Dziennik intymny i państwo totalitarne. Przypadek zapisków radzieckiej uczennicy

Ewa Pogonowska

doi:10.32798/pflit.1482

Opublikowane: 2025-06-17

Nr 15 (18) (2025)

Dziennik intymny i państwo totalitarne. Przypadek zapisków radzieckiej uczennicy

Ewa Pogonowska

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.1482

Abstrakt

Artykuł dotyczy specyfiki dziennika intymnego, opartego na afirmacji indywidualizmu i poszanowaniu wolności jednostki, co kłóci się z ideologią i wymogami państwa totalitarnego. W totalizmie nie dopuszcza się oddzielenia życia prywatnego i osobistego od sfery polityki. Szczególnie głębokie piętno na prywatności obywateli wycisnął reżim stalinowski. Inwigilacja i kontrola objęły w stalinizmie wszystkie aspekty życia społeczeństwa. Głównym przedmiotem zainteresowania jest odnaleziony w archiwum radzieckich służb bezpieczeństwa dziennik nastoletniej mieszkanki Moskwy Niny Ługowskiej, który został opublikowany pod tytułem Chcę żyć. Dziennik radzieckiej uczennicy 1932–37. Pisany dla samej siebie dziennik, odzwierciedlający przede wszystkim życie wewnętrzne i przemyślenia autorki, trzymany przez nią w ukryciu przed niepożądanymi czytelnikami, w wyniku konfiskaty dostał się w ręce „cenzora” – oprawcy. Oficer śledczy z NKWD podkreślił w dzienniku wszystkie fragmenty, które potraktował jako krytykę władz i ustroju sowieckiego. W 1937 r. dziewczyna została skazana na podstawie absurdalnego zarzutu, że planowała zamach na życie Józefa Stalina, i zesłana do łagru na Kołymę. W artykule ukazany został fenomen młodej diarystki, której krytyczne poglądy i trzeźwe spojrzenie na sowieckie reformy i stalinowski terror zaskakują wobec wiedzy o powszechnym poparciu młodych ludzi dla czerwonej władzy.

Słowa kluczowe:

Nina Ługowska, dziennik intymny, życie osobiste, państwo totalitarne, inwigilacja, terror stalinowski, młodzież

Podobne artykuły

1 2 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Pogonowska, E. (2025). Dziennik intymny i państwo totalitarne. Przypadek zapisków radzieckiej uczennicy. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (15 (18), 89–105. https://doi.org/10.32798/pflit.1482

Cited by / Share

Bibliografia

Andrusiewicz, Andrzej, Cywilizacja rosyjska, t. 3, Warszawa 2009.
Google Scholar

Bierdiajew, Nikołaj, Problemy komunizmu, tłum. M. Reutt, Warszawa 1937.
Google Scholar

Choczu żyt’... Iz dniewnika szkolnicy: 1932–1937 (po matieriałam sledstwiennogo dieła siemi Ługowskich), https://corpus.prozhito.org/notes?date=%221933-01-01%22& diaries&%5B162%5D (d.d. 14.08.2024).
Google Scholar

Czermińska, Małgorzata, Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie i wyzwanie, Kraków 2000.
Google Scholar

Drużnikow, Jurij, Rosyjskie mity. Od Puszkina do Pawlika Morozowa, tłum. F. Ociepka, M. Putrament, Warszawa 1998.
Google Scholar

Figes, Orlando, Szepty. Życie w stalinowskiej Rosji, tłum. W. Jeżewski, Warszawa 2010.
Google Scholar

Fitzpatrick, Sheila, Pessimism and Boys, https://www.arlindo-correia.org/141104.html (d.d. 14.08.2024).
Google Scholar

Fitzpatrick, Sheila, Życie codzienne pod rządami Stalina. Rosja radziecka w latach trzydziestych XX wieku, tłum. J. Gilewicz, Kraków 2012.
Google Scholar

Głowiński, Michał, Victor Klemperer: dziennik czasu Zagłady, w: V. Klemperer, Chcę dawać świadectwo aż do końca. Dzienniki 1933–1938, t. 1, tłum. A. i A. Klubowie, Kraków 2000.
Google Scholar

Gondowicz, Jan, Śmierć i dziewczyna, w: N. Ługowska, Chcę żyć. Dziennik radzieckiej uczennicy 1932–37, tłum. E. Niepokólczycka, Warszawa 2006.
Google Scholar

Heller, Michaił, Maszyna i śrubki. Jak hartował się człowiek sowiecki, posł. W. Stanisławski, Paryż–Kraków 2015.
Google Scholar

Heller, Michaił, Niekricz, Aleksandr, Utopia u władzy, t. 1, tłum. A. Mietkowski, Warszawa 1986.
Google Scholar

Lazari, Andrzej de, ‘Ja, my, oni’, w: Idee w Rosji. Leksykon rosyjsko-polsko-angielski, t. 2, red. idem, Łódź 1999.
Google Scholar

Lejeune, Philippe, „Drogi zeszycie...”, „drogi ekranie...”. O dziennikach osobistych, tłum. A. Karpowicz, M. i P. Rodakowie, wyb., wstęp i oprac. P. Rodak, Warszawa 2010.
Google Scholar

Łapiński, Zdzisław, Ja, Ferdydurke. Gombrowicza świat interakcji, Lublin 1985.
Google Scholar

Ługowska, Nina, Chcę żyć. Dziennik radzieckiej uczennicy 1932–37, tłum. E. Niepokólczycka, Warszawa 2006.
Google Scholar

Mazur, Siergiej, Budtie kak dieti. Dniewnik szkolnicy epochi GUŁAGa, https://www.arlindo-correia.org/141104.html (d.d. 14.08.2024).
Google Scholar

Nérard, François-Xavier, 5% prawdy. Donos i donosiciele w czasach stalinowskiego terroru, tłum. J. Szymańska-Kumaniecka, Warszawa 2008.
Google Scholar

Pekaniec, Anna, Autobiografki. Szkice o literaturze dokumentu osobistego kobiet, Kraków 2020.
Google Scholar

Radułowa, Natalia, Nienużnyj swidietieľ, https://www.kommersant.ru/doc/1353424 (d.d.14.08.2024).
Google Scholar

Rodak, Paweł, Pismo, książka, lektura. Rozmowy: Le Goff, Chartier, Hébrard, Fabre, Lejeune, przedm. K. Pomian, Warszawa 2009.
Google Scholar

Sandomirskaja, Irina, Duch litery „1J”, tłum. D. Ulicka, w: Ciało i tekst. Feminizm w literaturoznawstwie – antologia szkiców, red. A. Nasiłowska, Warszawa 2001.
Google Scholar

Google Scholar

„Tri żyzni Niny Ługowskoj” – wystawka w Litieraturnom muzieje, http://www.museum.ru/N35233 (d.d. 14.08.2024).
Google Scholar

Wasiljewa, Wiera, Diewoczka i Bolszoj tierror, https://www.svoboda.org/a/29681685.html (d.d.14.08.2024).
Google Scholar

Wodziński, Cezary, Trans, Dostojewski, Rosja, czyli o filozofowaniu siekierą, Gdańsk 2005.
Google Scholar

Wospominanja o GUŁAGie i ich awtory, https://vgulage.name/authors/lugovskaja-nina-sergeevna/ (d.d. 14.08.2024).
Google Scholar

Zimand, Roman, Diarysta Stefan Ż., Wrocław 1990.
Google Scholar

Żertwy politiczeskogo tierrora w SSSR, https://lists.memo.ru/index17.htm (d.d. 14.08.2024).
Google Scholar

Ewa Pogonowska

ewa.pogonowska-bezrak@mail.umcs.pl
https://orcid.org/0000-0002-4572-7380

Afiliacja:

Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie Polska

Biogram

dr hab., prof. ucz., Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Pracownik Katedry Współczesnej Literatury i Kultury Polskiej w Instytucie Językoznawstwa i Literaturoznawstwa. Autorka książek: Dzikie biesy. Wizja Rosji Sowieckiej w antybolszewickiej poezji polskiej lat 1917–1932 (2002), Czytanie Nowej Rosji. Polskie Spotkania ze Związkiem Sowieckim lat trzydziestych XX wieku (2012), Klucze do Rosji. Tematy i strategie współczesnych narracji podróżniczych (2018). Współautorka (z Moniką Bednarczuk) publikacji Znani, nieznani, nierozpoznani. O kilku figurach zbiorowej wyobraźni (2009). Publikowała m.in. w „Przeglądzie Rusycystycznym”, „Slavia Orientalis”, „Porównaniach”, „Napisie”, „Wielogłosie”. Zainteresowania naukowe: współczesna literatura niefikcjonalna, pogranicze historii idei i historii literatury, badania imagologiczne, zwłaszcza motyw Rosji i Rosjan w piśmiennictwie polskim XX i XXI w.