„Matka Boska w śmiech parschła”. Agon ukryty?

Anna Rzepniewska

doi:10.32798/pflit.562

Opublikowane: 2020-04-25

Nr 10 (13) (2020)

„Matka Boska w śmiech parschła”. Agon ukryty?

Anna Rzepniewska

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.562

Abstrakt

W wierszu [Nie to człek duchowny, podług Zana słów...] Juliusza Słowackiego nie pada imię ani nazwisko Adama Mickiewicza, niemniej subtelne nawiązania wskazują, że utwór może być ironiczną wypowiedzią na jego temat. Artykuł sytuuje ją na tle innych odniesień do Mickiewicza w twórczości Słowackiego i odsłania warstwy nawiązań do sztuki, pod którymi można się doszukiwać ukrytego agonu między twórcami. Analiza wyrasta z przekonania, że Słowacki posłużył się obrazami Matki Boskiej Częstochowskiej i Madonny Rafaela w sposób polemiczny. Zestawienie dwóch postaw religijności wobec tych obiektów mogło mu służyć do ukazania różnic między nim a Mickiewiczem w podejściu do sztuki i do twórczości poetyckiej.

Słowa kluczowe:

agon, obraz, Matka Boska, Madonna, Rafael, religijność

Podobne artykuły

Jan Wawrzyniec Czarnecki, Muzycznoliteracki agon tożsamości: „Konrad Wallenrod” , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Dominika Ruszkiewicz, „The Flyting of Dumbar and Kennedie” jako litania na opak: szkockie spojrzenie na kwestię poetyckiego agonu , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Ewa Szczeglacka-Pawłowska, Agon i arcydzieło. [„Pan Baron”] Adama Mickiewicza wobec „pokusy poetyckiej á la Słowacki” , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Olaf Krysowski, Dlaczego Słowacki „pisał Mickiewiczem”? O genezyjskim przesłaniu fragmentu epickiego [„Konrad Wallenrod”] , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Janusz Kostecki, „Polskiej” Matki Boskiej przykre doświadczenia z carską cenzurą zagraniczną w latach 1865–1904 , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 15 (18) (2025): Cenzury
Elżbieta Flis-Czerniak, Potęgowanie agonu, czyli o literackim starciu Józefa Albina Herbaczewskiego z Tadeuszem Micińskim , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Mariusz Gołąb, Asyndeton – fotopoetyckie doświadczenie podróży , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 13 (16) (2023): Zaniedbane tropy
Ewa Wróblewska-Trochimiuk, Między agonem a antagonizmem. Chorwackie koncepcje idei polityki , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 10 (13) (2020): Agony
Krystyna Pieniążek-Markowić, Bośnia − hortus horridus. Obraz Bośni w podróżach franciszkanów Grgi Marticia i Ivana Frano Jukicia , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 4(7) (2014): Dystopie
Weronika Kostecka, Grzegorz Leszczyński, Maciej Skowera, Kamienie milowe w dziejach polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej. Leśmian – Korczak – Brzechwa , Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo: Nr 11 (14) (2021): Cezury

1 2 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Rzepniewska, A. (2020). „Matka Boska w śmiech parschła”. Agon ukryty?. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (10 (13), 67–82. https://doi.org/10.32798/pflit.562

Cited by / Share

Bibliografia

Bąk, Magdalena, Twórczy lęk Słowackiego. Antagonizm wieszczów po latach, Katowice 2013.
Google Scholar

Belting, Hans, Obraz i kult. Historia obrazu przed epoką sztuki, tłum. T. Zatorski, Gdańsk 2010.
Google Scholar

Blunt, Anthony, The Legend of Raphael in Italy and France, „Italian Studies” 1958, nr 13, z. 1.
Google Scholar

Evdokimov, Paul, Sztuka ikony. Teologia piękna, tłum. M. Żurowska, Warszawa 1999.
Google Scholar

Hoffmann-Piotrowska, Ewa, Mickiewicz-towiańczyk. Studium myśli, Warszawa 2004.
Google Scholar

Juszczak, Wiesław, Czy istnieje sztuka mistyczna?, w: idem, Fragmenty. Szkice z teorii i filozofii sztuki, Warszawa 1995.
Google Scholar

Juszczak, Wiesław, „Mistyczna sztuka”?, w: idem, Mickiewicz mistyczny, red. A. Fabianowski, E. Hoffmann-Piotrowska, Warszawa 2005.
Google Scholar

Kasperowicz, Ryszard, Figury zbawienia? Idea „religii sztuki” w wybranych koncepcjach artystycznych XIX stulecia, Lublin 2010.
Google Scholar

Kowalczykowa, Alina, Rafael, czyli o stylu romantycznym, „Pamiętnik Literacki” 1982, z. 1/2.
Google Scholar

Kowalczykowa, Alina, Słowacki, Warszawa 1999.
Google Scholar

Kridl, Manfred, Antagonizm wieszczów. Rzecz o stosunku Słowackiego do Mickiewicza, Warszawa 1925.
Google Scholar

Kuziak, Michał, Lęk przed wpływem: w stronę późnej twórczości Słowackiego. Szkic zagadnienia, w: Słowacki mistyczny. Rewizje po latach, red. E. Hoffmann-Piotrowska, A. Fabianowski, Warszawa 2012.
Google Scholar

Mickiewicz, Adam, O nowoczesnym malarstwie religijnym niemieckim, w: idem, Dzieła, t. 5: Proza artystyczna i pisma krytyczne, Wydanie Rocznicowe, Warszawa 1997.
Google Scholar

Mickiewicz, Adam, Wykład IV, w: idem, Dzieła, t. 9: Literatura słowiańska. Kurs drugi, Wydanie Rocznicowe, Warszawa 1997.
Google Scholar

Mickiewicz, Adam, Wykład VI, w: idem, Dzieła, t.11: Literatura słowiańska. Kurs czwarty, Wydanie Rocznicowe, Warszawa 1998.
Google Scholar

Mickiewicz, Adam, Wykład XII, w: idem, Dzieła, t. 10: Literatura słowiańska. Kurs trzeci, Wydanie Rocznicowe, Warszawa 1998.
Google Scholar

Mickiewicz, Adam, list do Hieronima Kajsiewicza z 31 października [1834 r.], w: idem, Dzieła, t. 15: Listy. Część druga. 1830−1841, Wydanie Rocznicowe, Warszawa 2003.
Google Scholar

Nesteruk, Małgorzata, O co Słowacki spierał się z Mickiewiczem?, „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 1999, nr 34.
Google Scholar

Piechota, Marek, Pojedynki Słowackiego z Mickiewiczem, w: idem, „Chcesz ty, jak widzę, być dawnym Polakiem”. Studia i szkice o twórczości Słowackiego, Katowice 2005.
Google Scholar

Rutkowski, Krzysztof, Paryskie adresy Mickiewicza, http://nplp.pl/artykul/paryskie-adresymickiewicza/(d.d. 27.09.2019).
Google Scholar

Skwarczyńska, Stefania, Stefan Garczyński − Juliusz Słowacki (U podstaw „poetyki listopadowej”), w: eadem, Pomiędzy historią a teorią literatury, Warszawa 1975.
Google Scholar

Słowacki, Juliusz, Beniowski. Poema. Pięć pierwszych pieśni, oprac. J. Kleiner,w: J. Słowacki, Dzieła wszystkie, red. J. Kleiner, t. 5, Wrocław 1954.
Google Scholar

Słowacki, Juliusz, [Notatki luźne], oprac. W. Floryan, J. Kleiner, w: J. Słowacki, Dzieła wszystkie, red. J. Kleiner, t. 15, Wrocław 1955.
Google Scholar

Słowacki, Juliusz, list do matki z 14 grudnia 1846 r., w: Korespondencja Juliusza Słowackiego, oprac. E. Sawrymowicz, t. 2, Wrocław 1963.
Google Scholar

Słowacki, Juliusz, [Dziennik z lat 1847−1849], oprac. J. Brzozowski, K. Szumska, Wrocław 2012.
Google Scholar

Słowacki, Juliusz, Wiersze, wstęp i oprac. J. Brzozowski, Z. Przychodniak, Wrocław 2013.
Google Scholar

Szturc, Włodzimierz, Słowacki − Mickiewicz. Mickiewicz − Goethe, w: idem, Archeologia wyobraźni. Studia o Słowackim i Norwidzie, Kraków 2001.
Google Scholar

Vasari, Giorgio, Żywot Rafaela z Urbino, malarza i architekta, w: idem, Żywoty najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów, wybór, tłum. i oprac. K. Estreicher, Warszawa 1989.
Google Scholar

Waźbiński, Zygmunt, Wstęp, w: Vasari i nowożytna historiografia sztuki. Antologia, wstęp, komentarze i tłum. Z. Waźbiński, Wrocław 1975.
Google Scholar

Witkowska, Alina, Jak Słowacki pisał Mickiewicza, w: Słowacki mistyczny. Propozycje i dyskusje sympozjum. Warszawa 10−11 grudnia 1979, red. M. Janion, M. Żmigrodzka, Warszawa 1981.
Google Scholar

Anna Rzepniewska

https://orcid.org/0000-0002-5520-9413

Afiliacja:

Uniwersytet Warszawski Polska

Biogram

doktorantka w Zakładzie Literatury Romantyzmu Instytutu Literatury Polskiej na Uniwersytecie Warszawskim; absolwentka filologii polskiej, historii sztuki i dwuetapowych studiów podyplomowych z zakresu redakcji językowej tekstu. Przygotowuje rozprawę doktorską na temat statusu materii w tzw. późnej twórczości Juliusza Słowackiego i przewodniczy Kołu Naukowemu im. Juliusza Słowackiego. Pod jej redakcją ukazała się monografia wieloautorska pt. Młody wiek XIX? (2019).