semantyczno-składniowe , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Magdalena Danielewiczowa, Opis walencji niemotywowanych rzeczowników. Problematyczne rozstrzygnięcia w "Walentym" , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Hanna Sytar, Anatolii Zahnitko, Przyimki wtórne o zmiennej walencji wyrażające określenie czynności w języku ukraińskim , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Korpysz, T. (2021). O Norwidowskich obrazach barwy żółtej. Prace Filologiczne, 76, 275–290. https://doi.org/10.32798/pf.874

Cited by / Share

Bibliografia

Badyda, E. (2008). Świat barw – świat znaczeń w języku poezji Zbigniewa Herberta. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Google Scholar

Bawej, I. (2017). Żółty w języku polskim i gelb w języku niemieckim. Semantyczna analiza porównawcza, Prace Językoznawcze, 19(3), 5–25.
Google Scholar

Benenowska, I. (2011). O kolorach w języku (na tle różnych perspektyw badawczych). W: B. Afeltowicz i in. (red.), In silva verborum: prace dedykowane profesor Ewie Pajewskiej z okazji 30-lecia pracy zawodowej (47–62). Szczecin: Volumina.pl Daniel Krzanowski.
Google Scholar

Buttler, D. (1974). Polski dowcip językowy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Cygal-Krupa, Z. (2004). Kolor żółty i złoty w Panu Tadeuszu, Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica, 2, 59–69.
Google Scholar

Dambek, Z. (2012). Kariera szlafroka, czyli o karykaturach szlachciców. W: Z. Dambek, Cyprian Norwid a tradycje szlacheckie (118–130). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Google Scholar

Dąbrowska, A. (2002). Symbolika barw i światła w poezji Jana Kasprowicza. Bydgoszcz: Akademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Engelking-Teleżyńska, E. (1987). Kolorystyka w Vade-mecum Norwida, Poradnik Językowy, 9–10, 671–683.
Google Scholar

Górecka, E. (2012). Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego gry barwą z wyobraźnią i kulturą. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Gross, R. (1990). Dlaczego czerwień jest barwą miłości. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Google Scholar

Handke, K. (2002). Słownictwo pism Stefana Żeromskiego, t. 5: Świat barw. Kraków: Universitas.
Google Scholar

Handke, K. (2010). Pole semantyczne barw fioletu w twórczości Stefana Żeromskiego, Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 45, 49–64.
Google Scholar

Javorska, G. (2003). Ukraińskie barwy жoетuй i зoлoтый: świat natury i świat namalowany. W: R. Grzegorczykowa, K. Waszakowa (red.), Studia z semantyki porównawczej. Nazwy barw. Nazwy wymiarów. Predykaty mentalne, cz. 2 (123–133). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Kaptur, E. (2011). Semantyka i funkcje barwy czerwonej w Solaris Stanisława Lema, Poznańskie Studia Polonistyczne, 18(1), 19–34.
Google Scholar

Kaptur, E. (2017). Nazwy barw w powieściach Michała Choromańskiego. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Google Scholar

Komorowska, E., Stanulewicz, D. (2018). Polskie i rosyjskie słownictwo barw. Asocjacje i znaczenia. Szczecin: Volumina.pl Daniel Krzanowski.
Google Scholar

Korpysz, T. (2008). Uwagi o komizmie stylistycznym w pismach Cypriana Norwida, Poradnik Językowy, 9, 7–17.
Google Scholar

Kustova, G., Rachilina, E. (2003). O nazwach barw зелëный i жëлтый w języku rosyjskim. W: R. Grzegorczykowa, K. Waszakowa (red.), Studia z semantyki porównawczej. Nazwy barw. Nazwy wymiarów. Predykaty mentalne, cz. 2 (23–36). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Norwid, C. (1971–1976). Pisma wszystkie (J.W. Gomulicki, zebrał, tekst ustalił, wstępem i uwagami krytycznymi opatrzył), t. 1–11. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Pawelec R. (1991). Epizod. Interpretacja wiersza Norwida. W: J. Chojak, E. Teleżyńska (red.), Czemu i Jak czytamy Norwida (55–56). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Pawłowski, A., Stanulewicz, D. (2018). Barwa w języku, literaturze, kulturze oraz innych dziedzinach. Pozyskano z: http://phc.uni.wroc.pl/pl/Bibliografie_spec.html [data dostępu: 15.09.2020].
Google Scholar

Seiffert, I. (2009). Barwy Afryki w utworach Henryka Sienkiewicza. W: T. Korpysz,
Google Scholar

A. Kozłowska (red.), Język pisarzy jako problem lingwistyki (265–285). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
Google Scholar

Skorupska-Raczyńska, E. (2002). Barwy świata natury w Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej, Studia Językoznawcze,1, 339–353.
Google Scholar

Teleżyńska, E. (1989). Czerwień i błękit w liryce Norwida, Słowackiego i Mickiewicza, Pamiętnik Literacki, 4, 159–170.
Google Scholar

Teleżyńska, E. (1990). „Gałąź bzu białego i cyprysowa czarność”, czyli o barwie białej i czarnej w poezji Norwida. W: J. Chojak, J. Puzynina (red.), Studia nad językiem Cypriana Norwida (123–152). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Teleżyńska, E. (1991). Garść fiołków, białe kwiaty, srebrne kłosy. W: J. Chojak, E. Teleżyńska (red.), Czemu i Jak czytamy Norwida (55–56). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Teleżyńska, E. (1994). Nazwy barw w twórczości Cypriana Norwida. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Teodorowicz-Hellman, E. (2003). Postrzeganie świata roślin, zwierząt i ludzi poprzez nazwę barwy żółty w języku polski oraz gul w języku szwedzkim. W: R. Grzegorczykowa, K. Waszakowa (red.), Studia z semantyki porównawczej. Nazwy barw. Nazwy wymiarów. Predykaty mentalne, cz. 2 (135–150). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Tokarski, R. (1995). Semantyka barw we współczesnej polszczyźnie. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Vaňková, I. (2003). Kolory w czeskim językowym obrazie świata: barwa žlutá. W: R. Grzegorczykowa, K. Waszakowa (red.), Studia z semantyki porównawczej. Nazwy barw. Nazwy wymiarów. Predykaty mentalne, cz. 2 (69–87). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Waszakowa, K. (2000). Podstawowe nazwy barw i ich prototypowe odniesienia. Metodologia opisu porównawczego. W: R. Grzegorczykowa, K. Waszakowa (red.), Studia z semantyki porównawczej. Nazwy barw. Nazwy wymiarów. Predykaty mentalne, cz. 1 (17–28). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Waszakowa, K. (2001). Bliskość znaczeniowa nazw barw żółtej i zielonej w polskim językowym obrazie świata, Prace Filologiczne, 46, 637–647.
Google Scholar

Waszakowa, K. (2003a). Językowe i kulturowe odniesienia nazwy barwy żółtej we współczesnej polszczyźnie. W: R. Grzegorczykowa, K. Waszakowa (red.), Studia z semantyki porównawczej. Nazwy barw. Nazwy wymiarów. Predykaty mentalne, cz. 2 (99–121). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Waszakowa, K. (2003b). Porównanie znaczeń podstawowych nazw barwy żółtej w języku polskim, czeskim, rosyjskim, ukraińskim i szwedzkim. W: R. Grzegorczykowa, K. Waszakowa (red.), Studia z semantyki porównawczej. Nazwy barw. Nazwy wymiarów. Predykaty mentalne, cz. 2 (163–188). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Wierzbicka, A. (1999). Znaczenie nazw kolorów i uniwersalia widzenia. W: A. Wierzbicka, Język – umysł – kultura (405–449). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Wojtasińska, D. (2018). Stroje w Norwidowskich pismach. W: P. Abriszewska, G. Halkiewicz-Sojak, I. Dobrzeniecka, D. Wojtasińska (red.), Norwidowski świat rzeczy (391–407). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Google Scholar

Wróblewski, P. (1978). Stylistyczna funkcja określeń barw w prozie Brunona Schulza, Przegląd Humanistyczny, 7/8, 57–73.
Google Scholar

Zaręba, A. (1954). Nazwy barw w dialektach i historii języka polskiego. Wrocław: Zakład im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar