Granice romantyzmu w dziejach polskiej komedii według dziewiętnastowiecznej krytyki krajowej

Marek Dybizbański

doi:10.32798/pflit.597

Opublikowane: 2021-06-20

Nr 11 (14) (2021)

Granice romantyzmu w dziejach polskiej komedii według dziewiętnastowiecznej krytyki krajowej

Marek Dybizbański

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.597

Abstrakt

W polskiej krajowej krytyce literackiej i teatralnej XIX w., dokonującej już pewnych bilansów dorobku romantyzmu, pojęcia „komedii romantycznej” i „romantyzmu w komedii” służyły za środek do porównawczych analiz i historycznoliterackich periodyzacji, choć jednocześnie takie kwestie, jak semantyczna zawartość tych terminów czy granice czasowe określanego nimi zjawiska, nie były precyzowane ani nawet problematyzowane. Podjęta w niniejszym artykule próba rekonstrukcji ówczesnych niewypowiedzianych wyobrażeń o tych znaczeniach i granicach wiedzie w kierunku formuły chronologicznie rozpiętej między „kosmopolityzmem”, przypisywanym wtedy klasycystycznej komedii XVIII w. i zwalczonym rzekomo dopiero w utworach Aleksandra Fredry z początku lat trzydziestych następnego stulecia, a tendencyjnością, uznaną w drugiej połowie XIX w. za atrybut komedii nowoczesnej i odnajdywaną przez krytyków już w komediach Józefa Korzeniowskiego z pierwszej połowy lat czterdziestych.

Słowa kluczowe:

romantyzm, polska komedia, cezury

Podobne artykuły

<< < 1 2 3 4 5 6 7 8 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Dybizbański, M. (2021). Granice romantyzmu w dziejach polskiej komedii według dziewiętnastowiecznej krytyki krajowej. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (11 (14), 182–202. https://doi.org/10.32798/pflit.597

Cited by / Share

Bibliografia

Agt., Krytyka. Dwie komedie p. Korzeniowskiego (List do wydawcy), „Tygodnik Petersburski” 1845, nr 46, 19.06.1845/01.07.1845.
Google Scholar

Aleksander Fredro, oprac. T. Sivert, Warszawa 1965.
Google Scholar

Błoński, Jan, Przepis na dramat z tezą, „Dialog” 1980, z. 12.
Google Scholar

Chmielowski, Piotr, Józef Korzeniowski. Jego życie i działalność literacka, Petersburg 1898.
Google Scholar

„Dziennik Mód Paryskich” 1844, nr 15.
Google Scholar

F. H. L. [Lewestam, Fryderyk Henryk], Przegląd teatralny, „Kłosy” 1868, nr 175, 24.10.1868/05.11.1868.
Google Scholar

H. St. [Struve, Henryk], Przegląd teatralny, „Kłosy” 1875, nr 519, 29.05.1875/10.06.1875.
Google Scholar

Janion, Maria, Komediowa synteza romantyzmu, w: eadem, Odnawianie znaczeń, Kraków 1980.
Google Scholar

Kaszewski, Kazimierz, Przegląd teatralny, „Tygodnik Ilustrowany” 1874, t. 14, nr 341, 11.07.1874.
Google Scholar

Kawyn, Stefan, Józef Korzeniowski, Łódź 1978.
Google Scholar

Kleiner, Juliusz, „Śluby panieńskie” i „Zemsta” jako komedie antyromantyczne, w: idem, W kręgu historii i teorii literatury, Warszawa 1981.
Google Scholar

[Lesznowski, Antoni], Teatr Rozmaitości. „Młoda wdowa”. Komedia w trzech aktach oryginalnie napisana przez Józefa Korzeniowskiego, „Gazeta Warszawska” 1846, nr 43, 14.02.1846.
Google Scholar

[Lesznowski, Antoni], Teatr Rozmaitości. „Panna mężatka”. Komedia we trzech aktach, oryginalnie napisana przez Józefa Korzeniowskiego, „Gazeta Warszawska” 1845, nr 113, 30.04.1845.
Google Scholar

Lubowski, Edward, Przegląd teatralny, „Bluszcz” 1875, nr 24, 05.06.1875/16.06.1875.
Google Scholar

Pyzik, Teresa, Przewodniki dla dramaturgów w okresie wiktoriańskim, w: Dramat i teatr pozytywistyczny, red. D. Ratajczak, Wrocław 1991.
Google Scholar

Ratajczakowa, Dobrochna, Komedie Aleksandra Fredry a komediopisarstwo polskie XIX wieku, w: eadem, W krysztale i w płomieniu. Studia i szkice o dramacie i teatrze, t. 1, Wrocław 2006.
Google Scholar

Ratajczakowa, Dobrochna, O pozytywnym stylu tzw. pozytywistycznej komedii, w: eadem, W krysztale i w płomieniu. Studia i szkice o dramacie i teatrze, t. 1, Wrocław 2006.
Google Scholar

Sienkiewicz, Henryk, Teatr. „Stary mąż”, komedia w 4 aktach przez Józefa Korzeniowskiego [prwdr. „Niwa” 1874, nr 2], w: Pisma Henryka Sienkiewicza, t. 78: Pisma ulotne, Warszawa 1906.
Google Scholar

Silva rerum, „Kronika Rodzinna” 1874, nr 15, 20.07.1874/01.08.1874.
Google Scholar

Skwarek, Irena, [hasło:] Komizm, w: Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Wrocław 1994.
Google Scholar

St. K., Przegląd teatralny. „Stary mąż”, komedia w 4 aktach Józefa Korzeniowskiego. [...], „Kłosy” 1874, nr 473, 11.07.1874/23.07.1874.
Google Scholar

Styan, John Louis, Współczesny dramat w teorii i scenicznej praktyce, tłum. M. Sugiera, Wrocław 1995.
Google Scholar

[Szlachtowski, Jan], Komedia polska w wieku XIX, „Pamiętnik Literacki” 1850, R. 1, nr 13.
Google Scholar

Teatr Wielki. „Żydzi”. Komedia we czterech aktach, „Gazeta Warszawska” 1845, nr 30, 31.01.1845.
Google Scholar

Widmann, Karol, Józef Korzeniowski. Studium literackie, Lwów 1868.
Google Scholar

Wołoszyńska, Zofia, [hasło:] Komedia, w: Słownik literatury polskiego Oświecenia, red. T. Kostkiewiczowa, Wrocław 1996.
Google Scholar

Wójcicki, Kazimierz Władysław, Spojrzenie na literaturę dramatyczną polską, „Biblioteka Warszawska” 1843, t. 2.
Google Scholar

W. P. [Pol, Wincenty], Teatr i Aleksander Fredro, „Kwartalnik Naukowy” 1835, t. 1, przedr. w zbiorze: Aleksander Fredro, oprac. T. Sivert, Warszawa 1965.
Google Scholar

Z. [Zalewski, Kazimierz], Teatr, „Wiek” 1875, nr 118, 03.06.1875/10.06.1875.
Google Scholar

Zg. [Zgliński-Freundensohn, D.], Przegląd teatralny. „Stary mąż”, komedia w 4 aktach (7 obrazach), przez Józefa Korzeniowskiego, „Przegląd Tygodniowy” 1874, nr 28, 30.06.1874/12.07.1874.
Google Scholar

Zyśk, Justyna, [hasło:] Komedia, w: Słownik polskiej krytyki literackiej 1764−1918. Pojęcia − terminy − zjawiska − przekroje, t. 1, red. J. Bachórz, G. Borkowska et al., Toruń−Warszawa 2016.
Google Scholar

Marek Dybizbański

mdybizbanski@uni.opole.pl
https://orcid.org/0000-0003-4629-6890

Afiliacja:

Uniwersytet Opolski Polska

Biogram

dr hab., profesor Uniwersytetu Opolskiego, autor monografii: Romantyczna futurologia (2005), Tragedia polska drugiej połowy XIX wieku − wzorce i odstępstwa (2009), Od epiki romantycznej do teatru science fiction (2016), Z romantycznego repertuaru. Studia o micie i formie dramatycznej (2018) oraz studiów o literaturze i teatrze XIX i XX w. publikowanych w „Pamiętniku Literackim”, „Przestrzeniach Teorii”, „Pracach Literackich”, „Wieku XIX”, a także w tomach zbiorowych i specjalistycznych słownikach; współautor książki Mitoznawstwo porównawcze (2006) i opracowania antologii Myśl teatralna doby postyczniowej (2016).