Parateksty w „czytankach” słowackiego feministycznego stowarzyszenia ASPEKT

Rafał Majerek

doi:10.32798/pflit.1897

Opublikowane: 2026-06-20

Nr 16 (19) (2026)

Parateksty w „czytankach” słowackiego feministycznego stowarzyszenia ASPEKT

Rafał Majerek

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.1897

Abstrakt

Materiał do artykułu stanowią trzy publikacje słowackiego feministycznego stowarzyszenia ASPEKT: wybory tekstów Hany Gregorovej i Terézii Vansovej, autorek ważnych dla pisarstwa kobiecego w Słowacji, oraz antologia Potopené duše [Zatopione dusze], prezentująca utwory zapomnianych poetek słowackich pierwszej połowy XX w. Książki ukazały się w serii „Čítanka” [Czytanka], której założeniem jest ożywianie literackiego dorobku kobiet oraz kontynuowanie i rozwijanie jego emancypacyjnej tradycji. Wszystkie tomy zawierają rozbudowaną warstwę paratekstualną; omówienie jej najważniejszych elementów i ich funkcji tworzy zasadniczą część artykułu. W przypadku książek Gregorovej i Vansovej komentarze wprowadzające do poszczególnych części tekstu właściwego, uwagi redakcyjne, rozwiązania edytorskie itd. mają na celu przede wszystkim stworzenie nowej, aktualizującej perspektywy lektury tekstów. W antologii elementy paratekstualne służą ponownemu wprowadzeniu w kontekst słowackiej literatury poetek zapomnianych i ukazaniu sposobu, w jaki ich utwory uzupełniają i wzbogacają obraz poezji słowackiej pierwszych dekad XX w. Komentarze i uwagi towarzyszące tekstom we wszystkich analizowanych tomach pokazują również możliwość nowego spojrzenia na tradycję literatury słowackiej dzięki wykorzystaniu perspektywy feministycznej.

Słowa kluczowe:

literatura słowacka, feminizm, pisarstwo kobiet, parateksty, nowe postrzeganie tradycji literackiej

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Majerek, R. (2026). Parateksty w „czytankach” słowackiego feministycznego stowarzyszenia ASPEKT. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (16 (19), 157–172. https://doi.org/10.32798/pflit.1897

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bokníková, Andrea, Editoriál; Potopené duše. Z tvorby slovenských poetiek v prvej polovici 20. storočia, w: Potopené duše. Z tvorby slovenských poetiek v prvej polovici 20. storočia, ed. eadem, Bratislava 2017.
Google Scholar

Cviková, Jana, Juráňová, Jana, Feminism for Begginers. Aspects of the Origins of Gender Discourse in Slovakia, w: Gender Issues 2009: Gender Equality Discourse in Times of Transformation, 1989–2009: The Czech Republic, Poland, Slovakia and Ukraine, ed. J. Włodarczyk, Warszawa 2009.
Google Scholar

Cviková, Jana, Ku konceptualizácii rodu v myslení o literatúre, Bratislava 2014.
Google Scholar

Genette, Gérard, Palimpsesty. Literatura drugiego stopnia, tłum. T. Stróżyński, A. Milecki, Gdańsk 2014.
Google Scholar

Genette, Gérard, Paratexts. Thresholds of interpretation, trans. J. E. Lewin, foreword R. Macksey, Cambridge 1997.
Google Scholar

Gregorová, Hana, Slovenka pri knihe, ed. J. Cviková, J. Juráňová, Bratislava 2007.
Google Scholar

Histórie žien. Aspekty písania a čítania, ed. J. Cviková et al., Bratislava 2006.
Google Scholar

Hostová, Ivana, Potopené duše. Z tvorby slovenských poetiek v prvej polovici 20. storočia, ed. A. Bokníková, w: Top päť 2017. Slovenská literárna scéna 2017 v odbornej reflexii, ed. M. Součková, Fintice 2021.
Google Scholar

Hučková, Dana, Ženská emancipácia ako literárna téma začiatku 20. storočia, w: Modernizmus v pohybe, ed. M. Habaj, D. Hučková, Bratislava 2019.
Google Scholar

Jambor, Ján, Paratextualita – predovšetkým zdroj otázok bez odpovedí? Aktuálne otázky výskumu paratextov, „Philologia” 2018, roč. 28, č. 1, s. 77–87.
Google Scholar

Kraskowska, Ewa, Kilka uwag na temat powieści kobiecej, w: Ciało i tekst. Feminizm w literaturoznawstwie – antologia szkiców, red. A. Nasiłowska, Warszawa 2001.
Google Scholar

Lukáč, Emil Boleslav, Hana Gregorová, w: H. Gregorová, Ženy, Bratislava 1946.
Google Scholar

Majerek, Rafał, W poszukiwaniu kobiecych tradycji literackich. Zapomniane poetki słowackie pierwszej połowy XX wieku, „Kultura Słowian. Rocznik Komisji Kultury Słowian PAU” 2022, t. 18, s. 231–239. DOI: https://doi.org/10.4467/25439561KSR.22.017.16369
Google Scholar

Mikulová, Marcela, Implicitné polemiky a turbulencie v ženskom písaní, w: eadem, I. Taranenková et al., Konfigurácie slovenského realizmu. Synopticko-pulzačný model kultúrneho javu, Brno 2016.
Google Scholar

Mikulová, Marcela, ‘Jesenská Zora’, w: Slovník slovenských spisovateľov, ed. V. Mikula, Bratislava 2005.
Google Scholar

Nerob s ňou rozhovor, je to feministka! Rozhovor Jany Beňovej s Janou Juráňovou, Bratislava 2024.
Google Scholar

Szajnert, Danuta, Intencja autora i interpretacja – między inwencją a atencją. Teksty i parateksty, Łódź 2011. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-607-9
Google Scholar

Taranenková, Ivana, Byť ženou je úžasné, w: Literárnokritická reflexia slovenskej literatúry 2007, zostav. Ľ. Somolayová, Bratislava 2008.
Google Scholar

Uździcka, Marzanna, Paratekst – od koncepcji Gérarda Genette’a po współczesną praktykę badań paratekstualnych, „Stylistyka” 2023, t. 32, s. 299–321. DOI: https://doi.org/10.25167/Stylistyka32.2023.17
Google Scholar

Vansová, Terézia, Slovenka doma i na cestách, ed. J. Cviková, J. Juráňová, Bratislava 2011.
Google Scholar

Rafał Majerek

rafal.majerek@uj.edu.pl
https://orcid.org/0000-0003-1333-3763

Afiliacja:

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Polska

Biogram

dr, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Doktor nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa, adiunkt w Instytucie Filologii Słowiańskiej UJ. Główne obszary zainteresowań badawczych: współczesna proza słowacka, dyskursy emancypacyjne, słowacka tożsamość narodowa i kulturowa, dramat i teatr słowacki po 1989 r. Członek Polsko-Słowackiej Komisji Nauk Humanistycznych, Komisji Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk Oddział w Krakowie, Polsko-Słowackiej Komisji Historyków. Autor monografii Pamięć – mit – tożsamość. Słowackie procesy autoidentyfikacyjne w okresie odrodzenia narodowego (2011)