Filmowe adaptacje baśni i bajek ludowych. Problemy przekładu intersemiotycznego

Violetta Wróblewska

doi:10.32798/dlk.34

Published: 2019-07-24

Vol. 1 No. 1 (2019)

Film Adaptations of Fairy and Folk Tales: Problems of Intersemiotic Translation

Violetta Wróblewska

Dzieciństwo. Literatura i Kultura

Section: Studies

https://doi.org/10.32798/dlk.34

Abstract

The main aim of the article is to demonstrate the problematic issues related to film adaptation of fairy and folk tales on the example of two of three seasons of the Baśnie i bajki polskie [Polish Fairy and Folk Tales] series, which were produced between 2002 and 2009 by the TV Studio Filmów Animowanych [TV Studio of Animation Films] for TVP1 (Poland). In the paper, it is indicated that one of such problems is the common predilection to treat different narrative genres (folk tales, literary fairy tales, and film fairy tales) as a particular cultural code. This, firstly, leads to the simplification during the interpretation process and, secondly, has such an impact that filmmakers avoid direct references to the folk tale context which, being complex and difficult to research, demands a broad knowledge of folk culture. In the article, using the examples of the series’ two episodes (Smok Wawelski [The Wawel Dragon] and Czarne licho [The Black Goblin]), the author presents both the artistic and axiological consequences of a superficial approach to folk tales (carnivalisation, infantilisation, trivialisation, and aesthetisation, among others).

Keywords:

adaptation, folk tale, Baśnie i bajki polskie [Polish Fairy and Folk Tales], literary fairy tale, film fairy tale, intersemiotic translation

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>

You may also start an advanced similarity search for this article.

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Wróblewska, V. (2019). Film Adaptations of Fairy and Folk Tales: Problems of Intersemiotic Translation. Dzieciństwo. Literatura I Kultura, 1(1), 9–29. https://doi.org/10.32798/dlk.34

Cited by / Share

References

Adamczak, J. (scen i reż.). (2002). Szklana góra [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Adamczak, J. (scen i reż.). (2003). O kowalu i diable [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Adamczak, J. (scen i reż.). (2008). Król kruków [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Adamczak, J. (scen i reż.), Gałązkowski, J. (reż.). (2009). Poznańskie koziołki [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Andersen, H. C. (2005). Mała syrenka. W: Baśnie (B. Sochańska, tłum., s. 14–41). Poznań: Media Rodzina. (wyd. oryg. 1837).
Google Scholar

Bielski, M. (1551). Kronika wszystkiego świata. Kraków: Helena Unglerowa. Pobrane z: https://polona.pl/item/kronika-wszystkiego-swiata,MTEyMzI1NTg/.
Google Scholar

Bolecki, W. (1989). Od potworów do znaków pustych. Z dziejów groteski. Pamiętnik Literacki, 80(1), 73–121.
Google Scholar

Chybowicz-Brożyńska, M. (scen.), Kotecki, Z. (scen. i reż.). (2004). Dwanaście miesięcy [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Cieliczko, P. (b.d.). Legenda o trębaczu ratuszowym i królu kruków. Pobrane z: http://poznanskielegendy.pl/krol-krukow-pawel-cieliczko/.
Google Scholar

Dyksińska, G. (scen.), Krzysik, Z. (reż.). (2009). Pasterz tysiąca zajęcy [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Gliński, A. J. (1853). Baśń o królewnie zaklętej w żabę. W: Bajarz polski. Zbiór baśni, powieści i gawęd ludowych (t. 1, s. 73–94). Wilno: Drukarnia Gubernialna.
Google Scholar

Gołębiowska-Suchorska, A. (2018). Szewczyk Dratewka. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej (t. 3, s. 225–229). Toruń: WN UMK.
Google Scholar

Gosienicki, A. (scen. i reż.). (2009). Szewc Kopytko i kaczor Kwak [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Grimm, W., Grimm, J. (2010). Roszpunka. W: Baśnie dla dzieci i dla domu (E. Pieciul-Karmińska, tłum., t. 1, s. 73–78). Poznań: Media Rodzina (wyd. oryg. 1812).
Google Scholar

Hendrykowski, M. (2013). Adaptacja jako przekład intersemiotyczny. Przestrzenie Teorii, 20, 175–184. https://doi.org/10.14746/pt.2013.20.12.
Google Scholar

Jabłońska, E. (scen.), Dudek, A. (reż.). (2004). Smok Wawelski [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Jabłońska, E. (scen.), Dudek, A. (reż.). (2008). Zimowe wróżki [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Jabłońska, E. (scen.), Kukuła, A. (reż.). (2004). Bazyliszek [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Jabłońska, E. (scen.), Turło, R. (reż.). (2005). O królewnie zaklętej w żabę. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Jabłońska, E. (scen.), Turło, R. (reż.). (2009a). Czarne licho. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Jabłońska, E. (scen.), Turło, R. (reż.). (2009b). Dar Skarbnika. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Januszewska, H. (1952). O Bartku-doktorze. W: Baśnie polskie (s. 5–22). Warszawa: Czytelnik.
Google Scholar

Januszewska, H. (1955). Złota jabłoń. W: Złota jabłoń (s. 7–29). Warszawa: Czytelnik.
Google Scholar

Jasińska-Koronkiewicz, J. (scen. i reż.). (2008). Złota jabłoń [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Kalniuk, T. (2014). Mityczni obcy. Dzieci i starcy w polskiej kulturze ludowej przełomu XIX i XX wieku. Toruń: WN UMK.
Google Scholar

Kędzierski, C. (1989). Trębacz ratuszowy i król kruków. Legenda wielkopolska. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza (wyd. oryg. 1929).
Google Scholar

Kolberg, O. (1875). Diabeł na zarobku. W: Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce. Serya VIII. Krakowskie. Część 4. Powieści, przysłowia i język (nr 69, s. 167–169). Kraków: Drukarnia Dr. Ludwika Gumplowicza.
Google Scholar

Konieczna, E. (2005). Baśń w literaturze i w filmie. Rola baśni filmowej w edukacji filmowej dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Kraków: TAiWPN Universitas.
Google Scholar

Krzyżanowski, J. (1962–1963). Polska bajka ludowa w układzie systematycznym (t. 1–2). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Krzyżanowski, J. (1977). Romana Zmorskiego Sobotnia Góra. W: Paralele. Studia porównawcze z pogranicza literatury i folkloru (wyd. 2 rozsz., s. 729–739). Warszawa: PIW.
Google Scholar

Kurek, B. (scen.), Czarzasty, P. (reż.). (2009). Bursztynowa korona [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Kurek, B. (scen.), Kukuła, A. (reż.). (2009). O Zefliku i smoku [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Kurek, B. (scen.), Martini-Madej, M. (reż.). (2008). Zuzanka i utopce. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Kwiatkowska, A. (2017). Trębacz ratuszowy i król kruków (Czesław Kędzierski). Wyborcza.pl Poznań. Pobrane z: http://poznan.wyborcza.pl/poznan/56,36001,21460541,trebacz-ratuszowy-i-krol-krukow-czeslaw-kedzierski,,1.html?disableRedirects=true.
Google Scholar

Lesisz, P. (scen.), Kukuła, A. (reż.). (2008). Kozucha kłamczucha [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Leszczyński, M. (b.d.). Korale czarownicy. Pobrane z: http://torpan.cba.pl/Serwis/bajki/korale/korale.htm.
Google Scholar

Lubieniecka, A. (scen. i reż.). (2005). Zaczarowane pantofelki [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Lubieniecka, A. (scen. i reż.). (2008). Korale czarownicy [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Lubieniecka, A. (scen.), Giersz, W. (reż.). (2003). Żywa woda [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Lubieniecka, A. (scen.), Kasprzycki, J. (reż.). (2002). Złota kaczka [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Lubieniecka, A. (scen.), Kukuła, A. (reż.). (2003). O Bartku doktorze [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Lubieniecka, A. (scen.), Turło, R. (reż.). (2003). Lodowa góra. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Lubieniecka, A. (scen.), Wrotniewski, A. (reż.). (2003). Szewczyk Dratewka. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Lüthi, M. (1982). Zabójca smoka. O stylu bajki (J. M. Kasjan, tłum.). Literatura Ludowa, 3, 36–40. (wyd. oryg. 1968).
Google Scholar

Ługowska, J. (1981). Ludowa bajka magiczna jako tworzywo literatury. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Makuszyński, K. (1958a). Bajka o królewnie Marysi, o czarnym łabędziu i o lodowej górze. W: Bardzo dziwne bajki (s. 5–39). Warszawa: Czytelnik. (wyd. oryg. 1916).
Google Scholar

Makuszyński, K. (1958b). O tym, jak krawiec, pan Niteczka, został królem. W: Bardzo dziwne bajki (s. 61–76). Warszawa: Czytelnik. (wyd. oryg. 1916).
Google Scholar

Makuszyński, K. (1958c). Szewc Kopytko i kaczor Kwak. W: Bardzo dziwne bajki (s. 41–60). Warszawa: Czytelnik. (wyd. oryg. 1916).
Google Scholar

Marzec, A. (1994). Edukacja filmowa. W: A. Marzec, S. Rzęsikowski, Edukacja teatralna, filmowa i radiowa na lekcjach języka polskiego w klasach IV–VIII (s. 88–154). Kielce: Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP.
Google Scholar

Morcinek, G. (1958a). O tym, jak głupi Zeflik był mądrym Zeflikiem. W: Jak górnik Bulandra diabła oszukał. Baśnie śląskie (s. 136–161). Warszawa: Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Morcinek, G. (1958b). O tym, jak górnik Maślok kramarzył ze Skarbnikiem. W: Jak górnik Bulandra diabła oszukał. Baśnie śląskie (s. 16–28). Warszawa: Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Morcinek, G. (1958c). O tym, jak Zuzanka poszła w kumy do utopców. W: Jak górnik Bulandra diabła oszukał. Baśnie śląskie (s. 112–124). Warszawa: Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Murphy, T. P. (2015). From fairy tale to film screenplay: Working with plot genotypes. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Google Scholar

Neumann, H. (scen.), Gosienicki, A. (reż.). (2005). Krawiec Niteczka [odcinek serialu telewizyjnego]. W: E. Sobolewska (prod.), Baśnie i bajki polskie. Warszawa: TVP1.
Google Scholar

Oleksik, K. (1959). Czarownica znad Bełdan. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Oppman, A. (1925a). Bazyliszek. W: Legendy warszawskie (s. 33–52). Poznań, Warszawa, Wilno, Lublin: Ksiegarnia św. Wojciecha.
Google Scholar

Oppman, A. (1925b). Złota kaczka. W: Legendy warszawskie (s. 83–93). Poznań, Warszawa, Wilno, Lublin: Ksiegarnia św. Wojciecha.
Google Scholar

Osterloff, W. (1946). Kryminalistyka i bajki Grimma. Odrodzenie, 19, 6–7.
Google Scholar

Ostrowska, B. (ok. 1923). Szklana góra. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Bibljoteka Polska”.
Google Scholar

Pieciul-Karmińska, E. (2009–2010). Polskie dzieje baśni braci Grimm. Przekładaniec, 22–23, 80–96.
Google Scholar

Porazińska, J. (1939). Kozucha kłamczucha. Warszawa: Wydawnictwo M. Arcta.
Google Scholar

Porazińska, J. (1952a). O dwunastu miesiącach. W: Za górami… za lasami… Polskie baśnie ludowe (s. 57–65). Warszawa: Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Porazińska, J. (1952b). Szewczyk Dratewka. W: Za górami… za lasami… Polskie baśnie ludowe (s. 13–19). Warszawa: Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Porazińska, J. (1955). Pasterz tysiąca zajęcy. Baśń małopolska. W: Za trzydziewiątą rzeką. Baśnie ludu polskiego (s. 49–59). Warszawa: Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Short, S. (2015). Fairy tale and film: Old tales with a new spin. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Google Scholar

Siemieński, L. (1845). Smok. W: Podania i legendy polskie, ruskie i litewskie (s. 1). Warszawa: Księgarnia J. K. Żupańskiego.
Google Scholar

Smolińska, T. (1987). Z wybranych problemów dawnej i współczesnej sztuki opowiadania. Opole: WSP im. Powstańców Śląskich
Google Scholar

Szelburg-Zarembina, E. (1966). O Klaruni-koronczarce i zimowych wróżkach. W: Przez różową szybkę (s. 153–159). Warszawa: Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Śmiałowicz, K. (2016). Relacje między postaciami w filmach animowanych dla dzieci. Ogrody Nauk i Sztuk, 6, 464–478.
Google Scholar

Świętek, J. (1893). O dyáble co u chłopa za parobka słuzuł. W: Lud nadrabski (od Gdowa po Bochnię). Obraz etnograficzny (nr 22, s. 341–344). Kraków: Akademia Umiejętności.
Google Scholar

Świrko, S. (1984). O Maćku Borkowicu i diable Borucie oraz inne podania i legendy wielkopolskie. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Google Scholar

TV Studio Filmów Animowanych. (2019). Baśnie i bajki polskie III. Pobrane z: http://tvsfa.com/kategoria/filmoteka/basnie-i-bajki-polskie-iii/.
Google Scholar

TVP ABC. (b.d.). Baśnie i bajki polskie. Pobrane z: http://abc.tvp.pl/20258027/basnie-i-bajki-polskie.
Google Scholar

TVP Info. (2010). Zimowe wróżki nagrodzone. Pobrane z: https://www.tvp.info/3275318/kultura/zimowe-wrozki-nagrodzone/.
Google Scholar

Uther, H.-J. (2011). The types of international folktales: A classification and bibliography (t. 1–3). Helsinki: Suomalainen Tiedeakatemia. (wyd. oryg. 2004).
Google Scholar

Waksmund, R. (1992). Baśń. W: A. Brodzka, M. Puchalska, M. Semczuk, A. Sobolewska, E. Szary-Matywiecka (red.), Słownik literatury polskiej XX wieku (s. 90–92). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Waksmund, R. (2000). Od literatury dla dzieci do literatury dziecięcej (tematy – gatunki – konteksty). Wrocław: Wydawnictwo UWr.
Google Scholar

Wolne Lektury. (2011). Z naszej bajki. Pobrane z: https://wolnelektury.pl/info/z-naszej-bajki/.
Google Scholar

Wójcicka, M. (2016–2018). Adaptacja bajki ludowej. W: V. Wróblewska (red.), Bajka Ludowa. Słownik. Pobrane z: https://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=214.
Google Scholar

Wójcicka, M. (2018). Adaptacja bajki ludowej. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej (t. 1, s. 16–25). Toruń: WN UMK.
Google Scholar

Wróblewska, J. (2018). Muzyka w filmach o Harrym Potterze. W: M. Wróblewski, S. Kołos (red.), Dziecko w świecie ruchomych obrazów (s. 145–163). Toruń: WN UMK.
Google Scholar

Wróblewska, V. (2014). „Od potworów do znaków pustych”. Ludowe demony w polskiej literaturze dla dzieci. Toruń: WN UMK.
Google Scholar

Wróblewska, V. (2018a). Smok Wawelski. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej (t. 3, s. 193–197). Toruń: WN UMK.
Google Scholar

Wróblewska, V. (2018b). Wanda. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej (t. 3, s. 287–290). Toruń: WN UMK.
Google Scholar

Zadurska, O. (2017). Ludowy wizerunek dzieci kalekich i jego społeczne konsekwencje. Litteraria Copernicana, 3(23), 53–66. https://doi.org/10.12775/LC.2017.050.
Google Scholar

Zdzitowiecka, H. (1972). Bursztynowa korona. W: Bursztynowe baśnie (s. 32–36). Gdańsk: Wydawnictwo Morskie.
Google Scholar

Zielewiczówna, Z. (1914). Trębacz na ratuszu. Ballada z XVI. wieku w 3 aktach. Poznań: Drukarnia i Księgarnia św. Wojciecha.
Google Scholar

Zmorski, R. (1852). Sobotnia Góra. W: Podania i baśni ludu w Mazowszu (z dodatkiem kilku szląskich i wielkopolskich) (s. 1–19). Wrocław: Zygmunt Schletter.
Google Scholar

Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. (2019). Akademia bajki kaszubskiej. Pobrane z: http://www.akademiabajkikaszubskiej.pl/.
Google Scholar

Żmichowska, N. (1907). Prządki. Powieść ze wspomnień dziecinnego wieku. Warszawa, Kraków: Gebethner i Wolff, Gebethner i Spółka. (wyd. oryg. 1845).
Google Scholar

Violetta Wróblewska

Violetta.Wroblewska@umk.pl
https://orcid.org/0000-0002-5776-8382

Affiliation:

Nicolaus Copernicus University in Toruń Poland

Bio Statement (e.g., department and rank)

Violetta Wróblewska – PhD, professor at the Department of Cultural Studies of the Faculty of Languages at the Nicolaus Copernicus University of Toruń (Poland). Her research interests include history and the theory of folklore and children’s literature. Contact: Violetta.Wroblewska@umk.pl.