Funkcjonowanie powiązań leksykalnych u osób z chorobami neurodegeneracyjnymi.: Dwa studia przypadków: pacjent z ataksją rdzeniowo-móżdżkową typu 1 (ang. SCA-1) oraz pacjent z chorobą Parkinsona (ch. P.)

Olga Jauer-Niworowska; Izabela Gatkowska

Published: 2024-06-21

Vol. 813 No. 4 (2024)

Funkcjonowanie powiązań leksykalnych u osób z chorobami neurodegeneracyjnymi.

Olga Jauer-Niworowska , Izabela Gatkowska

Dwa studia przypadków: pacjent z ataksją rdzeniowo-móżdżkową typu 1 (ang. SCA-1) oraz pacjent z chorobą Parkinsona (ch. P.)

Abstract

This article presents case studies of the relative ability of two subjects (OB1 and OB2) to make lexical associations; they have spinocerebellar ataxia type 1 and Parkinson’s disease, respectively. Test method: subjects gave associations (orally, with no time limit) to 63 verbal stimuli presented on a computer screen. Verbal stimuli were selected from Gatkowska’s experimental study (Gatkowska 2017). Responses were recorded on an Olympus 650 digital voice recorder, then analysed linguistically and psychologically. Results: psychological analysis – subjects within intellectual norm (Raven’s Matrices test), dysarthric disorder, difficulty in implementing instructions. Linguistic analysis: OB1 – predominance of paradigmatic relations (hyponymy, meronymy, synonymy) over syntagmatic relations (difficulty building context), lack of causality. OB2 – richer paradigmatic relations (hyponymy, meronymy, synonymy, antonymy, complementarity), syntagmatic relations diverse. Conclusions: possible complex background of anguage disorders (executive, emotional), higher level of language functioning of OB2 compared to OB1. The study illustrates the need for an interdisciplinary and holistic approach in diagnostic and therapeutic management.

Keywords:

linguistics, psychology, speech therapy, diagnosis, therapy, executive functions, cerebellum, dysarthria, language, lexical associations

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Jauer-Niworowska, O., & Gatkowska, I. (2024). Funkcjonowanie powiązań leksykalnych u osób z chorobami neurodegeneracyjnymi.: Dwa studia przypadków: pacjent z ataksją rdzeniowo-móżdżkową typu 1 (ang. SCA-1) oraz pacjent z chorobą Parkinsona (ch. P.). Poradnik Językowy, 813(4), 7–25. Retrieved from https://www.journals.polon.uw.edu.pl/index.php/pj/article/view/1366

Cited by / Share

References

Andersen, L.M., Jerbic, K., Dalal, S.S. 2020. Can EEG and MEG detect signals from the human cerebellum? NeuroImage 215, s. .
Google Scholar

Bonelli, R.M., Cummings, J.L. 2007. Frontal-subcortical circuitry and behavior. Dialogues in Clinical Neuroscience 9 (2), s. 141–151.
Google Scholar

Campbell, T. i in. 2023. Mixed Aphasia Caused by Bilateral Cerebellar Infarcts: a Case Report. Cerebellum 23, s. 255–259.
Google Scholar

Chrobak, A.A. i in. 2014. Psychiatric disorders and the cerebellar structure and functions ‒ an overview of the latest research. Psychiatry 11 (1), s. 15–22.
Google Scholar

Diedrichsen, J. i in. 2019. Universal Transform or Multiple Functionality? Understanding the Contribution of the Human Cerebellum across Task Domains. Neuron 102 (5), s. 918–928.
Google Scholar

Elman, J.F. 1991. Distributed Representations, Simple Recurrent Networks, and Grammatical Structure. Machine Learning (7), s. 195–225.
Google Scholar

Evans, V. 2006. Lexical concepts, cognitive models and meaning-construction. Cognitive Linguistics 17 (4), s. 491–534.
Google Scholar

Gatkowska, I. 2012. Diagnoza dyzartrii u dorosłych w neurologii klinicznej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Gatkowska, I. 2017. Eksperymentalna sieć leksykalna języka polskiego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Gatkowska, I. 2020. Diagnosing Dysarthria in Adults: A New Speech Assessment Method for Polish, English, and Spanish. Beyond Language 3. San Diego, CA: Æ Academic Publishing.
Google Scholar

Gatkowska, I. 2021. Powiązania syntagmatyczne w sieciach leksykalnych na przykładzie leksemu „matka” (Syntagmatic connections in lexical networks on the example of the “mother” lexeme). W: Język polski – między tradycją a nowoczesnością – Tom jubileuszowy 100-lecia TMJP, red. E. Horyń, E. Młynarczyk, P. Żmigrodzki, s. 86–96. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego.
Google Scholar

Gliwa-Patyńska, R. 2021. Fluencja słowna w wybranej kategorii nazw własnych w otępieniu lekkim w przebiegu choroby Parkinsona. Logopedia 50 (2), s. 53–68.
Google Scholar

Hagoort, P. 2005. Broca’s Complex as the Unification Space for Language. W: Twenty-First Century Psycholinguistics: Four Cornerstones, Lawrence Erlbaum Associates, Mahwah, red. A. Cutler, s. 157–172.
Google Scholar

Jacobi, H., Faber, J., Timmann, D., Klockgether, T. 2021. Update cerebellum and cognition. Journal of Neurology (268), s. 3921–3925.
Google Scholar

Jauer-Niworowska, O. 2009. Dyzartria nabyta. Diagnoza logopedyczna i terapia osób dorosłych. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Google Scholar

Jauer-Niworowska, O. 2016. Zaburzenia mowy u osób z chorobą Parkinsona – nie tylko dyzartria. Złożoność uwarunkowań trudności w komunikacji werbalnej. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW.
Google Scholar

Jaworowska, A., Szustrowa, T. 2000. TMS-K Polish Standardization of the Standard Raven Matrix Test. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Google Scholar

Jodzio, K. 2020. Przydatność przesiewowej diagnostyki stanu psychicznego osób z izolowanymi uszkodzeniami móżdżku (The usefulness of mental health diagnostic screening in patients with isolated cerebellar lesions). Aktualności Neurologiczne 20 (1), s. 3–8.
Google Scholar

Kielar-Turska, M. 2019. Znaczenie: istota i zmiany rozwojowe w biegu życia. W: Język w biegu życia, red. M. Kielar-Turska, S. Milewski, s. 261–294. Gdańsk: Harmonia Universalis.
Google Scholar

Kiss, G.R., Armstrong, Ch., Milroy, R., Piper, J. 1973. An associative thesaurus of English and its computer analysis. W: The Computer and Literary Studies, red. A.J. Aitken, R.W. Bailey, s. 153–165. Edinburgh: University Press.
Google Scholar

Li, P., Farkas, I., Mac Whinney, B. 2004. Early lexical development in a self-organizing neural network. Neural Networks 17 (8–9), s. 1345–1362.
Google Scholar

Makuuchi, M., Friederici, A.D. 2013. Hierarchical functional connectivity between the core language system and the working memory system. Cortex 49 (9), s. 2416–2423.
Google Scholar

McCarthy, L., Mirapleix I. 2020. Organizational and Formational Structures of Networks in the Mental Lexicon: A State-Of-The-Art through Systematic Review. Languages 5 (1), s.
Google Scholar

Russell, W.A. 1970. The complete German language norms for responses to 100 words from the Kent-Rosanoff word association test. W: Norms of Word Association, red. L. Postman, G. Keppel, s. 53–94. New York: Academic Press.
Google Scholar

Shalom, D.B., Poeppel, D. 2008. Functional anatomic models of language: assembling the pieces. The Neuroscientist 14 (1), s. 119–127.
Google Scholar

Silveri, M.C. 2020. Contribution of the Cerebellum and the Basal Ganglia to Language Production: Speech, Word Fluency, and Sentence Construction – Evidence from Pathology. The Cerebellum 20, s. 282–294.
Google Scholar

Sitek, E.J., Kluj-Kozłowska, K., Barczak, A. 2018. Zaburzenia funkcji językowych w atypowych zespołach parkinsonowskich (Language impairment in atypical parkinsonian syndromes). W: Gerontologopedia, red. W. Tłokiński, S. Milewski, K. Kaczorowska-Bray, s. 556–572. Gdańsk: Harmonia Universalis.
Google Scholar

Sławek, J. 2014. Choroba Parkinsona – jak właściwie rozpoznawać, skutecznie i bezpiecznie leczyć? Forum Medycyny Rodzinnej 8 (6), s. 281–291.
Google Scholar

Sobów, T. 2013. Ataksje rdzeniowo-móżdżkowe i inne choroby wywołane zmianą liczby powtarzalnych sekwencji DNA. W: Neurologia. Podręcznik dla studentów medycyny, t. 2, red. W. Kozubski, P. Liberski, s. 247–248. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Starowicz-Filip, A. i in. 2017. The role of the cerebellum in the regulation of language functions. Psychiatria Polska 51 (4), s. 661–671.
Google Scholar

Szepietowska, E.M., Gawda, B. 2011. Ścieżkami fluencji werbalnej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Trzeciak, P., Jaracz, J. 2021. Wielopostaciowe zaburzenia psychiczne u chorego w trakcie głębokiej stymulacji mózgu w przebiegu choroby Parkinsona – opis przypadku. Neuropsychiatria i Neuropsychologia 16 (1–2), s. 101–106.
Google Scholar

Vetulani, J. 2005. Motory i hamulce. W: Choroba Parkinsona. Mechanizmy, postępowanie, leczenie, red. A. Friedman, s. 25–56. Lublin: Wydawnictwo Czelej.
Google Scholar

Vitevitch, M.S., Goldstein, R., Siew, C.S.Q., Castro, N. 2014. Using complex networks to understand the mental lexicon. Yearbook of the Poznań Linguistic Meeting 1, s. 119–138.
Google Scholar

Wallner, R., Senczyszyn, A., Budrewicz, S., Rymaszewska, J., 2019. Zaburzenia poznawcze i neuropsychiatryczne w chorobie Parkinsona. Polski Przegląd Neurologiczny 15 (2), s. 96–105.
Google Scholar

Wilks, C., Meara, P., 2002. Untangling Word Webs: Graph Theory and the Notion of Density in Second Language Word Association Networks. Second Language Research 18 (4), s. 303–324.
Google Scholar