Karmia czysta – koncept czystości w staropolskim dyskursie kulinarnym

Agata Kwaśnicka-Janowicz

doi:10.32798/pf.1208

Opublikowane: 2023-12-16

Tom 78 (2023)

Karmia czysta – koncept czystości w staropolskim dyskursie kulinarnym

Agata Kwaśnicka-Janowicz

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.1208

Abstrakt

Celem opracowania jest analiza kategorii semantycznej CZYSTOŚĆ i jej korpusowych reprezentacji tekstowych oraz pytanie o ramę interpretacyjną rządzącą jej dyskursywnym znaczeniem w staropolskim dyskursie kulinarnym. Podstawę badań stanowi korpus tekstów obejmujący najstarsze polskie teksty o tematyce kulinarnej, tu książki kucharskie, najstarsze zielniki oraz teksty dietetyczno-zdrowotne. Przeprowadzona interpretacja wykazała, że koncept czystości był warunkowany w dawnym dyskursie przez ramę pojęciową DIETA, ZDROWIE oraz POST.

Słowa kluczowe:

językoznawstwo historyczne, semantyka leksykalna, słownictwo staropolskie, dyskurs kulinarny

Podobne artykuły

1 2 3 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Kwaśnicka-Janowicz, A. (2023). Karmia czysta – koncept czystości w staropolskim dyskursie kulinarnym. Prace Filologiczne, 78, 153–179. https://doi.org/10.32798/pf.1208

Cited by / Share

Bibliografia

Biskupska, K. (2014). Analiza dyskursu i krytyczna analiza dyskursu. W: M. Szczepański, A. Śliz (red.), Współczesne teorie społeczne: w kręgu ujęć paradygmatycznych (369–388). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Google Scholar

Bronder, A., Hamerlok, D. (2018). MasterChef XVII w. – studium porównawcze pierwszej polskiej książki kulinarnej Compendium ferculorum oraz współczesnych publikacji o tematyce kulinarnej. W: T. Gęsina, W. Wilczak (red.), Kuchnia w języku i kulturze dawniej i dziś (13–24). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Busse, D., Teubert, W. (1994). Ist Diskurs ein sprachwissenschaftliches Objekt? Zur Methodenfrage der historischen Semantik. In: D. Busse, F. Hermanns, W. Teubert (Hg.), Begriffsgeschichte und Diskursgeschichte. Methodenfragen und Forschungsergebnisse der historische Semantik (10–28). Opladen: Westdeutscher Verlag.
Google Scholar

Czachur, W. (2020). Lingwistyka dyskursu jako integrujący program badawczy. Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe.
Google Scholar

Czachur, W., Miller, D. (2012). Niemiecka lingwistyka dyskursu – próba bilansu i perspektywy, Oblicza Komunikacji, 5, 25–43.
Google Scholar

Czyżewski, M., Kowalski, S., Piotrowski, A. (red.). (1997). Rytualny chaos. Studium dyskursu publicznego. Kraków: Wydawnictwo Aureus.
Google Scholar

Dijk van Teun, A. (2001). Badania nad dyskursem. W: Dyskurs jako struktura i proces (G. Grochowski, tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Dumanowski, J., Bułatowa, S. (red.). (2021). Zbiór dla kuchmistrza tak potraw jako ciast robienia wypisany roku 1757 dnia 24 lipca, Warszawa: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.
Google Scholar

Dumanowski, J. (2021a). Old Polish Fasting: Discourse and Dietary Practices in the 16th–18thCentury. In: B. Dybaś, J. Bojarski (Hg.), Gruppenidentitäten in Ostmitteleuropa: Auf der Suche nach Identität (93–116). DOI: 10.14220/9783737013345.93 [dostęp: 15.03.2023]
Google Scholar

Duszak, A. (1998). Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Fillmore, Ch.J. (1985). Frames and the semantics of understanding, Quaderni di semantica, 6(2), 222–254.
Google Scholar

Grzymała-Kazłowska, A. (2004). Socjologicznie zorientowana analiza dyskursu na tle współczesnych badań nad dyskursem, Kultura i Społeczeństwo, 1, 13–24.
Google Scholar

Hawrysz, M. (2022). Korzyści poznawcze z dyskursologicznego spojrzenia na teksty dawne (przypadek renesansowej polemiki religijnej), Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 78, 85–98.
Google Scholar

Kleśta-Nawrocka, A., Kleśta-Nawrocki, R. (2016). Brudne jedzenie w kuchni polskiej. W: K. Krzemiński, A. Kmieć, K. Olszewska (red.), Człowiek – czystość i brud. T. 1. Aspekt humanistyczno-etnologiczny (53–69). Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
Google Scholar

Kwaśnicka-Janowicz, A. (2021). Przaśny i jego rodzina wyrazowa. Na marginesie artykułu S. Urbańczyka Co znaczy dziś wyraz przaśny? W: L. Bednarczuk, W. Boryś, M. Stachowski (red.), Księga pamiątkowa Profesora Stanisława Urbańczyka w 110. rocznicę urodzin (156–162). Kraków: Wydawnictwo Lexis.
Google Scholar

Labocha, J. (2021 [1996]). Język, tekst, komunikacja. Studia i szkice (M. Mycawka, K. Tutak, red.). Kraków: Księgarnia Akademicka.
Google Scholar

Niewiara, A. (2010). Kształty polskiej tożsamości. Potoczny dyskurs narodowy w perspektywie etnolingwistycznej (XVI–XX w.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Podsiad, A. (2000). Słownik terminów i pojęć filozoficznych. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Google Scholar

Przybylska, R., Kwaśnicka-Janowicz, A. (w druku). Old Polish texts on culinary topics in linguistic descriptions – the state of research and research prospects.
Google Scholar

Rejter, A. (2018). Styl czy dyskurs naukowy? Perspektywa historyczna, Forum Lingwistyczne, 5, 17–25.
Google Scholar

Rzepiela, A. (2020). Moderata diaeta. Charakterystyka zaleceń dietetycznych w średniowiecznym „kodeksie zdrowia” Regimen Sanitatis Salernitanum. W: B. Płonka-Syroka, A. Syroka (red.), Historia diety i kultury odżywiania. T. 3. Zalecenia i regulacje dotyczące odżywiania w historii Europy (XIII–XXI w.) i w wybranych kulturach pozaeuropejskich (31–42). Wrocław: Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu.
Google Scholar

Siuciak, M. (2011). Przejawy dyskursu publicznego w dawnych tekstach prawnych, Język Polski, z. 1, 50–57.
Google Scholar

Siuciak, M. (2016). Polski dyskurs patriotyczny w prasie i w pismach okolicznościowych z drugiej połowy XVIII wieku, Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza, 23 (43), nr 1, 81–93.
Google Scholar

Spitzmüller, J., Warnke, I.H. (2011). Diskurslinguistik. Eine Einführung in Theorien und Methoden der transtextuellen Sprachanalyse (De Gruyter Studium). Berlin–Boston: De Gruyter.
Google Scholar

Shugar, G.W. (1997). Dyskurs dziecięcy. Początki i źródła rozwoju. W: T. Rittel, J. Ożdżyński (red.), Dyskurs edukacyjny. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP.
Google Scholar

Walczak, B. (2006). Staropolszczyzna – zakres pojęcia w płaszczyźnie historycznojęzykowej. W: E. Koniusz, S. Cygan (red.), Staropolszczyzna piękna i interesująca, t. 1 (11–19). Kielce: Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej.
Google Scholar

Warnke, I., H., Spitzmüller, J. (2008). Methoden der Diskurslinguistik. Sprachwissenschaftliche Zugänge zur transtextuellen Ebene. Berlin/New York: de Gruyter.
Google Scholar

Warnke, I., H., Spitzmüller, J. (2009). Wielopoziomowa lingwistyczna analiza dyskursu – DIMEAN (W. Czachur, K. Zielińska (tłum.), Tekst i Dyskurs = Text und Diskurs, 2, 123–147.
Google Scholar

Żarski, W. (2008). Książka kucharska jako tekst. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar

Żarski, W. (2017). Ewolucja dyskursu kulinarnego i jego uwarunkowań kulturowych w polszczyźnie. W: W. Żarski, T. Piasecki (red.), Kuchnia i stół w komunikacji społecznej. Tekst, dyskurs, kultura (243–251). Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT.
Google Scholar

ŹRÓDŁA I SKRÓTY ŹRÓDEŁ
Google Scholar

K – Kuchmistrzostwo. W: Zbiór dla kuchmistrza tak potraw jako ciast robienia wypisany roku 1757 dnia 24 lipca, wyd. i oprac. J. Dumanowski i S. Bułatowa, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie: Warszawa 2021, s. 136–193.
Google Scholar

CF – S. Czerniecki, Compendium ferculorum albo zebranie potraw (wyd. I 1682 r.), wyd. i oprac. J. Dumanowski i M. Spychaj, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie: Warszawa 2010.
Google Scholar

ZK – Zbiór dla kuchmistrza tak potraw jako ciast robienia wypisany roku 1757 dnia 24 lipca, wyd. i oprac. J. Dumanowski i S. Bułatowa, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie: Warszawa 2021, s. 136–193.
Google Scholar

KD – W. Wielądko, Kucharz doskonały (wyd I. 1786 r.), wyd. i oprac. J. Dumanowski przy współudziale A. Kleśty-Nawrockiej, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2012.
Google Scholar

FalZioł – S. Falimirz, O ziołach i o mocy ich, wyd. Florian Ungler: Kraków 1534.
Google Scholar

Herka – S.K. Herka, Bankiet narodowi ludzkiemu, wyd. Lenczewski Bertutowicz Stanisław – Wdowa i Dziedzice: Kraków 1660.
Google Scholar

Powodowski – H. Powodowski, Korab zewnętrznego potopu czyli sposob zbawienny przeciw zbytkom w iedzeniu y piciu, wyd. Mikołaj Szarfenberg: Kraków 1578.
Google Scholar

SienHerb – M. Siennik, Herbarz to jest zioł tutecznych i postronnych opisanie, wyd. Mikołaj Szarfenberg: Kraków 1568.
Google Scholar

SienLek – M. Siennik, Lekarstwa doświadczone, wyd. Łazarz Andrysowicz: Kraków 1564.
Google Scholar

GHJP – Z. Klemensiewicz, T. Lehr-Spławiński, S. Urbańczyk, Gramatyka historyczna języka polskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe: Warszawa 1981.
Google Scholar

PSTL – M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, Podręczny słownik terminów literackich, OPEN: b.m. 2002.
Google Scholar

SEJPBor – W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Literackie: Kraków 2005.
Google Scholar

SEJPS – E. Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego, Nakładem Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego: Kraków 1952.
Google Scholar

SPXVI – Słownik polszczyzny XVI wieku, red. M.R. Mayenowa, F. Pepłowski (t. 1–34), K. Mrowcewicz, P. Potoniec (t. 35–37), K. Wilczewska, L. Woronczakowa i in. (t. 27–37), Zakład Narodowy im. Ossolińskich: Wrocław 1966–1994, IBL PAN: Warszawa 1995–.
Google Scholar

SSC – J. Gebauer, Slovník staročeský, t. I-II, Praha 1903-1916 i jego kontynuacja: Staročeský slovník, red. B. Havránka, Academia: Praha 1977 i następne.
Google Scholar

SStp – Słownik staropolski, red. S. Urbańczyk, t. 1–11, Zakład Narodowy im. Ossolińskich: Wrocław, IJP PAN: Kraków 1953–2002.
Google Scholar

SWJP – Słownik współczesnego języka polskiego, red. B. Dunaj, Wydawnictwo Wilga: Warszawa 1996.
Google Scholar