Kilka uwag o funkcjonowaniu i interpretacji nazwisk Polaków dyneburskich z sufiksem -ski/-ska (-ский/-ская) w latach 1945–1991

Michał Mordań

Published: 2025-05-31

Vol. 824 No. 5 (2025)

Some remarks on the functioning and interpretation of surnames of Daugavpils’ Poles with the suffix -ski/-ska (-skiĭ/-skaia) in the years 1945–1991

Michał Mordań

Abstract

The personal names of Poles in the far Eastern Borderlands is an issue relatively underexplored in onomastics. The anthroponymy of the inhabitants of Latgale developed in complicated historical, socio-political, and cultural-linguistics circumstances, so describing the functioning of onymic units, mainly from the perspective of determining their origin, requires special caution. These assumptions of an intra- and extra-linguistic nature became the starting point for the analysis of source material taken from Daugavpils’ house residents registration books from 1945–1991. With regard to place-based surnames with the suffix -ski/-ska (-skiĭ/-skaia) and its variants, the emphasis is put on the etymological aspect and the recorded linguistic forms. Apart from the typical difficulties associated with the interpretation of this type of surnames, other circumstances should also be taken under careful scrutiny when examining the Daugavpils’ material. These include: 1) equal consideration of place names (as potential etymons) from the entire area of the former Polish-Lithuanian Commonwealth, 2) establishing correlations between surnames and toponyms – phonetically similar, but with different linguistics features, caused by the influence of Polish, East Slavic languages, and the Northern Borderland dialect, 3) paying special attention to the alternation of forms resulting from the russification of surnames and the influence of local linguistic peculiarities and idiolectal factors.

Keywords:

linguistics, onomastics, anthroponymy, surnames, suffix -ski, Latgale, Daugavpils

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Mordań, M. (2025). Some remarks on the functioning and interpretation of surnames of Daugavpils’ Poles with the suffix -ski/-ska (-skiĭ/-skaia) in the years 1945–1991. Poradnik Językowy, 824(5), 62–75. Retrieved from https://www.journals.polon.uw.edu.pl/index.php/pj/article/view/1693

Cited by / Share

References

Abramowicz, Z. 1993. Imiona chrzestne białostoczan w aspekcie socjolingwistycznym (lata 1885–1985). Białystok: Dział Wydawnictw Filii UW w Białymstoku.
Google Scholar

Andreevsk (Brianskaia oblast’) [Андреевск (Брянская область)]. Online: https://www.puteshestvie32.ru/content/andreevsk [dostęp: 29.11.2024].
Google Scholar

Barkowska, K. 2008. „Przeszłość ocala, co jej potrzebne” – czyli polskie ślady w Dyneburgu. W: Polija un Baltija kultūras dialoga, red. K. Barkovska, A. Kazjukevičs, s. 41–50. Daugavpils: Daugavpils Universitâtes Akadēmiskais apgâds „Saule”.
Google Scholar

Biolik, M. 2001. Zmiany morfemiczne w nazwiskach polskich na -ski (Leksykalizacja, perintegracja i absorpcja morfologiczna). Prace Językoznawcze 3, s. 5–19.
Google Scholar

Czyżewski, F. 2013. Antroponimia pogranicza polsko-wschodniosłowiańskiego w świetle inskrypcji nagrobnych. Część 1: Słownik nazwisk. Lublin: Polihymnia.
Google Scholar

Dacewicz, L. 2004. Nazwiska szlacheckie w XVII-wiecznych województwach podlaskim, brzesko-litewskim i trockim. W: Ze studiów nad językami i literaturami wschodniosłowiańskimi, red. B. Tichoniuk, W. Wilczyński, s. 129–133. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Google Scholar

Engelking, A., Golachowska, E., Zielińska, A. 2008. Tożsamość, język, pamięć w sytuacji pogranicza. Uwagi wprowadzające. W: Tożsamość – język – rodzina. Z badań na pograniczu słowiańsko-bałtyckim, red. A. Engelking, E. Golachowska, A. Zielińska, s. 7–24. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Google Scholar

Gala, S., 1986. Rola antroponimicznego przyrostka -ski w kulturze nazewniczej. Rozprawy Komisji Językowej ŁTN 32, s. 85–91.
Google Scholar

Hrynkiewicz-Adamskich, B. 2019. Wstępne uwagi o typach i cechach językowych nazwisk szlachty powiatu lidzkiego w XIX wieku. W: Nazwy własne w języku, literaturze i kulturze, red. A. Rygorowicz-Kuźma, K. Rutkowski, s. 263–283. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Google Scholar

IBMK – Internetowa baza miejscowości kresowych, oprac. E. Kamińska, A. Kamiński. Online: http://www.kami.net.pl/kresy/ [dostęp: 21.11.2024].
Google Scholar

Jankowiak, M. 2010. Wielonarodowość i wielokulturowość Łatgalii w aspekcie społecznym i historycznym. W: Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy, red. J. Mędelska, Z. Sawaniewska-Mochowa, s. 48–55. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Jēkabsons, E. 1993. Stosunki polsko-łotewskie na przestrzeni dziejów. W: Polacy na Łotwie, red. E. Walewander, s. 23–44. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Google Scholar

Kaleta, Z. 1998. Nazwisko w kulturze polskiej. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Google Scholar

Karaś, H. 1997. Język polski na Łotwie. W: Język polski poza granicami kraju, red. S. Dubisz, s. 69–78. Opole: Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Opolskiego.
Google Scholar

Karaś, H. 2010. Cmentarze na Litwie jako znak wielokulturowego dziedzictwa Wielkiego Księstwa Litewskiego. W: Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy, red. J. Mędelska, Z. Sawaniewska-Mochowa, s. 61–75. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Klinkosz, M. 2010. Pomorskie odmiejscowe nazwiska na -ski i formanty pochodne pochodzące od różnych typów własności. W: Nazwy własne a społeczeństwo, red. R. Łobodzińska, t. 1, s. 295–304. Łask: Oficyna Wydawnicza „Leksem”.
Google Scholar

Korolëva, I. A. 2022. Smolenskoe shliakhetstvo: istoriko-kul’turologicheskoe i lingvisticheskoe opisanie (k problemie izuchenia familii Smolenshchiny). U: Suchasnyia prablemy anamastyki. Zbornik artykulaŭ, red. I. L. Kapyloŭ, vyp. 1, s. 136–142. Minsk: Belaruskaia navuka. [Королева, И. А. 2022. Смоленское шляхетство: историко-культурологическое и лингвистическое описание (к проблеме изучения фамилий Смоленщины). У: Сучасныя праблемы анамастыкі. Зборнік навуковых артыкулаў, рэд. І. Л. Капылоў, вып. 1, с. 136–142. Мінск: Беларуская навука].
Google Scholar

Kuć, J. 2007. Nazwiska z sufiksem -ski/-cki w XVII-wiecznych księgach parafii mokobodzkiej. Conversatoria Linguistica. Międzynarodowy Rocznik Naukowy 1, s. 136–144.
Google Scholar

Kuņicka, K. 2020. Polacy i język polski w Łatgalii / Poļi un poļu valoda Latgalē. Daugavpils: Latgales Reklāma.
Google Scholar

Kurczewski, J. 2009. Wstęp. W: Polacy nad Dźwiną, red. J. Kurczewski, M. Fuszara, s. 7–16. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Manteuffel, G. 1879 [2020]. Poļu Inflantija / Inflanty Polskie. Rīga: Jumava – Polonika.
Google Scholar

Matusiak, I. 2006. Nazwiska odmiejscowe na terenie dawnego komornictwa jeziorańskiego na Warmii (XVII–XVIII w.). Onomastica 51, s. 215–228.
Google Scholar

Matuszewski, J. 1975. Polskie nazwisko szlacheckie. Łódź–Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Mežs, I. 2017. Latviešu uzvārdi arhīvu materiālos. Latgale. Rīga: Latviešu valodas aǵentūra.
Google Scholar

Mossakowska, B. 1988. Z badań nad antroponimią Warmii w XVI–XVII wieku (nazwiska z sufiksem -ski). Slavia Occidentalis 45, s. 45–46.
Google Scholar

Nekanda-Trepka, W. 1963. Liber generationis plebeanorum („Liber chamorum”), wyd. W. Dworzaczek, J. Bartyś, Z. Kuchowicz, cz. 1–2. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

NP – Rymut, K. 1999–2001. Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, t. 1–2. Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN.
Google Scholar

Ostrówka, M. 2005. Regiolekt polski na Łotwie. Biuletyn PTJ 61, s. 87–99.
Google Scholar

Ostrówka, M. 2010. Polsko-łotewskie związki historyczne, kulturowe i językowe w przeszłości i obecnie. W: Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy, red. J. Mędelska, Z. Sawaniewska-Mochowa, s. 138–149. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Ostrówka, M. 2014. Napisy nagrobne w Rzeżycy i Krasławiu (Łotwa) jako przykład koegzystencji kultur i języków w Łatgalii. Acta Baltico-Slavica 38, s. 40–66.
Google Scholar

Rembiszewska, D.K., Sikora, K. 2016. Slavianskie elementy v familiakh sovremennykh zhiteleĭ Vilian / Viļani (vostochnaia Latviia) [Славянские элементы в фамилиях современных жителей Вилян / Viļani (восточная Латвия)]. Via Latgalica: humanitāro zinātņu žurnāls 8, l. 57–65. Online: https://journals.ru.lv/index.php/LATG/article/view/2230/2255 [dostęp: 21.11.2024].
Google Scholar

Rospond, S. 1966. O nazwiskach na -ski. Poradnik Językowy 1, s. 1–12.
Google Scholar

Rudolf-Ziółkowska, E. 2003. Uwagi o dwudziestowiecznej antroponimii Polaków na Kresach południowo-wschodnich. W: Metodologia badań onomastycznych, red. M. Biolik, s. 177–187. Olsztyn: Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego.
Google Scholar

SG – Sulimierski, F., Chlebowski, B., Walewski, W. red. 1880–1902. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I–XV. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego. Online: http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/ [dostęp: 21.11.2024].
Google Scholar

Smoczyński, P. 1966. O semantycznych i morfologicznych właściwościach sufiksu -ski w nazwiskach polskich. W: Studia językoznawcze poświęcone Doktorowi Stanisławowi Rospondowi, red. M. Adamus i in., s. 435–443. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

SNWPU – Rymut, K. 1992–1994. Słownik nazwisk współcześnie w Polsce używanych, t. 1–10. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Google Scholar

Staltmane, V.Ė. 1981. Latyshskaia antroponimia. Familii. Moskva: Nauka. [Сталтмане, В.Э. 1981. Латышская антропонимия. Фамилии. Москва: Наука].
Google Scholar

Szulowska, W. 2003. O antroponimii szlachty mazowieckiej w XVI wieku. W: Metodologia badań onomastycznych, red. M. Biolik, s. 157–166. Olsztyn: Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego.
Google Scholar

Unbegaun, B.O. 1989. Russkie familii. Moskva: Progress. [Унбегаун, Б.О. 1989. Русские фамилии. Москва: Прогресс].
Google Scholar

Walczak, B. 1988. Z dziejów pewnego stereotypu nazewniczego („szlacheckie” nazwiska na -ski, -cki). W: Onomastyka w dydaktyce szkolnej i społecznej, red. E. Homa, s. 275–281. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Google Scholar

Walkowiak, J.B. 2017. O rozbieżnych etymologiach nazwisk polskich i litewskich. Acta Baltico-Slavica 41, s. 251–265.
Google Scholar

Walkowiak, J.B. 2019. Litewskie nazwiska Polaków. Słownik etymologiczno-frekwencyjny. Poznań: Wydział Neofilologii UAM w Poznaniu.
Google Scholar

Wolnicz-Pawłowska, E. 2010. Czy istnieje polskie nazwisko mieszczańskie? W: Miasto w perspektywie onomastyki i historii, red. I. Sarnowska-Giefing, M. Graf, s. 267–278. Poznań: Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Google Scholar

Wolnicz-Pawłowska, E. 2015. Jak liczyć nazwiska? Onomastica 59, s. 389–399.
Google Scholar