Termin substytucja w ujęciu fonodydaktycznym i logopedycznym. Analiza porównawcza

Michalina Biernacka

Published: 2024-11-27

Vol. 817 No. 8 (2024)

The term substitution in phonodidactics and speech therapy: A comparative analysis

Michalina Biernacka

Abstract

The article examines the term substitution by focusing on the ways in which it has been defined and/or applied in the context of pronunciation errors, especially by two different scientific disciplines: Polish language teaching (more precisely: phonodidactics) and speech therapy. Interestingly, despite the fact that the term refers to the same or similar object of study, it is not necessarily used with the same meaning. The paper opens with a review of definitions from general and specialized dictionaries along with a formulation of the concept. The study was carried out according to a socio-terminology approach, taking into account the contextual updating of meanings, observed polysemy and synonymy, as well as a socio-cognitive approach, checking the popularity of using the term and ways of understanding it in a specific context. Both the general term and the term specified by a modifier (e.g., phonetic, phonological substitution) have been described and exemplified thanks to the database of texts from both disciplines to show similarities and differences resulting from the adopted perspectives or goals (research or practical ones) that the representatives of each fi eld of study set for themselves. The analysis made it possible to observe the process of determinologization, as well as the co-occurrence of several different concepts in both disciplines, referenced by the same terms. The study fi ts into the descriptivist trend, but it aspires to be a point in the discussion about the precise formulation of descriptions, especially in disciplines that share interests with other fitelds of science.

Keywords:

subtitution, foreign language teaching, speech therapy

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Biernacka, M. (2024). The term substitution in phonodidactics and speech therapy: A comparative analysis. Poradnik Językowy, 817(8), 113–139. Retrieved from https://www.journals.polon.uw.edu.pl/index.php/pj/article/view/1530

Cited by / Share

References

Bauman-Waengler, J. 2012. Articulatory and phonological impairments: a clinical focus. Boston: Pearson.
Google Scholar

Biernacka, M. 2019a. Błąd glottodydaktyczny w zakresie podsystemu fonicznego – głos w dyskusji. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców. Acta Universitatis Lodziensisis 26, s. 183–196.
Google Scholar

Biernacka, M. 2019b. Fonodydaktyka w kształceniu akademickim przyszłych logopedów i nauczycieli języka polskiego jako obcego/drugiego. Logopaedica Lodziensia 3, s. 31–43. DOI: 10.18778/2544-7238.03.03.
Google Scholar

Biernacka, M. 2021. Jak bywają nazywane błędy wymawianiowe popełniane przez cudzoziemców? – uwagi terminologiczne na marginesie badań ankietowych. Academic Journal of Modern Philology 13, s. 31–39.
Google Scholar

Binkuńska, E. 2016/2017. Artykulacja oraz cechy anatomiczne i fizjologiczne narządów mowy u dzieci pięcio- i sześcioletnich. Biuletyn Logopedyczny 1−2, s. 55−73.
Google Scholar

Ciszewska-Psujek, U. 2020. Trudności fonetyczno-fonologiczne osób uczących się języka polskiego jako obcego w perspektywie logopedyczno-glottodydaktycznej. Logopedia 49, s. 199–217.
Google Scholar

Czempka-Wewióra, M., Graboń, K. 2017. Diagnoza i postępowanie logopedyczne w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Postscriptum Polonistyczne 1(19), s. 147–161.
Google Scholar

Debski, R., Młyński, R., Redkva, M. 2022. The phonological skills of bilingual preschool children speaking Polish and Ukrainian in Poland. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism 25 (5), s. 1624–1640.
Google Scholar

Dębski, R. 2015. Phonological patterns in the speech of English-Polish bilingual children in Australia. Initial findings. LingVaria 2 (20), s. 27–40.
Google Scholar

Dukiewicz, L., Sawicka, I. 1995. Gramatyka współczesnego języka polskiego. Fonetyka i fonologia. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN.
Google Scholar

Emiluta-Rozya, D. 2013. Całościowe badanie logopedyczne. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Google Scholar

Gębal, P. 2019. Dydaktyka języków obcych. Wprowadzenie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Golanowska, M. 1996. Stan polskich badań nad rozwojem artykulacji dziecka. Audiofonologia 9, s. 61–88.
Google Scholar

Gostkowska, K. 2015. Język-kultura-technologia: rozwój polskiej i francuskiej terminologii biomedycznej. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Google Scholar

Grabias, S. 2003. Język w zachowaniach społecznych. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Grabias, S. 2010–2011. Logopedia – nauka o biologicznych uwarunkowaniach języka i zachowaniach językowych. Logopedia 39–40, s. 9–34.
Google Scholar

Ikeda, A. 2010. Co japoński student myśli o głoskach polskich – kilka uwag z perspektywy logopedycznej. W: Spotkania polonistyk trzech krajów – Chiny, Korea, Japonia. Rocznik 2009, s. 179–185. Tokio: Katedra Kultury Polskiej TUFS.
Google Scholar

Kamper-Warejko, J., Kaproń-Charzyńska, I. 2015. Błąd wymowy czy wada wymowy? Rozważania na marginesie nauki języków obcych. Linguodidactica 19, s. 105–121.
Google Scholar

Kania, J.T. 1982. Szkice logopedyczne. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Google Scholar

Kijewska, A. 2001. Bułgarskie interferencje fonetyczne w języku polskim a błąd glottodydaktyczny (na materiale prac pisemnych studentów bułgarskich). W: Inne optyki. Nowe programy, nowe metody, nowe technologie w nauczaniu kultury polskiej i języka polskiego jako obcego, red. R. Cudak, J. Tambor, s. 263–274. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Komorowska, H. 1980. Nauczanie gramatyki języka obcego a interferencja. Audiolingwalizm, kognitywizm, interferencja. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Google Scholar

Krawczyk, A., Lorenc, A. 2019. Diagnoza artykulacji u dzieci dwujęzycznych wychowujących się w środowisku polsko-amerykańskim. Logopedia 48 (2), s. 307–334.
Google Scholar

Leonard, L.B. 2006. SLI – Specyficzne zaburzenia rozwoju językowego. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Google Scholar

Lipiec, D., Więcek-Poborczyk, I. 2019. Terapia rotacyzmu w dyslaliach. Poradnik Językowy 2, s. 53–65.
Google Scholar

Maciołek, M. 2018. Obrazki do kształtowania percepcji słuchowej oraz wymowy cudzoziemców uczących się języka polskiego. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Madelska, L. 2010. Między logopedią a glottodydaktyką. Wielkopolski Przegląd Logopedyczny 1 (9), s. 57–65.
Google Scholar

Majewska-Tworek, A. 2005. Zastosowanie metod logopedycznych w pracy nad doskonaleniem wymowy polskiej. W: Język a komunikacja 8, t. 3, red. M. Dąbrowska, s. 283–287. Kraków: Krakowskie Towarzystwo Popularyzowania Wiedzy o Komunikacji Językowej.
Google Scholar

Majewska-Tworek, A. 2019. Wymowa polska jako obca. Rozwiązywanie trudności artykulacyjnych w grupie międzynarodowej na rocznym kursie przygotowawczym. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców. Acta Universitatis Lodziensis 26, s. 209–220.
Google Scholar

Majtczak, T., Sieradzka-Baziur, B. 2008. Interferencja w procesie przyswajania języka polskiego przez Japończyków. W: W poszukiwaniu nowych rozwiązań. Dydaktyka języka polskiego jako obcego u progu XXI wieku, red. W.T. Miodunka, A. Seretny, s. 169–184. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Mitrinović, V. 1972. O trudnościach studentów belgradzkich w przyswajaniu wymowy polskiej. Język Polski 52 (5), s. 358–369.
Google Scholar

Młynarczyk, M. 2013. Artykulacja polskich głosek u chińskich studentów uczących się języka polskiego. Studia Linguistica 32, s. 133–145.
Google Scholar

Młyński, R. 2021. Ocena dwujęzyczności dziecięcej przy zastosowaniu formuły RIOT. Logopaedica Lodziensia 5, s. 159–170.
Google Scholar

Młyński, R. 2023. Świadomość logopedów w zakresie glottodydaktycznej perspektywy kształcenia językowego dzieci z doświadczeniem migracji. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców. Acta Universitatis Lodziensisis 30, s. 337–351.
Google Scholar

Osowicka-Kondratowicz, M. 2014. Dane z rozwoju mowy dziecka oraz terapii logopedycznej w interpretacji fonologicznej zjawisk fonetycznych współczesnej polszczyzny. Prace Językoznawcze 16 (2), s. 53–62.
Google Scholar

Ostapiuk, B. 1997. Zaburzenia dźwiękowej realizacji fonemów języka polskiego – propozycja terminów i klasyfikacji. Audiofonologia 10, s. 117–136.
Google Scholar

Ostapiuk, B. 2002. Rodzaje i jakość dźwiękowych realizacji polskiego fonemu /r/ w ankyloglosji. Logopedia 30, s. 91–103.
Google Scholar

Ostapiuk, B. 2008. Standard postępowania logopedycznego w dyslalii ankyloglosyjnej. Logopedia 37, s. 141–166.
Google Scholar

Perlin, J. 1995. Kategorie interferencji fonemicznych. Biuletyn PTJ, s. 75–86.
Google Scholar

Pluta-Wojciechowska, D. 2007. „Wymiary głoski” – jako istotne elementy poznania – podstawą kategoryzacji dyslalii. Próba opisu. Logopedia 36, s. 51–76.
Google Scholar

Pluta-Wojciechowska, D. 2012. Opis zaburzeń mowy jako pierwszy etap postępowania logopedycznego. Logopedia Silesiana 1, s. 31–46.
Google Scholar

Pluta-Wojciechowska, D. 2015. Wymowa cudzoziemców uczących się języka polskiego jako L2 w oczach logopedy: rekonesans zagadnień. Forum Logopedyczne 23, s. 26–33.
Google Scholar

Pluta-Wojciechowska, D. 2019. O badaniach logopedycznych. Refleksje naukowca i praktyka. W: Metodologia badań logopedycznych z perspektywy teorii i praktyki, red. S. Milewski, K. Kaczorowska-Bray, s. 47–55. Gdańsk: Grupa Wydawnicza Harmonia.
Google Scholar

Polański, E., Nowak, T. 2011. Najnowszy podręcznik gramatyki języka polskiego. Kraków: Petrus.
Google Scholar

Selinker, L. 1972. Interlanguage. Product Information International Review of Applied Linguistics in Language Teaching 10, s. 209–241.
Google Scholar

Sękowska, E. 1997. Polska grupa etniczna w Wielkiej Brytanii i jej języki. W: Język polski poza granicami kraju, red. S. Dubisz, s. 162–173. Opole: Uniwersytet Opolski.
Google Scholar

Sikorska, T. 1996. System fonologiczny języka polskiego w porównaniu z serbskim. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców. Acta Universitatis Lodziensisis 7 (8), s. 145–152.
Google Scholar

Smoczyński, P. 1965. Trudności Niemców z wymową polską oraz związane z tym inne lingwistyczne problemy. Język Polski 45 1, s. 22–31.
Google Scholar

Szpyra-Kozłowska, J. 2002. Wprowadzenie do współczesnej fonologii. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Świstowska, M. 2011. Między logopedią a glottodydaktyką. Zastosowanie metod logopedycznych w nauczaniu języka polskiego jako obcego. W: Polonistyka bez granic, t. 2: Glottodydaktyka polonistyczna – współczesny język polski – językowy obraz świata, red. R. Nycz, W.T. Miodunka, s. 93–100. Kraków: Universitas.
Google Scholar

Węsierska, K. 2014. Interwencja logopedyczna w przypadku jąkania u osób bilingwalnych. W: Dwujęzyczność, wielojęzyczność, wielokulturowość. Szanse i zagrożenia na drodze do porozumienia, red. K. Kuros-Kowalska, I. Loewe, s. 119–136. Gliwice: Wydawnictwo Komlogo.
Google Scholar

Więcek-Poborczyk, I., Lipiec, D. 2017. Patofonetyka w praktyce logopedycznej. W: Głos – Język – Komunikacja, red. A. Myszka, K.I. Bieńkowska, I. Marczykowska, t. 4, s. 79–92. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Google Scholar

Wójcik, P. 2012. Kształcenie wymowy języka polskiego jako obcego. W: (Nie)swój język polski. Nowe horyzonty w językoznawstwie stosowanym, s. 21–31. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Google Scholar

EJP – Urbańczyk, S. red. 1994. Encyklopedia języka polskiego. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich .
Google Scholar

ISJP – Bańko, M. red. 2000. Inny słownik języka polskiego, t. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

PSJS – Szulc, A. red. 1984. Podręczny słownik językoznawstwa stosowanego. Dydaktyka języków obcych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

PSWP – Zgółkowa, H. red. 2003. Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 40. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz.
Google Scholar

SDJO – Szulc, A. red. 1994. Słownik dydaktyki języków obcych PWN. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

SJPSz – Szymczak, M. red. 1978–1981. Słownik języka polskiego, t. 3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

SPG – Skarżyński, M. 2000. Słownik przypomnień gramatycznych. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Google Scholar

SSiZ – Bańko, M., Drabik, L., Wiśniakowska, L. red. 2007. Słownik spolszczeń i zapożyczeń. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

SSKJS – Rudnik-Karwatowa, Z., Karpińska, H. 1999. Słownik słów kluczowych językoznawstwa slawistycznego. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Google Scholar

STJ – Gołąb, Z., Heinz, A., Polański, K., red. 1968. Słownik terminologii językoznawczej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

STL – Surowaniec, J. 1992. Słownika Terminów Logopedycznych. Kraków: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.
Google Scholar

SW – Karłowicz, J. i in. 1900–1927. Słownik języka polskiego (tzw. Słownik warszawski), t. 6, 1915. Warszawa: Nakł. prenumeratorów i Kasy im. Mianowskiego.
Google Scholar

SWJPDun – Dunaj, B. red. 2001. Słownik współczesnego języka polskiego, t. 4. Kraków: Wydawnictwo SMS.
Google Scholar

SWO – Tokarski, J. red. 1980. Słownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: Wydawnictwo PWN.
Google Scholar

SWOiZOzA – Kopaliński, W. 2000. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem. Warszawa: Świat Książki.
Google Scholar

USJP – Dubisz, S. red. nauk. 2003. Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

WSWB – Bańko, M. red. nauk. 2005. Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

WSWO – Bańko, M. red. nauk. 2003. Wielki słownik wyrazów obcych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

WSWOiT – Markowski, A., Pawelec, R. 2001. Wielki słownik wyrazów obcych i trudnych. Warszawa: Wydawnictwo Wilga.
Google Scholar

Encyklopedia logopedii. Online: https://www.komlogo.pl/encyklopedia/135-s/1532-substytucja [dostęp: 15.03.2024].
Google Scholar

SGJP – Woliński, M., Saloni, Z., Wołosz, R., Gruszczyński, W., Skowrońska D., Bronk, Z. 2020. Słownik gramatyczny języka polskiego. Warszawa. Online: http://sgjp.pl [dostęp: 15.03.2024].
Google Scholar

SJP PWN – Słownik języka polskiego PWN. Online: https://sjp.pwn.pl/ [dostęp: 15.03.2024].
Google Scholar

SJPDor – Doroszewski, W. red. 1958–1969. Słownik języka polskiego, t. 1–11. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Online: https://doroszewski.pwn.pl/ [dostęp: 15.03.2024].
Google Scholar

Słownik logopedyczny. Online: https://www.logopedia.net.pl/hasla/42/substytucja.html [dostęp: 15.03.2024].
Google Scholar

Słownik pojęć. Online: https://mikroporady.pl/slownik-pojec/substytucja [dostęp: 15.03.2024].
Google Scholar

WSJP PAN – Żmigrodzki, P. red. 2007–. Wielki słownik języka polskiego PAN. Online: https://wsjp.pl/ [dostęp: 15.03.2024].
Google Scholar