Kryminał dla erudytów. Łacińskie cytaty w powieściach Marka Krajewskiego

Magdalena Maria Puda-Blokesz

doi:10.32798/pf.1052

Opublikowane: 2023-12-16

Tom 78 (2023)

Kryminał dla erudytów. Łacińskie cytaty w powieściach Marka Krajewskiego

Magdalena Maria Puda-Blokesz

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.1052

Abstrakt

Artykuł poświęcono omówieniu łacińskich wtrętów w pisarstwie Marka Krajewskiego. Przybliżono kwestię znaczenia łaciny jako medium kultury antycznej i języka elit, zarysowano pozycję kryminału jako przedmiotu badań naukowych, by przejść do pokazania bogactwa łacińskich jedno- i wielowyrazowych cytatów (obecnych w ośmiu kryminałach), służących m.in. oddaniu kolorytu języka dwudziestolecia międzywojennego, realiów
czasu i miejsc akcji, charakterystyce postaci, budowaniu odczucia ambiwalencji w kreacji głównych bohaterów, wartościowaniu, wprowadzaniu humoru. Obecność łacińskich cytatów w kryminałach może być wyrazem dążenia autora do wpisania się w tendencje gatunkowe i kulturowe (postmodernizm), do rozszerzenia grona odbiorców o erudycyjnych, do nobilitacji kryminału jako gatunku, do wiernego odtworzenia realiów i języka czasu akcji, do realizacji misji edukacyjno-dydaktycznej i do wykreowania znamiennej cechy idiostylu, u którego podłoża leży wykształcenie klasyczne autora.

Słowa kluczowe:

język łaciński, wtręt, retrokryminał

Podobne artykuły

Elżbieta Kaczmarska, Alexandr Rosen, Analiza korpusowa czeskiego czasownika postrádat i jego polskich ekwiwalentów , Prace Filologiczne: Nr 74 (2019): Tom dedykowany Profesorowi Januszowi Siatkowskiemu
Mladen Uhlik, Andreja Žele, Zmienność w walencji słoweńskich czasowników: porównanie z językiem chorwackim i rosyjskim , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Elwira Kaczyńska, Elementy katharewusy w języku nowogreckim na przykładzie apelatywnych określeń sklepów branżowych , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Stanisław Cygan, Teksty gwarowe z polskiego obszaru językowego jako źródło przejawów świadomości językowej mieszkańców wsi , Prace Filologiczne: Tom 78 (2023)
Maciej Mętrak, Język śląski w przestrzeni publicznej: zabawa słowem, chwyt marketingowy czy narzędzie emancypacji? , Prace Filologiczne: 2024: Tom dedykowany Profesorowi Zbigniewowi Greniowi
Ewelina Zając, Interpretacje związków frazeologicznych z leksemami ucho, oko, nos, język, serce – badania na grupie dzieci pięcioletnich , Prace Filologiczne: Tom 78 (2023)
Helena Krasowska, Wielojęzyczność Polaków we wsi Słoboda-Raszków w Naddniestrzu , Prace Filologiczne: 2024: Tom dedykowany Profesorowi Zbigniewowi Greniowi
Jerzy Molas, Właściwości walencyjne chorwackiego czasownika trebati i jego polskie ekwiwalenty tłumaczeniowe , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Petya Osenova, O niektórych idiosynkratycznych walencjach: dowody z języka angielskiego i bułgarskiego , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, O eksplikowaniu konceptów kulturowych , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej

1 2 3 4 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Puda-Blokesz, M. M. (2023). Kryminał dla erudytów. Łacińskie cytaty w powieściach Marka Krajewskiego. Prace Filologiczne, 78, 279–296. https://doi.org/10.32798/pf.1052

Cited by / Share

Bibliografia

Axer, J. (2004). (red.). Łacina jako język elit, Warszawa: OBTA.
Google Scholar

Bieńkowski, T. (1991). Antyk. W: T. Kostkiewiczowa (red.), Słownik literatury polskiego oświecenia (14–21). Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Dalasiński, T., Markiewka, T.S. (2015). (red.). Kryminał. Gatunek poważ(a)ny?, t. 1–2, Toruń: „ProLog. Interdyscyplinarne czasopismo humanistyczne”.
Google Scholar

Dubisz, S. (2007). Wpływ łaciny na język polski, Poradnik Językowy, 5, 3–13.
Google Scholar

Eridanos. Bibliografia Polskich Badań nad Antykiem i Tradycją Antyczną, http://www.eridanos.umcs.lublin.pl/pl/projekt.html.
Google Scholar

Gemra, A. (2013). Eberhard Mock na tropie: Breslau/Wrocław w powieściach Marka Krajewskiego. W: M. Ursel, O. Taranek-Wolańska (red.), Śląskie pogranicza kultur, (t. 2, 119–143). Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe.
Google Scholar

Hermann, M. (2014). O łacinie tylko dobrze. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.
Google Scholar

Krawczyk, A., Kowalczyk, M.J. (1996). (red.). Wybrane zagadnienia z literatury. cz. 1, Antyk: inspiracje antyczne w literaturze, Kielce: Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP.
Google Scholar

Luboń, A. (2019). Filologia klasyczna i retrokryminały. O pisarstwie Marka Krajewskiego. W: A. Nęcka, D. Nowacki, J. Pasterska (red.), Skład osobowy. Szkice o prozaikach współczesnych. Część 3 (129–168). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Łanowski, J. (1997). Do polskiego czytelnika. W: J. Łanowski (red. nauk.), P. Grimal, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej (XVI–XXIII). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Marcinowska, B. (2017). Książka-ulicznica, czyli początki powieści kryminalnej w Polsce, Kwartalnik Opolski, 4, 45–53.
Google Scholar

Mikołajczak, A.W. (1998). Łacina w kulturze polskiej. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.
Google Scholar

OBTA – Ośrodek Badań nad Tradycją Antyczną, http://www.obta.al.uw.edu.pl.
Google Scholar

Ożóg, K. (2008). Zmiany we współczesnym języku polskim i ich kulturowe uwarunkowania. W: A. Dąbrowska (red.), Język a Kultura: tom jubileuszowy (t. 20, 59–79). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar

Plezia, M. (2001). Scripta minora. Łacina średniowieczna i Wincenty Kadłubek. Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN.
Google Scholar

Puda-Blokesz, M. (2021). Dziedzictwo mitologii starożytnych w polskiej chrematonimii funeralnej. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Google Scholar

Puda-Blokesz, M. (2022). Językowe ślady starożytnej kultury grecko-rzymskiej w powieściach kryminalnych Marka Krajewskiego, Język Polski, 102, nr 3, 66–78. DOI: 10.31286/JP.01023
Google Scholar

Puda-Blokesz, M., Ryszka-Kurczab, M. (red.). (2020). Dziedzictwo antyczne i biblijne dziś, Dialog z Tradycją, t. 8, Kraków: Collegium Columbinum.
Google Scholar

Rittel, T. (2018). Elżbieta Drużbacka. Mitologiczny kod tematyczny. Mitologizmy, mitologemy, mitemy. Kraków: Collegium Columbinum.
Google Scholar

Rybicka, H. (1976). Losy wyrazów obcych w języku polskim. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Safarewicz, J. (1972). Wpływ łaciński na system gramatyczny polszczyzny. W: J. Zaleski (red.), Symbolae polonicae in honorem Stanislai Jodłowski (145–150). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Sinko, T. (1988). Antyk w literaturze polskiej. Prace komparatystyczne, wybór i oprac. T. Bieńkowski, wstęp S. Stabryła. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Stabryła, S. (1980). Antyk we współczesnej literaturze polskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Stańczak, W. (1986). Antyk we współczesnej poezji polskiej (1956–1980). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Walczak, B. (2001). Kontakty polszczyzny z językami niesłowiańskimi. W: J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski (527–538). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Weżgowiec, B. (2010). „O mieście, którego nie ma”, czyli Wrocław w kryminalnych powieściach Marka Krajewskiego, ZN TD UJ – Nauki Humanistyczne, 1, nr specjalny 1, 124–139.
Google Scholar

Witaszek-Samborska, M. (1993). Zapożyczenia z różnych języków we współczesnej polszczyźnie (na podstawie słowników frekwencyjnych). Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
Google Scholar

Wróblewska, V. (2011). Tendencje rozwojowe polskiej literatury kryminalnej po 1989 roku, Acta Universitatis Wratislaviensis. Literatura i Kultura Popularna, 16, 127–145.
Google Scholar

Wróblewska, V. (2015). Kryminał – między sztuką (słowa) a kiczem. W: T. Dalasiński, T.S. Markiewka (red.), Kryminał. Gatunek poważ(a)ny? (t. 1, 25–38). Toruń: „ProLog. Interdyscyplinarne Czasopismo Humanistyczne”.
Google Scholar

Zieliński, K. (2016). The Ancient Quotations in Marek Krajewski’s Detective Novels. In K. Dominas, E. Wesołowska, B. Trocha (eds), Antiquity in Popular Literature and Culture (51–64). Newcastle: Cambridge Scholars Publishing.
Google Scholar

Żebrowska, P. (2019). Uczmy dzieci łaciny! Jest ważna nawet w XXI w. Pozyskano z https://holistic.news/uczmy-dzieci-laciny-przyda-sie-nawet-w-xxi-w/ [data dostępu: 18.04.2023].
Google Scholar

WYKAZ SKRÓTÓW
Google Scholar

ŹRÓDŁA
Google Scholar

E – Krajewski, M. (2010). Erynie. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

GM – Krajewski, M. (2015). Głowa Minotaura, wydanie pierwsze kieszonkowe. Warszawa: Grupa Wydawnicza Foksal.
Google Scholar

KŚwB – Krajewski, M. (2011). Koniec świata w Breslau, wydanie poprawione. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

LCh – Krajewski, M. (2011). Liczby Charona. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

RzH – Krajewski, M. (2012). Rzeki Hadesu. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

ŚwB – Krajewski, M. (2004). Śmierć w Breslau. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.
Google Scholar

WL – Krajewski, M. (2014). Władca liczb. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Google Scholar

WwMB – Krajewski, M. (2005). Widma w mieście Breslau, wydanie I. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
Google Scholar

SŁOWNIKI
Google Scholar

D – Dicta. Zbiór łacińskich sentencji, przysłów, zwrotów i powiedzeń, zebrał, oprac. i zred. Cz. Michalunio, Kraków 2008.
Google Scholar

SWO – Słownik wyrazów obcych PWN, red. E. Sobol, Warszawa 1996.
Google Scholar

USJP – Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, Warszawa 2006 (wersja 2.0 – płyta CD).
Google Scholar