Pojęcie heterografii ideograficznej w języku japońskim

Grzegorz P. Waśniewski

doi:10.32798/pf.687

Opublikowane: 2020-12-31

Nr 75/2 (2020)

Pojęcie heterografii ideograficznej w języku japońskim

Grzegorz P. Waśniewski

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.687

Abstrakt

W językoznawstwie japońskim, w opisie języka ojczystego, nadal używa się wielu tradycyjnych terminów gramatycznych, które nie mają nadal odpowiedników o charakterze bardziej ogólnym, uniwersalnym, dających się przenieść na grunt teoretycznego językoznawstwa, ukształtowanego na Zachodzie. Takie zdecydowanie relatywistyczne terminy są powiązane zwłaszcza z dziedziną grafemiki, w obrębie której struktura, funkcje i zakres użycia pisma ideograficznego są opisywane wciąż w sposób tradycyjny. Jednym z takich pojęć, jest mający postać tetrady sinojapońskiej, wyrażenie dōkun-iji 同訓異字, które należy interpretować, bardziej uniwersalnie, jako przykład heterografii ideograficznej wyrazów rdzennie japońskich. Zjawisko to wiąże się w sposób szczególny nie tylko z heterografią, ale również z polisemią i homonimią jednostek języka, należących do obu jego płaszczyzn semiotycznych, a mianowicie płaszczyzny substancjalnie fonicznej i płaszczyzny substancjalnie grafemicznej. Szczególna sytuacja japońszczyzny polega na tym, że uwzględnienie obu tych płaszczyzn w opisie struktury języka i jego leksykonu prowadzi do konieczności konsekwentnie bilateralnego ujmowania wyrazów rdzennie japońskich, jako połączenia zapisu ideograficznego bądź ideograficzno-sylabograficznego oraz fonicznego kształtu danego leksemu. Tym samym, zarówno homonimia, jak i synonimia, interpretowane muszą być na obu wymienionych tu płaszczyznach struktury języka, co w fonocentrycznych opisach języka, powszechnie praktykowanych we współczesnym językoznawstwie teoretycznym, może stanowić zasadniczą trudność.

Słowa kluczowe:

pismo japońskie, ideogramy sinojapońskie, wariancje zapisu ideograficznego, homonimia, polisemia

Podobne artykuły

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Waśniewski, G. P. (2020). Pojęcie heterografii ideograficznej w języku japońskim. Prace Filologiczne, (75/2), 319–341. https://doi.org/10.32798/pf.687

Cited by / Share

Bibliografia

Źródła leksykograficzne:
Google Scholar

Atarashii kokugo hyōki handobukku [Nowe kompendium pisma japońskiego (wyd. VII)] (red. Sanseidō Henshūjo) 2015. Tōkyō: Sanseidō. [新しい国語表記ハンドブック（第七版）2015. (三省堂編修所編). 東京: 三省堂.]
Google Scholar

Daikangorin [Wielki słownik wyrazów sinojapońskich Daikangorin, dosł. „Wielki las słów sinojapońskich”] Kamata Tadashi, Yoneyama Toratarō 1992. Tōkyō: Taishūkan shoten. [大漢語林1992. 鎌田正, 米山寅太郎. 東京: 大修館書店]
Google Scholar

Gakken Kan-Wa daijiten (kijōban) [Wielki słownik ideogramów sinojapońskich (wydanie podręczne)] (red.) Tōdō Akiyasu 1995. Tōkyō: Gakushū Kenkyūsha. [学研漢和大字典（机上版）1995. 藤堂明保 (編). 東京: 学習研究社]
Google Scholar

Gendai gengogaku jiten [Słownik językoznawstwa współczesnego] (red.) Tanaka Harumi 1987. Tōkyō: Seibidō. [現代言語学辞典1985. 田中春美 (編). 東京: 成美堂.]
Google Scholar

Gengogaku daijiten [Wielki słownik językoznawstwa (tom VI)] (red.) Kamei Takashi, Kōno Rokurō, Chino Eiichi 1995. Tōkyō: Sanseidō. [言語学大辞典（第六巻）1995. 亀井孝, 河野六郎, 千野栄一 (編). 東京: 三省堂.]
Google Scholar

Kadokawa Shin-jigen (kaiteiban) [Nowy słownik etymologii ideogramów sinojapońskich [wydawnictwa] Kadokawa (wydanie poprawione), dosł. „Nowe źródło znaków chińskich”]. (red.) Ogawa Tamaki, Nishida Taichirō, Akatsuka Kiyoshi 1993. Tōkyō: Kadokawa shoten. [角川新字源（改訂版）1993. 小川環樹, 西田太一郎, 赤塚忠 (編). 東京: 角川書店.]
Google Scholar

Kanji gogen jiten [Słownik etymologiczny znaków chińskich] Tōdō Akiyasu 1990. Tōkyō: Gakutōsha. [漢字語源辞典（藤堂明保）1964. 東京: 學燈社.]
Google Scholar

Kanji no tsukaiwake tokiakashi jiten [Słownik wariantów zapisu ideograficznego] Enmanji Jirō 2016. Tōkyō: Kenkyūsha. [漢字の使い分けときあかし辞典（円満字二郎）2016.京都: 研究者.]
Google Scholar

Kanken kanji jiten [Słownik znaków Kanken] (red. Nihon kanji kyōiku shinkōkai) 2001. Kyōto: Nihon kanji kyōiku shinkōkai. [漢検漢字辞典（日本漢字教育振興会編）2001.京都: 日本漢字教育振興会.]
Google Scholar

Meikyō kokugo jiten [Słownik języka japońskiego niczym przejrzyste zwierciadło] (red. Kitahara Yasuo) 2003. Tōkyō: Taishūkan shoten. [明鏡国語辞典（北原保雄編）2003. 東京: 大修館書店.]
Google Scholar

Moji hyōki no kyōiku [Nauczanie ideogramów i ich zapisu] 2003. Tōkyō: Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo. [文字・表記の教育 2003. 東京: 国立国語研究所.]
Google Scholar

Nelson, A.N. (ed.). (1962 (1984)). The Modern Reader’s Japanese-English Character Dictionary (red. Andrew Nathaniel Nelson) 1962 (1984). Rutland, Tokyo: Charles E. Tuttle Company.
Google Scholar

Nihongo nōryoku shiken kanji handobukku (teiseiban) [Podręcznik pisma sinojapońskiego dla zdających egzaminy testowe (wyd. popr.)] 2011. Tōkyō: Aruku. [日本語能力試験漢字ハンドブック（改訂版） 2011. 東京: アルク]
Google Scholar

Polański, K. (red.). (1999). Encyklopedia językoznawstwa ogólnego (red.) Kazimierz Polański 1999. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Spahn, M., Hadamitzky, W. (ed.) (1994). Japanese Character Dictionary. With Compound Lookup via Any Kanji (red.) Mark Spahn, Wolfgang Hadamitzky 1994. Boston: Cheng & Tsui Company.
Google Scholar

Opracowania:
Google Scholar

Heinz, A. (1978). Dzieje językoznawstwa w zarysie. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Huszcza, R. (2011a). Monolingwalna i kontrastywna charakterystyka japońszczyzny w leksykografii, Lexicographica Iapono-Polonica, I, 153–176.
Google Scholar

Huszcza, R. (2011b). Wschodnioazjatycki krąg cywilizacji pisma – lingwistyczna analiza pojęcia. W: L. Sudyka (red.), Orientalia Commemorativa (115–132). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Huszcza, R. (2012a). Pismo japońskie jako zagadnienie lingwistyki teoretycznej i stosowanej. W: B. Kubiak Ho-Chi, Japonia w Polsce (202–232). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Huszcza, R. (2012b). Gramatykalizacje japońszczyzny. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW.
Google Scholar

Karlgren, B. (1971). Sound and Symbol in Chinese. Hongkong: Hong Kong University Press.
Google Scholar

Okimori T. et al. (2011). Zukai Nihon no moji [Pismo japońskie z ilustracjami]. Tōkyō: Sanseidō. [沖森卓也 2011. 『図解日本の文字』. 東京: 三省堂.]
Google Scholar

Pietrow, J.A. (2013a). Sinojapońska odmiana pisma chińskiego – podstawy etymologii grafemicznej. W: R. Huszcza, J.A. Pietrow, B.T. Wojciechowski (red.), Studia z językoznawstwa japońskiego (139–165). Warszawa : Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW.
Google Scholar

Pietrow, J.A. (2013b). Model opisu leksykograficznego w słowniku „Gakken Kan-Wa daijiten”, Lexicographica Iapono-Polonica, II, 311–326.
Google Scholar

Pietrow, J.A. (2013c). Synonimia jako narzędzie opisu leksykograficznego w japońskiej leksykografii jednojęzycznej na przykładzie słownika Shūeisha, Lexicographica Iapono-Polonica, II, 213–234.
Google Scholar

Seeley, Ch. (1991). A history of writing in Japan. Honolulu: University of Hawai’i Press
Google Scholar

Tōdō A. (1971). Kanji to sono bunka-ken [Pismo chińskie i jego sfera kulturowa]. Tōkyō: Kōseikan. [藤堂明保 1971. 『漢字とその文化圏』. 東京: 光生館.]
Google Scholar

Tōdō A. (2007). Kanji no kigen [Geneza pisma chińskiego]. Tōkyō: Kōdansha. [藤堂明保2007.『漢字の起源』. 東京: 講談社.]
Google Scholar

Weinsberg, A. (1983). Językoznawstwo ogólne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Wiślicki, J. (2011). Homonimia i heterografia jako problem leksykografii japońskiej, Lexicographica Iapono-Polonica, I, 237–251.
Google Scholar

Zamorski, J. (2013). Wyrazy, nazwy, znaki: zagadnienie „jednostek językowych” w najdawniejszych zabytkach wschodnioazjatyckiej leksykografii, Lexicographica Iapono-Polonica, II, s. 53–70.
Google Scholar