Centrum i peryferie – dynamika relacji. Dialog Justusa Lipsjusza „De constantia” i jego marginalia

Justyna Dąbkowska-Kujko

doi:10.32798/pflit.1841

Opublikowane: 2026-06-20

Nr 16 (19) (2026)

Centrum i peryferie – dynamika relacji. Dialog Justusa Lipsjusza „De constantia” i jego marginalia

Justyna Dąbkowska-Kujko

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.1841

Abstrakt

Na podstawie filozoficznego dialogu De constantia Justusa Lipsjusza – jednego z największych humanistów europejskich doby wczesnonowożytnej – artykuł prezentuje rolę i status marginaliów w tekście, rozumianych jako ważny element architektury utworu. Na konkretnych przykładach pokazuje ich intro- i intertekstową funkcję, heurystyczną naturę i potencjał zarządzania zarówno czytelnikiem (w wyznaczaniu mu kierunków lekturowych doświadczeń), jak i ideowym zasobem wewnątrz utworu. Rozprawa opowiada także o gotowości marginaliów do obrony kłopotliwych czy kontrowersyjnych treści dialogu przed krytyką i cenzurą, o swoistym życiu „peryferyjnego” tekstu w kolejnych wydaniach tego samego dzieła, a więc również o dynamicznym, transformacyjnym potencjale marginaliów, będących nie tylko ucieleśnieniem twórczego aktu autorskiego, ale też w pewnym stopniu ilustracją losu i osobowości samego autora w czasach wielkiej politycznej i religijnej rewolty w Niderlandach oraz całej Europie drugiej połowy XVI stulecia.

Słowa kluczowe:

marginalia, dialog, Justus Lipsjusz, cenzura, krytyka, przemiana, centrum, peryferie

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Dąbkowska-Kujko, J. (2026). Centrum i peryferie – dynamika relacji. Dialog Justusa Lipsjusza „De constantia” i jego marginalia. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (16 (19), 17–36. https://doi.org/10.32798/pflit.1841

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Dąbkowska-Kujko, Justyna, Alegoria istnienia: Justusa Lipsjusza filozoficzne i filologiczne strategie czytania świata, „Roczniki Humanistyczne” 2023, t. 71, z. 3, s. 59–80. DOI: https://doi.org/10.18290/rh23713.4
Google Scholar

Dąbkowska-Kujko, Justyna, Justus Lipsjusz i dawne przekłady jego dzieł na język polski, Lublin 2010.
Google Scholar

Genette, Gérard, Paratexts: Thresholds of Interpretation, trans. J. E. Lewin, Cambridge 1997.
Google Scholar

Hamilton, Alastair, The Family of Love, Cambridge 1981.
Google Scholar

Iusti Lipsi Epistolae, pars 1: 1564–1583, ed A. Gerlo et al., Brussel 1978; pars 2: 1584–1587, ed M. A. Nauwelaerts, S. Sué, Brussel 1983.
Google Scholar

Jardine, Lisa, Grafton, Anthony, „Studied for action”. How Gabriel Harvey read his Livy, „Past and Present” 1990, Vol. 129, Iss. 1, s. 30–78. DOI: https://doi.org/10.1093/past/129.1.30
Google Scholar

Lipsius, Iustus, De constantia libri duo, qui alloquium praecipue continent in publicis malis, Antverpiae 1584.
Google Scholar

Lipsius, Iustus, De constantia libri duo, qui alloquium praecipue continent in publicis malis, Antverpiae 1586.
Google Scholar

Lipsius I., Politicorum, sive Civilis doctrinae libri sex, Lugduni Batavorum 1589.
Google Scholar

Lipsjusz, Justus, O stałości księgi dwoje, tłum. J. Piotrowicz, wyd. J. Dąbkowska-Kujko, Warszawa 2025 („Biblioteka Pisarzy Staropolskich”, t. 53).
Google Scholar

Mazurkowa, Bożena, O kulturowych i komunikacyjnych aspektach marginaliów uwag kilka, w: Marginalia w książce dawnej i współczesnej, red. eadem, Katowice 2019.
Google Scholar

Papy, Jan, An Antiquarian Scholar between Text and Image? Justus Lipsius, Humanist Education, and the Visualization of Ancient Rome, „Sixteenth Century Journal” 2004, Vol. 35, No. 1, s. 97–131. DOI: https://doi.org/10.2307/20476840
Google Scholar

Pigoń, Jakub, „Concoquere felicitatem nostram non potuimus”: an Allusion to Pindar in Lipsius, „De constantia” II 7, „Classica Wratislaviensia. Series Altera” 2025, t. 3, s. 221–230. DOI: https://doi.org/10.19195/2956-8897.3.13
Google Scholar

Schrijvers, Piet H., Literary and Philosophical Aspects of Lipsius’s „De Constantia in Publicis Malis”, w: Acta Conventus Neo-Latini Sanctandreani. Proceedings of the Fifth International Congress of Neo-Latin Studies, ed. I. D. McFarlane, Binghampton 1986. …
Google Scholar

Slights, William W. E., Managing Readers: Printed Marginalia in English Renaissance Books, Ann Arbor 2001. DOI: https://doi.org/10.3998/mpub.17226
Google Scholar

Smith, Helen, Wilson, Louise, Introduction, w: Renaissance Paratexts, ed. eaedem, Cambridge 2011. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511842429
Google Scholar

Tankard, Paul, Spedding, Patrick, Introduction: Writing Between the Lines, w: Marginal Notes. Social Reading and the Literal Margins, ed. eidem, Cham 2021.
Google Scholar

Uździcka, Marzanna, Paratekst – od koncepcji Gérarda Genette’a po współczesną praktykę badań paratekstualnych, „Stylistyka” 2023, nr 32, s. 299–321. DOI: https://doi.org/10.25167/Stylistyka32.2023.17
Google Scholar

Justyna Dąbkowska-Kujko

justdab@kul.pl
https://orcid.org/0000-0001-9873-5555

Afiliacja:

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Polska

Biogram

prof. dr hab., Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. Zatrudniona w Katedrze Literatury Staropolskiej na KUL-u, jest autorką monografii poświęconych Erazmowi z Rotterdamu („Lingua” Erazma z Rotterdamu. Cztery studia, 2022) i Justusowi Lipsjuszowi (Justus Lipsjusz i dawne przekłady jego dzieł na język polski, 2010) oraz edycji krytycznych najwybitniejszych dzieł literatury dawnej.