Granice tekstu i paratekstu w piśmiennictwie średniowiecznym na przykładzie postylli Macieja z Legnicy (rękopis KUL Ms 1284)

Beata Spieralska-Kasprzyk

doi:10.32798/pflit.1896

Opublikowane: 2026-06-20

Nr 16 (19) (2026)

Granice tekstu i paratekstu w piśmiennictwie średniowiecznym na przykładzie postylli Macieja z Legnicy (rękopis KUL Ms 1284)

Beata Spieralska-Kasprzyk

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.1896

Abstrakt

Artykuł podejmuje problematykę ustalania granic głównej treści i paratekstu w średniowiecznych rękopisach, co stanowi jedno z bardziej złożonych zagadnień w badaniach nad dawnymi dziełami. Rozróżnienie między tekstem głównym a paratekstem jest często niejednoznaczne i wymaga negocjacji na różnych poziomach – redakcyjnym i interpretacyjnym. W przypadku piśmiennictwa średniowiecznego problem ten komplikuje się jeszcze bardziej ze względu na swobodę praktyk kopiarskich, wielowarstwowość struktur oraz specyfikę materialną rękopisów (np. obecność marginaliów, dopisków, różnorodność pisma).

Na przykładzie rękopisu Ms 1284 z Biblioteki Uniwersyteckiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego artykuł ilustruje te wyzwania, podkreślając szczególną rolę glos i ich relacji z tekstem głównym. W konkluzji wskazuje się, że rzetelna analiza granic głównej treści i paratekstu w średniowiecznych rękopisach wymaga uwzględnienia aspektów zarówno graficznych, funkcjonalnych, jak i genetycznych. Konieczne jest stosowanie interdyscyplinarnych metod badawczych, łączących filologię, paleografię, teorię literatury oraz badania nad wielojęzycznością, by uchwycić wszystkie niuanse i specyfikę analizowanego materiału.

Słowa kluczowe:

rękopisy średniowieczne, granice tekstu, glosy

Podobne artykuły

1 2 3 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Spieralska-Kasprzyk, B. (2026). Granice tekstu i paratekstu w piśmiennictwie średniowiecznym na przykładzie postylli Macieja z Legnicy (rękopis KUL Ms 1284). Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (16 (19), 243–256. https://doi.org/10.32798/pflit.1896

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Belcarzowa, Elżbieta, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, cz. 2, Wrocław 1983.
Google Scholar

Bériou, Nicole, Les sermons latins après 1200, w: The Sermon, ed. B. M. Kienzle, Turnhout 2000.
Google Scholar

Biblioteka Uniwersytecka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, sygn. Ms 1248.
Google Scholar

Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, sygn. I F 545, I F 548.
Google Scholar

Birke, Dorothee, Christ, Birte, Paratext and Digitized Narrative: Mapping the Field, „Narrative” 2013, Vol. 21 (1), s. 65–87. DOI: https://doi.org/10.1353/nar.2013.0003
Google Scholar

Bös, Birte, Peikola, Matti, Framing framing: The multifaceted phenomena of paratext, metadiscourse and framing, w: The Dynamics of Text and Framing Phenomena, ed. eidem, Amsterdam 2020. DOI: https://doi.org/10.1075/pbns.317
Google Scholar

Clavis scriptorum et operum Medii Aevi Poloniae, oprac. J. Kaliszuk et al., Kraków 2019.
Google Scholar

Grant-Russell, Pamela, The influence of French on Quebec English: Motivation for lexical borrowing and integration of loanwords, „Lacus Forum” 1998, Vol. 25, s. 473–486.
Google Scholar

Kaislaniemi, Samuli, Code-Switching, Script-Switching, and Typeface-Switching in Early Modern English Manuscript Letters and Printed Tracts, w: Verbal and Visual Communication in Early English Texts, ed. M. Peikola et al., Turnhout 2017. Maciej z Legnicy, Postilla super epistolas, https://bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/results?&action=AdvancedSearchAction&type=-3&p=0&qf1=availability%3AAvailable&qf2=-Creator%3AMatthias%20de%20Liegnitz%20ca.%20um%20%281379%E2%80%9-3%20%29&val1=q%3Amatthias&ipp=25 (d.d. 1.03.2026).
Google Scholar

Masłej, Dorota, Glosa – problemy definicyjne i terminologiczne, w: Metodologie językoznawstwa. Od diachronii do panchronii, red. P. Stalmaszczyk, Łódź 2018.
Google Scholar

Masłej, Dorota, Jak rodził się średniowieczny tekst. Tak zwane Kazania augustiańskie w perspektywie historycznojęzykowej, Poznań 2020.
Google Scholar

Wenzel, Siegfried, Macaronic Sermons. Bilingualism and Preaching in Late-Medieval England, Michigan 1994. Wie lgus, Stanisław, Średniowieczna łacińskojęzyczna biblistyka polska, Lublin 1992. DOI: https://doi.org/10.3998/mpub.14013
Google Scholar

Beata Spieralska-Kasprzyk

b.spieralska-kasprzyk@uw.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-2013-2313

Afiliacja:

Uniwersytet Warszawski Polska

Biogram

dr hab., Uniwersytet Warszawski. Jest filolożką klasyczną i językoznawczynią specjalizującą się w łacinie późnej i średniowiecznej. Obecnie związana z Instytutem Filologii Klasycznej na Wydziale Polonistyki UW, gdzie pracuje na stanowisku adiunkta. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się na ewolucji łaciny, wielojęzyczności w rękopisach średniowiecznych oraz analizie tekstów z okresu późnego antyku i średniowiecza. Jest autorką licznych publikacji, w tym książki Summae Romanorum barbariei signum, będącej studium językoznawczym nad Kroniką Benedykta z Klasztoru św. Andrzeja, oraz współredaktorką tomu Miłość, przyjaźń, pożądanie w dawnych literaturach romańskich, zawierającego artykuły badaczy z różnych ośrodków akademickich. Ostatnie publikacje to: Les sermons de saint Bernard sur le Cantique des Cantiques et leur traductiona en ancien français („Medieval Sermon Studies” 2021, Vol. 65, s. 26–33), Extended accusative theory and some Late Latin texts (w tomie Studies on Late and Vulgar Latin in the Early 21st Century, ed. G. Haverling, Uppsala 2022), Gendered Language and Translation in the Sermons of Maurice de Sully („Przegląd Tomistyczny” 2023, s. 79–87).