Składnia frazeologizmów o funkcjach przymiotnika (zarys problematyki)

Anna Pajdzińska

doi:10.32798/pf.668

Opublikowane: 2020-12-15

Nr 75/1 (2020)

Składnia frazeologizmów o funkcjach przymiotnika (zarys problematyki)

Anna Pajdzińska

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.668

Abstrakt

Głównym przedmiotem artykułu są frazeologizmy pełniące funkcję przymiotników (np. cały i zdrowy, pierwszy lepszy, jaki taki, starej daty, całą gębą), nieco uwagi poświęcono jednak także związkom, które bywają używane zarówno adiektywnie, jak i adwerbialnie (np. na medal, pod adresem, do białego rana, na czarną godzinę, pi razy oko). Została scharakteryzowana ich składnia wewnętrzna, czyli relacje między komponentami, oraz składnia zewnętrzna, czyli funkcje w wypowiedzeniu. Ze względu na budowę obie grupy jednostek tworzą zbiory bardzo zróżnicowane. Analiza wypowiedzeń pokazuje, że wśród wyrażeń przymiotnikowych są jednostki: – zajmujące tylko pozycję przyrzeczownikową (będące w zdaniu przydawkami), np. od siedmiu boleści, spod ciemnej gwiazdy, świeżo upieczony, z krwi i kości, czystej wody; – zajmujące pozycję przyrzeczownikową lub przyłącznikową (będące w zdaniu przydawkami lub orzecznikami), np. pod psem, cały w skowronkach, w czepku urodzony, nadgryziony zębem czasu, zamknięty na cztery spusty. Te ostatnie mogą być użyte również w apozycji, jako przydawki dopełniające, oraz w pozycji przyorzeczeniowej.

Słowa kluczowe:

polska frazeologia, semantyka, funkcja atrybutywna

Podobne artykuły

Monika Buława, JARMUŻ, WARMUZ, FARMUGA – o kilku pokrewnych etymologicznie germanizmach w gwarowym słownictwie kulinarnym , Prace Filologiczne: Tom 77 (2022)
Renata Grzegorczykowa, Dzieje i znaczenia współczesne słów WŁASNY i WŁAŚNIE w świetle ich powiązań etymologicznych , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Krystyna Kleszczowa, Dublety słowotwórcze w studiach nad historią polskich przysłówków , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Magdalena Danielewiczowa, Afiksy, leksemy czy jednostki operacyjne? Rekonesans , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Katarzyna Sobolewska, Nazwy i skład codziennych posiłków w gwarach Warmii i Mazur , Prace Filologiczne: Tom 77 (2022)
Henryk Kardela, Analyzability in Cognitive Grammar: A Reappraisal , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Emil Popławski, Nie tylko o przeróżnych wyrobach piekarniczych. Leksem KOŁACZ w polszczyźnie , Prace Filologiczne: Tom 77 (2022)
Jerzy Reichan, Wyraz ZALEWAJKA w gwarach polskich , Prace Filologiczne: Tom 77 (2022)
Anna Kostecka-Sadowa, Nazwy potraw w mowie mieszkańców dawnych Kresów południo-wschodnich (na przykładzie kilku wsi z obwodu lwowskiego) , Prace Filologiczne: Tom 77 (2022)
Piotr Sobotka, Rozwój i funkcja -kV-operatorów w językach północnosłowiańskich , Prace Filologiczne: Tom 78 (2023)

1 2 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Pajdzińska, A. (2020). Składnia frazeologizmów o funkcjach przymiotnika (zarys problematyki). Prace Filologiczne, (75/1), 385–397. https://doi.org/10.32798/pf.668

Cited by / Share

Bibliografia

Austin, J.L. (1993). Zmysły i przedmioty zmysłowe. W: tenże, Mówienie i poznawanie. Wykłady i rozprawy filozoficzne (401–541). Tłum. B. Chwedeńczuk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Bańkowski, A. (2000). Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Bąba, S., Liberek, J. (2001). Słownik frazeologiczny współczesnej polszczyzny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Heinz, A. (1988). Kategorie przejściowe (pośrednie) w języku. W: tenże, Język i językoznawstwo. Wybór prac (102–118). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

ISJP – Bańko, M. (red.) (2000). Inny słownik języka polskiego, t. 1–2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Klemensiewicz, Z. (1969). Zarys składni polskiej. Wyd. VI. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Kosek, I. (2010). Fleksja i składnia związków frazeologicznych – stan badań, problemy opisu i perspektywy. W: S. Bąba, K. Skibski, M. Szczyszek (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Teoria. Zagadnienia ogólne (57–76). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Google Scholar

Kuryłowicz, J. (1987). Kilka uwag o tzw. gramatyce transformacyjno-generatywnej. W: tenże, Studia językoznawcze. Wybór prac opublikowanych w języku polskim (43–47). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Labocha, J. (1995). Gramatyka polska. Składnia. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Google Scholar

Lewicki, A.M. (1986a). Składnia związków frazeologicznych, Biuletyn PTJ z. XL, 75–83.
Google Scholar

Lewicki, A.M. (1986b). Słownik a gramatyka w leksykograficznym opisie związków frazeologicznych. W: M. Basaj (red.), Typy opisów gramatycznych języka. Materiały polsko-czeskiej sesji naukowej, Jabłonna 15-17 listopada 1983 (157–170). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Lewicki, A.M. (2002). Syntaktyczne aspekty frazeologii. W: Z. Krążyńska, Z. Zagórski (red.), Poznańskie Spotkania Językoznawcze X (47–54). Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Google Scholar

NKPP – Świrko, S. (oprac.) (1978). Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, t. 4. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

SJPDor – Doroszewski, W. (red.) (1962). Słownik języka polskiego, t. 4. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

SWO – Sobol, E. (red.) (1997), Słownik wyrazów obcych. Wydanie nowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Szober, S. (1966). Gramatyka języka polskiego. Wyd. VII. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Topolińska, Z. (1984). Składnia grupy imiennej. W: Z. Topolińska (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia (301–386). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

USJP – Dubisz, S. (red.) (2003). Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Zakrzewska, E. (1988). Cechy przymiotników w funkcji niepodstawowego wyrażenia predykatywnego. W: R. Grzegorczykowa, B. Klebanowska (red.), Studia nad językiem polskim (41–53). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Zaron, Z. (2009). Problemy składni funkcjonalnej. Warszawa: BEL Studio.
Google Scholar