Wołanie anioła i milczenie poety: „Modlitwa” Cypriana Norwida w kontekście psychologii procesu twórczego

Anita Całek

doi:10.32798/pflit.883

Opublikowane: 2022-06-12

Nr 12 (15) (2022)

Wołanie anioła i milczenie poety: „Modlitwa” Cypriana Norwida w kontekście psychologii procesu twórczego

Anita Całek

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Pożytki filologiczne

https://doi.org/10.32798/pflit.883

Abstrakt

Modlitwa Cypriana Norwida to wiersz, który − chociaż stał się już przedmiotem kilku interesujących interpretacji − nie został jeszcze odczytany w kontekście psychologii, a zwłaszcza proponowanej tu koncepcji procesu twórczego Howarda Gardnera. Pojawiające się w utworze milczenie oraz dramat poety, który prosi o rozwiązanie głosu, jest odczytywane w nowym kontekście, który nie unieważnia dotychczasowych analiz, a jedynie je uzupełnia o brakujący komponent, umożliwiający uwzględnienie podmiotowości poety oraz powiązanie jego wiersza z doświadczeniem twórczym bez popełniania błędu biografizmu czy psychologizmu. Równocześnie przedstawiona interpretacja staje się realizacją sformułowanych na początku postulatów metodologicznych związanych z wykorzystywaniem psychologii w badaniach literaturoznawczych.

Słowa kluczowe:

Cyprian Norwid, „Modlitwa”, proces twórczy, psychologia twórczości, Howard Gardener, kryzys twórczy, owocna asynchronia, psychologia w literaturoznawstwie

Podobne artykuły

Arent Van Nieukerken, Romantyzm jenajski, Cyprian Norwid, Walter Benjamin i Friedrich Creuzer: symbol i alegoria , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 7(10) (2017): Alegorie i symbole 2
Grażyna Halkiewicz-Sojak, Strona Słowackiego? − Norwid wobec tradycji wieszczów , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Karol Samsel, „Bo wajdelotom powiem − że na ciele jesteś kosmaty”. Dekonstrukcja mitów Mickiewiczowskich w [„Wallenrodzie”] Słowackiego , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Paulina Abriszewska, Norwid – Schiller – Novalis. Komparatystycznie o „Assuncie” , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 14 (17) (2024): Autorytety
Bernadetta Kuczera-Chachulska, Mickiewicz−Słowacki. Estetyczna wartość opozycji , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Magdalena Siwiec, „Sytuacja” Norwida – „sytuacja” Baudelaire’a , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 11 (14) (2021): Cezury
Karol Samsel, Norwid w Czytelni Polskiej w Paryżu , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 9(12) cz.2 (2019): Biblioteki 2
Katarzyna Kościewicz, Cenzorzy, redaktorzy, „ojcowie rodzin” i „matki”. O kilku aspektach cenzurowania twórczości Kazimierza Przerwy-Tetmajera , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 15 (18) (2025): Cenzury
Ewa Hoffmann-Piotrowska, Adam Mickiewicz − domniemany czytelnik dramatu „Ksiądz Marek” Słowackiego , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Elżbieta Dąbrowicz, Stulecie Tyrmanda. Cezura w biografii publicznej pisarza , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 11 (14) (2021): Cezury

1 2 3 4 5 6 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Całek, A. (2022). Wołanie anioła i milczenie poety: „Modlitwa” Cypriana Norwida w kontekście psychologii procesu twórczego. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (12 (15), 293–315. https://doi.org/10.32798/pflit.883

Cited by / Share

Bibliografia

Abramowska, Janina, Podmiot − osoba − autor, w: Sporne i bezsporne problemy współczesnej wiedzy o literaturze, red. W. Bolecki, R. Nycz, Warszawa 2002, s. 99−112.
Google Scholar

„Autobiografia. Literatura. Kultura. Media” 2020, nr 2.
Google Scholar

Brzeziński, Jerzy, Zakrzewska, Marzenna, Poznanie psychologiczne jako poznanie naukowe, w: Psychologia. Podręcznik akademicki, red. J. Strelau, D. Doliński, Gdańsk 2008, s. 178−207.
Google Scholar

Całek, Anita, Adam Mickiewicz − Juliusz Słowacki. Psychobiografia naukowa, Kraków 2012.
Google Scholar

Całek, Anita, Biografia naukowa: od koncepcji do narracji. Interdyscyplinarność, teorie, metody badawcze, Kraków 2013.
Google Scholar

Całek, Anita, Drogi i bezdroża badań nad wybitnymi twórcami, w: Na drogach i bezdrożach historii psychologii, red. T. Rzepa, C. W. Domański, t. 4, Lublin 2015.
Google Scholar

Całek, Anita, Kto pisze wielkie dzieła? O świadomości i nieświadomości w procesie twórczym, w: Persefona, czyli dwie strony rzeczywistości, red. M. Cieśla-Korytowska, M. Sokalska, Kraków 2010, s. 493−517.
Google Scholar

Całek, Anita, Między możliwym a koniecznym − o trudnych związkach psychologii z literaturoznawstwem, w: Na drogach i bezdrożach historii psychologii, red. T. Rzepa, C. W. Domański, t. 3, Lublin 2014.
Google Scholar

Całek, Anita, „Modlitwa” C. Norwida a psychologia doświadczenia religijnego: od medytacji biblijnej do budowania relacji, [w druku].
Google Scholar

Całek, Anita, Na drogach (i bezdrożach) psychologicznych interpretacji literatury, w: Na drogach i bezdrożach historii psychologii, red. T. Rzepa, C. W. Domański, t. 5, Lublin 2016.
Google Scholar

Chlebowski, Piotr, „Modlitwa” Cypriana Norwida, „Pamiętnik Literacki”, 2003, z. 4, s. 51−64.
Google Scholar

Chlebowski, Piotr, Modlitwy Norwida jako zapis doświadczenia egzystencjalnego, w: Poetyka
Google Scholar

i semantyka doświadczeń religijnych w literaturze, red. A. Bielak, P. Nowaczyński, Lublin 2011, s. 30−55.
Google Scholar

Chlebowski, Piotr, O jednym drobnym wierszu Cypriana Norwida, w: Liryka Cypriana Norwida, red. P. Chlebowski, W. Toruń, Lublin 2003, s. 339−352.
Google Scholar

Chlebowski, Piotr, Wartość w świecie paradoksu. O „Modlitwie” Cypriana Norwida, w: Interpretacje aksjologiczne, red. W. Panas, A. Tyszczyk, Lublin 1997, s. 55−73.
Google Scholar

Cywińska, Małgorzata, Spostrzeganie interpersonalne w sytuacjach konfliktu, w: Konflikt społeczny w perspektywie socjologicznej i pedagogiczno-psychologicznej. Wybrane kwestie, red. D. Borecka-Biernat, M. Cywińska, Warszawa 2015.
Google Scholar

Danek, Danuta, Sztuka rozumienia. Literatura i psychoanaliza, Warszawa 1997.
Google Scholar

Dosse, François, Le pari biographique. Écrire une vie, Paris 2011.
Google Scholar

Dunajski, Antoni, Akcenty modlitewne w lirykach Cypriana Norwida, w: Liryka Cypriana Norwida, red. P. Chlebowski, W. Toruń, Lublin 2003, s. 57−79.
Google Scholar

Dunajski, Antoni, Teologiczne czytanie Norwida, Pelplin 1996.
Google Scholar

Gadamska-Serafin, Renata, „Imago Dei”. Człowiek w myśli i twórczości Cypriana Kamila Norwida, Sanok 2011.
Google Scholar

Gardner, Howard, Creating Minds. An Anatomy of Creativity Seen Through the Lives of Freud, Einstein, Picasso, Stravinsky, Eliot, Graham, and Gandhi, wyd. 2, New York 2011.
Google Scholar

Gardner, Howard, More on private intuitions and public symbol systems, „Creativity Research Journal” 1994, t. 7, nr 3.
Google Scholar

Gardner, Howard, Nemirovsky, Ricardo, From private intuitions to public symbol systems: An examination of the creative process in Georg Cantor and Sigmund Freud, „Creativity Research Journal” 1991, t. 4, nr 1.
Google Scholar

Gorbaniuk, Oleg et al., Markery Wielkiej Szóstki polskiego leksykonu postrzeganych cech osobowości innych osób, „Roczniki Psychologiczne” 2014, t. 17, nr 2, s. 293−310.
Google Scholar

Gorbaniuk, Oleg, Wymiary dyferencjacji profili spostrzeganych cech osobowości polskich polityków: analiza danych zagregowanych, „Psychologia Społeczna” 2009, t. 4, z. 1−2, s. 88−105.
Google Scholar

Herberger, Jerzy, Kozłowska, Monika, Relacje interpersonalne z perspektywy psychologii człowieka, „Relacje” 2017, nr 4, s. 35−48.
Google Scholar

Internetowy słownik języka Cypriana Norwida, https://www.slownikjezykanorwida.uw.edu.pl/ (d.d. 15.10.2021).
Google Scholar

Kadyjewska, Anna, „TEN, który jest wszystko, jest wszędzie”. O Bogu w pismach Cypriana Norwida, w: Norwid a chrześcijaństwo, red. J. Fert, P. Chlebowski, Lublin 2002, s. 403−420.
Google Scholar

Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznań 1994.
Google Scholar

Kendall, Paul M., The Art of Biography, London 1965.
Google Scholar

Kudyba, Wojciech, Medytacja Norwida, w: Liryka Cypriana Norwida, red. P. Chlebowski, W. Toruń, Lublin 2003, s. 41−56.
Google Scholar

Lejeune, Philippe, Pakt autobiograficzny, tłum. A.W. Labuda, w: idem, Wariacje na temat pewnego paktu. O autobiografii, red. R. Lubas-Bartoszyńska, Kraków 2001.
Google Scholar

Lewicki, Paweł, Zjawisko „ukrytej teorii osobowości” w procesie spostrzegania społecznego, w: Psychologia spostrzegania społecznego, red. M. Lewicka, J. Trzebiński, Warszawa 1985.
Google Scholar

Lipski, Jan Józef, Biografia a interpretacja, w: Z problemów literatury polskiej XX wieku, t. 1, red. J. Kwiatkowski, Z. Żabicki, Warszawa 1965, s. 180−205.
Google Scholar

Lipski, Jan Józef, Osobowość twórcza, „Pamiętnik Literacki” 1983, z. 3, s. 167−188.
Google Scholar

Łapiński, Zdzisław, Norwid, Kraków 1984.
Google Scholar

Madejski, Jerzy, Biografia struktury − struktura biografii. Dopiski do teorii Janusza Sławińskiego, w: Dzieła − języki − tradycje, red. W. Bolecki, R. Nycz, Warszawa 2006, s. 28−44.
Google Scholar

Merdas, Alina RSCJ, Ocalony wieniec. Chrześcijaństwo Norwida na tle odrodzenia religijnego w porewolucyjnej Francji, Warszawa 1995.
Google Scholar

Norwid, Cyprian, Dzieła zebrane, t. 2: Wiersze. Dodatek krytyczny, Warszawa 1966.
Google Scholar

Norwid, Cyprian, Modlitwa, w: Pisma wszystkie, oprac. J. W. Gomulicki, t. 1: Wiersze, Warszawa 1971, s. 135−136.
Google Scholar

Nycz, Ryszard, Osoba w nowoczesnej literaturze: ślady obecności, w: Osoba w literaturze i komunikacji literackiej, red. E. Balcerzan, W. Bolecki, Warszawa 2000, s. 7−29.
Google Scholar

Ozorowski, Mieczysław, Bóg a stworzenie w teologii katolickiej, „Paedagogia Christiana” 2011, nr 2, s. 83−98.
Google Scholar

Pustkowski, Henryk, Modlitwa, w: Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazda, Warszawa 2012, s. 576−578.
Google Scholar

Ruszel, Magdalena E., Zaburzenia psychiczne w świetle literatury beletrystycznej, Stalowa Wola 2007.
Google Scholar

Rzepa, Teresa, O studium przypadku i portrecie psychologicznym, Szczecin 2005.
Google Scholar

Salij, Jacek OP, Problem męczeństwa u Norwida, w: Norwid a chrześcijaństwo, red. J. Fert, P. Chlebowski, Lublin 2002, s. 31−51.
Google Scholar

Siek, Stanisław, Osobowość Słowackiego na podstawie psychoanalizy jego utworów dramatycznych, Warszawa 1970.
Google Scholar

Siwiec, Magdalena, Sytuacja Norwida − sytuacja Baudelaire’a, Kraków 2021.
Google Scholar

Sławiński, Janusz, Myśli na temat: biografia pisarza jako jednostka procesu historycznoliterackiego, w: Biografia − geografia − kultura literacka, red. J. Ziomek, J. Sławiński, Wrocław 1975, s. 9−24.
Google Scholar

Sławiński, Janusz, O kategorii podmiotu lirycznego, w: idem, Dzieło, język, tradycja. Prace wybrane, t. 2, Kraków 1998, s. 64−73.
Google Scholar

Stasiakiewicz, Michał, Twórczość i interakcja, Poznań 1990.
Google Scholar

Stróżewski, Władysław, Dialektyka twórczości, Kraków 1983.
Google Scholar

Tabaszewska, Justyna, Na granicy faktu. Kategoria „faction” w badaniach nad współczesnymi biografiami, „Teksty Drugie” 2019, nr 1, s. 61−79.
Google Scholar

Tatarkiewicz, Władysław, Dzieje sześciu pojęć, Warszawa 2008, s. 294−318.
Google Scholar

Zajas, Paweł, Jak świat prawdziwy stał się bajką. O literaturze niefikcjonalnej, Poznań 2011.
Google Scholar

Zajączkowski, Ryszard, „Głos prawdy i sumienia”. Kościół w pismach Cypriana Norwida, Wrocław 1998.
Google Scholar

Zawadzki, Andrzej, Autor. Podmiot literacki, w: Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, red. M. P. Markowski, R. Nycz, Kraków 2006, s. 217−248.
Google Scholar

Zieniewicz, Andrzej, Pakty i fikcje. Autobiografizm po końcu wielkich narracji (szkice), Warszawa 2011.
Google Scholar

Anita Całek

anita.calek@uj.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-6032-2226

Afiliacja:

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Polska

Biogram

dr hab.; literaturoznawczyni, komparatystka i psycholog twórczości, adiunkt w Katedrze Komparatystyki Literackiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Absolwentka filologii polskiej oraz psychologii; autorka książek Adam Mickiewicz − Juliusz Słowacki: psychobiografia naukowa (2012), Biografia naukowa: od koncepcji do narracji (2013), Nowa teoria listu (2019) oraz artykułów publikowanych w monografiach wieloautorskich i czasopismach („Ruch Literacki”, „Wielogłos”, „Poznańskie Studia Polonistyczne”, „Horyzonty Wychowania”, „Studia Poetica”, „Zagadnienia Rodzajów Literackich”); współpracuje z Ośrodkiem Badawczym Facta Ficta. Główne obszary badań to biografistyka i metodologia biografii, epistolografia, osobowość twórcy, utopie i dystopie oraz literatura fantastyczna XIX−XXI w.