Warszawa na ilustracjach w książkach dziecięcych i młodzieżowych – rekonesans

Maciej Skowera

doi:10.32798/dlk.785

Published: 2021-07-31

Vol. 3 No. 1 (2021)

Warsaw in Children’s and Young Adult Book Illustrations – an Overview

Maciej Skowera

Dzieciństwo. Literatura i Kultura

Section: Studies

https://doi.org/10.32798/dlk.785

Abstract

The article discusses representations of Warsaw in children’s and young adult book illustrations (including graphics appearing in picturebooks). The research material consists of the works from the collection of the Museum of Children’s Books (a special department of the Warsaw Public Library – Central Library of Mazovia Province) and those made available by the National Library of Poland on the https://polona.pl/ website. Firstly, the author discusses the images of the Polish capital city on the illustrations accompanying various versions of Warsaw legends and works which refer to these narratives. In the next part of the article, he examines book illustrations that do not refer to legends, looking for the so-called strong places in the space of Warsaw that are particularly popular among artists. Finally, in the conclusion, the issue of maps of the Polish capital appearing, among others, in picturebooks is discussed. The author concludes that children’s and young adult book illustrations presenting Warsaw can be seen as a kind of visual archive – a reservoir of memory about the real and legendary past of the city.

Supporting Agencies

The article is based on a paper presented during the 29th Varsovian Session “Warsaw in Children’s and Young Adult Culture” and financed by the Warsaw Public Library – Central Library of Mazovia Province.

Keywords:

children’s and young adult book illustration, picturebook, children’s and young adult literature, map, city, Warsaw

Similar Articles

Weronika Kostecka, Anna Mik, Marta Niewieczerzał, Maciej Skowera, Karolina Stępień, “Our literature will speak about victory, life, death, loss, love, and peace”: A Conversation with Olga Derkachova , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 4 No. 1 (2022): Dimensions of Multiculturality in the Latest Works for Children and Young Adults: Part 1
Weronika Kostecka, Marta Niewieczerzał, Maciej Skowera, Karolina Stępień, “For me, a story is always everything at once – it exists only when it is told”: An Interview with Witold Vargas , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 3 No. 2 (2021): Myths, Legends, and Folk and Fairy Tales in the Context of Childhood and Adolescence: Cultural Texts of the Second Decade of the 21st Century
Joanna Frużyńska, From Verne to Tullet: A Century of French Children’s and Young Adult Literature on the Polish Book Market , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 1 No. 2 (2019): Interpreting Childhood: Cultural Texts for Young People in Interlingual Translation
Anna Mik, Maciej Skowera, From the Editors , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 7 No. 2 (2025): Walt Disney – An Icon of Children’s and Young Adult Culture
Weronika Kostecka, Marta Niewieczerzał, Maciej Skowera, Karolina Stępień, From the Editors , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 3 No. 2 (2021): Myths, Legends, and Folk and Fairy Tales in the Context of Childhood and Adolescence: Cultural Texts of the Second Decade of the 21st Century
Alicja Wang, Who is allowed to speak in contemporary children’s literature? , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 7 No. 1 (2025): Tradition and Folklore in Children’s and Young Adult Culture
Rosy-Triantafyllia Angelaki, The Impact of Political and Cultural Changes in the European Landscape of the 20th and 21st Centuries on Children’s and Young Adult Literature , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 6 No. 2 (2024): Body and Corporeality – Representations and Discourses in Cultural Texts about Childhood and Adolescence
Marta Niewieczerzał, Maciej Skowera, From the Editors , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 3 No. 1 (2021): Warsaw in Children’s and Young Adult Culture – Childhood and Adolescence in Warsaw
Robert Gadowski, The Evantropian Project: Revitalising Critical Approaches to Young Adult Literature , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 2 No. 2 (2020): Breaking Down Anthropocentrism in Children’s and Young Adult Cultural Texts
Beata Gromadzka, Migration Identity in Children’s and Young Adult Literature Through the Eyes of Non-Polish Writers – Based on Þankaganga by Vala Þórsdóttir and The Weight of Water by Sarah Crossan , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 4 No. 1 (2022): Dimensions of Multiculturality in the Latest Works for Children and Young Adults: Part 1

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>

You may also start an advanced similarity search for this article.

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Skowera, M. (2021). Warsaw in Children’s and Young Adult Book Illustrations – an Overview. Dzieciństwo. Literatura I Kultura, 3(1), 26–52. https://doi.org/10.32798/dlk.785

Cited by / Share

References

Bader, B. (1976). American picturebooks from Noah’s Arc to The Beast Within. Macmillan.
Google Scholar

Bahdaj, A. (1974). Stawiam na Tolka Banana. Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Beylin, K. (1973). Warszawa znana i nieznana. Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Boglar, K. (1973). Gdzie jest zegar mistrza Kukułki?. Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Boguszewska, A. (2013). Ilustracje i ilustratorzy lektur dla uczniów w młodszym wieku szkolnym w Polsce w latach 1944–1989. Wydawnictwo UMCS.
Google Scholar

Broda, T. (2020). Warszawa na sprzedaż. W: A. Wincenjusz-Patyna (red.), Admirałowie wyobraźni. 100 lat polskiej ilustracji w książkach dla dzieci (s. 416–419). Dwie Siostry.
Google Scholar

Bukowiecki, Ł. (2016). Legend warszawskich życie (nie)codzienne. W: A. M. Zdanowska (wyb.), J. Odnous (oprac. i red.), Legendy warszawskie. Antologia (s. 562–581). Muzeum Warszawy.
Google Scholar

Bukowiecki, Ł. (2021). Legendy warszawskie czytane na dystans. Mapowanie podań lokalnych w perspektywie geopoetyki i geografii literackiej. Dzieciństwo. Literatura i Kultura, 3(1), 11–25. https://doi.org/10.32798/dlk.636.
Google Scholar

Butenko, B. (1976). Kwapiszon i tajemnicza szkatułka. Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Cackowska, M. (2017). Współczesna książka obrazkowa – pojęcie, typologia, badania, teorie, konteksty, dyskursy. W: M. Cackowska, H. Dymel-Trzebiatowska, J. Szyłak (red.), Książka obrazkowa. Wprowadzenie (s. 11–48). Instytut Kultury Popularnej.
Google Scholar

Cackowska, M., Wincencjusz-Patyna, A. (2017). Polska Szkoła Książki Obrazkowej. Nadbałtyckie Centrum Kultury.
Google Scholar

Chotomska, W. (1960). Abecadło warszawskie. Ruch.
Google Scholar

Chotomska, W. (1962). Abecadło krakowskie. Ruch.
Google Scholar

Chotomska, W. (1973). Abecadło warszawskie. Biuro Wydawniczo-Propagandowe RSW „Prasa-Książka-Ruch”.
Google Scholar

Chróścielewska, H., Chróścielewska, D. (1987). Opowieść o Warsie i Sawie. Wydawnictwo Łódzkie.
Google Scholar

Coppola, F. F. (reż.). (1979). Apocalypse now [Czas apokalipsy] [film]. United Artists.
Google Scholar

Czachowski, H. (2007). „Miejsca mocne” w przestrzeni Torunia. Antropologia miasta z perspektywy antropologii wizualnej i socjologii podróży. W: H. Czachowski, O. Kwiatkowska, A. Mianecki, A. Trapszyc (red.), Z trzeciego brzegu Wisły. Szkice z antropologii Torunia (s. 71–78). Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Google Scholar

Czernow, A. M. (2009). Kraków fantastyczny. W: A. Baluch, M. Chrobak, M. Rogoż (red.), Kraków mityczny. Motywy, wątki, obrazy w utworach dla dzieci i młodzieży (s. 225–233). WN UP.
Google Scholar

Doughty, T., Thompson, D. (red.). (2011). Knowing their place? Identity and space in children’s literature. Cambridge Scholars.
Google Scholar

Dunin-Wąsowicz, J. (2010). Warszawa fantastyczna. Raster. Goga, N., Kummerling-Meibauer, B. (red.). (2017). Maps and mapping in children’s literature: Landscapes, seascapes and cityscapes. John Benjamins.
Google Scholar

Edytorstwo literatury dla dzieci i młodzieży. (2020). Sztuka Edycji, 18(2).
Google Scholar

Ekman, S. (2013). Here be dragons: Exploring fantasy maps and settings. Wesleyan University Press.
Google Scholar

Ekman, S. (2018). Urban fantasy – lektura niewidocznego (M. Wąsowicz, tłum.). Creatio Fantastica, 58(1), 7–27. https://doi.org/10.5281/zenodo.1419517. (wyd. oryg. 2016).
Google Scholar

Ekman, S., Taylor, A., Borowska-Szerszun, S., Maj, K. M., Szymczak-Maciejczyk, B. (2018). Literatura Niewidocznego – wizje i rewizje urban fantasy. Creatio Fantastica, 58(1), 177–189. https://doi.org/10.5281/zenodo.1419556.
Google Scholar

Friedrich, J. [(2016)]. Legendy warszawskie. Antologia [nota na temat książki]. IBBY – Polska Sekcja. Pobrane 20 grudnia 2020 z: http://www.ibby.pl/?page_id=3877.
Google Scholar

Gawryluk, B. (2019). Ilustratorzy, ilustratorki. Motylki z okładki i smoki bez wąsów. Marginesy.
Google Scholar

Głowacka, K. (2017). „Literatura dziecięca – tekst i ilustracje” – laudacja na cześć laureatów. Kulturalna Warszawa. Pobrane 20 grudnia 2020 z: http://www.kulturalna.warszawa.pl/nagroda-literacka,6,9435.html.
Google Scholar

Grésillon, L. (2010). Sentir Paris : bien-être et matérialité des lieux. Éditions Quæ, NSS-Dialogues.
Google Scholar

Hudson, A. (red.). (2019). Children’s literature and imaginative geography. Wilfrid Laurier University Press.
Google Scholar

Iwanicka, K. (2002). Ilustracja w książkach dla dzieci. W: B. Tylicka, G. Leszczyński (red.), Słownik literatury dziecięcej i młodzieżowej (s. 157–160). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Jałowiecki, B. (2011). Miejsce, przestrzeń, obszar. Przegląd Socjologiczny, 60(2–3), 9–28.
Google Scholar

Koczkodaj, I. (2011). Kto to widział? Przewodnik dla dzieci po Łazienkach Królewskich – do uzupełniania, rysowania i kolorowania. Dwie Siostry.
Google Scholar

Kopeć, J. (1958). Dziecko dawnej Warszawy. Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Kostecka, W. (2016). (Po)nowoczesne przestrzenie popkultury. Studium przypadku: Omega Marcina Szczygielskiego. W: W. Kostecka, M. Skowera (red.), Geografia krain zmyślonych. Wokół kategorii miejsca i przestrzeni w literaturze dziecięcej, młodzieżowej i fantastycznej (s. 337–350). Wydawnictwo SBP.
Google Scholar

Kostecka, W., Skowera, M. (red.). (2016). Geografia krain zmyślonych. Wokół kategorii miejsca i przestrzeni w literaturze dziecięcej, młodzieżowej i fantastycznej. Wydawnictwo SBP.
Google Scholar

Kubiak, T. (1973). List do Warszawy. Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Leszczyńska-Pieniak, E. (2019). Czarodzieje wyobraźni. Portrety polskich ilustratorów. Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”.
Google Scholar

Maj, K. M. (2015). Allotopie. Topografia światów fikcjonalnych. TAiWPN Universitas.
Google Scholar

Maj, K. M. (2019). Światotwórstwo w fantastyce. Od przedstawienia do zamieszkiwania. TAiWPN Universitas.
Google Scholar

Mannolini-Winwood, S. (2018). Wokół definicji fantastyki miejskiej (K. M. Maj, tłum.). Creatio Fantastica, 58(1), 29–47. https://doi.org/10.5281/zenodo.1419521.
Google Scholar

McLennon, L. M. (2018). Definiując urban fantasy i romans paranormalny. Przekraczanie granic gatunków, mediów, a także siebie i innych w nowych nadprzyrodzonych światach (K. Olkusz, tłum.). Creatio Fantastica, 58(1), 65–95. https://doi.org/10.5281/zenodo.1419525. (wyd. oryg. 2014).
Google Scholar

Mendlesohn, F. (2008), Rhetorics of fantasy. Wesleyan University Press.
Google Scholar

Mianecki, A. (2016–2018). Bazyliszek. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej. Pobrane 20 grudnia 2020 z: https://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=30.
Google Scholar

Michułka, D. (2016). Kategoria mimesis i poza nią. Góry fantastyczne i ich funkcja w „mapowaniu świata” we współczesnej literaturze dla młodego odbiorcy. Wielogłos, 27(1), 41–64. https://doi.org/10.4467/2084395XWI.16.003.5357.
Google Scholar

Miéville, C. (2009). LonNiedyn (G. Komerski, tłum.). Mag. (wyd. oryg. 2007).
Google Scholar

Międzyrzecki, A. (1965). Na przykład Ogród Saski. Ruch.
Google Scholar

Mik, A. (2016). Miasto prawdziwie, miasto zmyślone. Transformacje Londynu w fantastyce dziecięcej i młodzieżowej. W: W. Kostecka, M. Skowera (red.), Geografia krain zmyślonych. Wokół kategorii miejsca i przestrzeni w literaturze dziecięcej, młodzieżowej i fantastycznej (s. 99–121). Wydawnictwo SBP.
Google Scholar

Mizielińska, A., Mizieliński, D. (2012). Mapy. Dwie Siostry.
Google Scholar

Moers, W. (2008). Rumo i skarby w ciemnościach (K. Bena, tłum.). Wydawnictwo Dolnośląskie. (wyd. oryg. 2003).
Google Scholar

Mycielska, M., Odnous, J., Zdanowska, A. M. (koncepcja mapy), Pawliński, W. (oprac. graficzne). (2016). Mapa legend warszawskich. Stare i Nowe Miasto. Muzeum Warszawy.
Google Scholar

Niesporek-Szamburska, B., Wójcik-Dudek, M. (red.). (2018). (Od)pamiętywanie – gry z przeszłością w literaturze dla dzieci i młodzieży. Wydawnictwo UŚ.
Google Scholar

Niewieczerzał, M. (2019). Stare i nowe miasto. Przyszłość bohaterów warszawskich legend. Literatura Ludowa, 63(1), 32–39. https://doi.org/10.12775/LL.1.2019.003.
Google Scholar

Niziurski, E. (1970). Klub włóczykijów, czyli trzynaście przygód stryja Dionizego. Śląsk.
Google Scholar

Niziurski, E. (1980). Klub włóczykijów, czyli trzynaście przygód stryja Dionizego. Śląsk. (wyd. oryg. 1970).
Google Scholar

Oklejak, M. (2012). Jestem miasto. Warszawa. Czuły Barbarzyńca.
Google Scholar

Oppman, A. (Or-Ot). (1925). Legendy warszawskie. Księgarnia św. Wojciecha.
Google Scholar

Oppman, A. (Or-Ot). (1945). Legendy warszawskie. Wydawnictwo E. Kuthana. (wyd. oryg. 1925).
Google Scholar

Oppman, A. (Or-Ot). (1982). Legendy warszawskie. Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”. (wyd. oryg. 1925).
Google Scholar

Oppman, A. (Or-Ot). (1994). Legendy warszawskie. Siedmioróg. (wyd. oryg. 1925).
Google Scholar

Oppman, A. (1994). Legendy warszawskie. Kama. (wyd. oryg. 1925).
Google Scholar

Oppman, A. (2004). Legendy warszawskie. Zielona Sowa. (wyd. oryg. 1925).
Google Scholar

Oppman, A. (2008). Legendy warszawskie. Zielona Sowa. (wyd. oryg. 1925).
Google Scholar

Papuzińska, J. (1972). A gdzie ja się, biedniuteńki, podzieję?. Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Papuzińska, J. (1984). Rokiś i kraina dachów. Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Pessel, W. K. (2015). Syrenie grody. Pomniki syrenek w Warszawie i Kopenhadze. Białostockie Studia Literaturoznawcze, 7, 57–71. https://doi.org/10.15290/bsl.2015.07.04.
Google Scholar

Pullman, P. (2019). Zorza polarna (W. Szypuła, tłum.). Mag. (wyd. oryg. 1995).
Google Scholar

Rabska, Z. (1920). Tajemnice Łazienek. Księgarnia św. Wojciecha.
Google Scholar

Rybak, K. (2019). Dzieciństwo w labiryncie getta. Recepcja mitu labiryntu w polskiej literaturze dziecięcej o Zagładzie. Wydawnictwa UW.
Google Scholar

Sachiko Cecire, M., Field, H., Mudan Finn, K., Roy, M. (red.). (2015). Space and place in children’s literature, 1789 to the present. Ashgate.
Google Scholar

Skowera, M. (2019). W krainie odpadów. Wszystkie śmieci LonNiedynu Chiny Miéville’a. W: A. Mik, M. Niewieczerzał, E. Rąbkowska, G. Leszczyński (red.), O czym mówią rzeczy? Świat przedmiotów w literaturze dziecięcej i młodzieżowej (s. 197–221). Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne SBP.
Google Scholar

Szczygielski, M. (2009). Omega. Latarnik.
Google Scholar

Szczygielski, M. (2013). Arka czasu, czyli wielka ucieczka Rafała od kiedyś do wtedy przez teraz i wstecz. Stentor.
Google Scholar

Szczygielski, M. (2015). Arka czasu, czyli wielka ucieczka Rafała od kiedyś do wtedy przez teraz i wstecz. Latarnik. (wyd. oryg. 2013).
Google Scholar

Szczygielski, M. (2016). Klątwa dziewiątych urodzin. Bajka.
Google Scholar

Szelińska, D. (oprac.). (2014). Krótka historia Polski. Zuzu Toys.
Google Scholar

Terakowska, D. (1989). Władca Lewawu. Cracovia.
Google Scholar

Wabik, A., XULM [Surma, M.]. (2015). Jestem miasto. Kraków. Wilga.
Google Scholar

Wądolny-Tatar, K. (2009). Kraków i Wokark. Obecność koncepcji światów możliwych w strategii narracyjnej Władcy Lewawu Doroty Terakowskiej. W: A. Baluch, M. Chrobak, M. Rogoż (red.), Kraków mityczny. Motywy, wątki, obrazy w utworach dla dzieci i młodzieży (s. 214–224). WN UP.
Google Scholar

Wiercińska, J. (1986). Sztuka i książka. PWN.
Google Scholar

Wincencjusz-Patyna, A. (2008). Stacja ilustracja. Polska ilustracja książkowa 1950–1980. Artystyczne kreacje i realizacje. ASP im. Eugeniusza Gepperta, Instytut Historii Sztuki UWr.
Google Scholar

Wincencjusz-Patyna, A. (2013). Między słowem a obrazem – kiedy rysunek staje się ilustracją. Dyskurs, 16, 236–248.
Google Scholar

Wincencjusz-Patyna, A. (2016). Góry i doliny zmyślonej krainy – mapa, miejsce i przestrzeń w ilustracji książkowej. W: W. Kostecka, M. Skowera (red.), Geografia krain zmyślonych. Wokół kategorii miejsca i przestrzeni w literaturze dziecięcej, młodzieżowej i fantastycznej (s. 123–136). Wydawnictwo SBP.
Google Scholar

Wincencjusz-Patyna, A. (2019). Odpowiedni dać rzeczy obraz. O genezie ilustracji książkowych. ASP im. Eugeniusza Gepperta.
Google Scholar

Wincencjusz-Patyna (red.). (2020a). Admirałowie wyobraźni. 100 lat polskiej ilustracji w książkach dla dzieci. Dwie Siostry.
Google Scholar

Wincencjusz-Patyna, A. (2020b). Mapy. W: A. Wincenjusz-Patyna (red.), Admirałowie wyobraźni. 100 lat polskiej ilustracji w książkach dla dzieci (s. 246–249). Dwie Siostry.
Google Scholar

Wójcicka, M. (2016–2018). Legenda. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej. Pobrane 20 grudnia 2020 z: https://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=237.
Google Scholar

Wójcik-Dudek, M. (2016a). W(y)czytać Zagładę. Praktyki postpamięci w polskiej literaturze XXI wieku dla dzieci i młodzieży. Wydawnictwo UŚ.
Google Scholar

Wójcik-Dudek, M. (2016b). Zamieszkać w Zagładzie. Geografia Holocaustu w literaturze dla dzieci i młodzieży. W: W. Kostecka, M. Skowera (red.), Geografia krain zmyślonych. Wokół kategorii miejsca i przestrzeni w literaturze dziecięcej, młodzieżowej i fantastycznej (s. 43–56). Wydawnictwo SBP.
Google Scholar

Wróblewska, V. (2016). Od przestrzeni realnej do wyimaginowanej – Toruń w literaturze dla dzieci. W: W. Kostecka, M. Skowera (red.), Geografia krain zmyślonych.
Google Scholar

Wokół kategorii miejsca i przestrzeni w literaturze dziecięcej, młodzieżowej i fantastycznej (s. 79–98). Wydawnictwo SBP.
Google Scholar

Wróblewska, V. (2016–2018). Bajka ludowa na Mazowszu i Podlasiu. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej. Pobrane 20 grudnia 2020 z: https://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=271.
Google Scholar

Zarych, E. (2020). Leśmianowski Orient w typografii i ilustracji Ali Baby i czterdziestu zbójców. Sztuka Edycji, 18(2), 53–74. https://doi.org/10.12775/SE.2020.0005.
Google Scholar

Zawadzki, W. (1866). Grody polskie. Opis historyczny dla dorastającej młodzieży. Karol Wild.
Google Scholar

Zdanowska, A. M. (2016). Wybór legend. W: A. M. Zdanowska (wyb.), J. Odnous (oprac. i red.). (2016). Legendy warszawskie. Antologia (s. 14–15). Muzeum Warszawy.
Google Scholar

Zdanowska, A. M. (wyb.), Odnous, J. (oprac. i red.). (2016). Legendy warszawskie. Antologia. Muzeum Warszawy.
Google Scholar

Zdzitowiecka, H. (1965). Raz na sto lat. Ruch.
Google Scholar

Maciej Skowera

mgskowera@uw.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-0299-3515

Affiliation:

University of Warsaw, Warsaw Public Library – Central Library of Mazovia Province Poland

Bio Statement (e.g., department and rank)

Maciej Skowera – PhD, works at the Institute of Polish Literature of the Faculty of Polish Studies at the University of Warsaw as well as at the Museum of Children's Books, a special department and scholarly reading room of the Warsaw Public Library – Central Library of Mazovia Province (Poland). His research interests include history and the theory of children’s and young adult fantasy fiction, adult reworkings of juvenile classics, and popular culture. Contact: mgskowera@uw.edu.pl or maciej.skowera@koszykowa.pl.