Gułag Tity jako terra incognita w polskiej krytyce literackiej czasów PRL-u lat siedemdziesiątych – przypadek Dragoslava Mihailovicia

Sylwia Nowak-Bajcar

doi:10.32798/pflit.1325

Opublikowane: 2025-06-17

Nr 15 (18) (2025)

Gułag Tity jako terra incognita w polskiej krytyce literackiej czasów PRL-u lat siedemdziesiątych – przypadek Dragoslava Mihailovicia

Sylwia Nowak-Bajcar

Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo

Dział: Temat Numeru

https://doi.org/10.32798/pflit.1325

Abstrakt

W artykule – na tle powojennych uwarunkowań przestrzeni kultury w Polsce i w Jugosławii, modelowanych w SFRJ w głównej mierze przez wydarzenia związane z konfliktem Josipa Broza-Tity i Józefa Stalina – pokazuję sposoby cenzurowania przez polskich krytyków literackich utworów Dragoslava Mihailovicia, pisarza podejmującego w swojej twórczości temat jugosłowiańskich obozów pracy. Pomimo faktu, że od 1948 r. Jugosławia stanowiła wśród krajów demokracji ludowej świat osobny, a titoistyczny model socjalizmu był niejednokrotnie przedmiotem osądów, maskujące strategie opisu dokonań Mihailovicia, stosowane przez polskich krytyków literackich w latach siedemdziesiątych, poświadczają ówczesną niemożność zmierzenia się z tematem opresyjności titoizmu.

Słowa kluczowe:

cenzura, krytyka literacka, Naga Wyspa, Dragoslav Mihailović, titoizm, recepcja prozy jugosłowiańskiej

Podobne artykuły

1 2 3 4 5 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Nowak-Bajcar, S. (2025). Gułag Tity jako terra incognita w polskiej krytyce literackiej czasów PRL-u lat siedemdziesiątych – przypadek Dragoslava Mihailovicia. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (15 (18), 107–123. https://doi.org/10.32798/pflit.1325

Cited by / Share

Bibliografia

Bilandžić, Dušan, Vladimir Dedijer. Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita, „Politička misao” 1984, br. 4, s. 121–131.
Google Scholar

Burek, Tomasz, Rozmyte tradycje, w: Badania nad krytyką literacką. Seria druga, red. M. Głowiński, K. Dybciak, Wrocław 1984.
Google Scholar

Chołodowski, Waldemar, Zaścianek jak Europa, „Nowe Książki” 1978, nr 7, s. 3–7.
Google Scholar

Dedijer, Vladimir, Novi prilozi za biografiju Broza Tita, knj. 1–2, Rijeka–Zagreb 1980–1981, knj. 3, Beograd 1984.
Google Scholar

Dedijer, Vladimir, Tito, New York 1953.
Google Scholar

Dedijer, Vladimir, Tito Speaks: His Self Portrait and Struggle with Stalin, London 1953.
Google Scholar

Deszczyński, Marek Piotr, Wykluczenie Komunistycznej Partii Jugosławii z Biura Informacyjnego Partii Komunistycznych i Robotniczych, „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej” 1993, nr 28, s. 109–133.
Google Scholar

Đurišić Bećanović, Tatjana, Zaboravljanje traume – Goli otoku jugoslovenskoj semiosferi, „Kultura Słowian” 2022, nr 18, s. 53–66.
Google Scholar

Dyras, Magdalena, W poszukiwaniu prawdy. „Nowa serbska proza” na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, Kraków 2000.
Google Scholar

Jezernik, Božidar, Naga Wyspa. Gułag Tity, tłum. J. Pomorska, J. Sławińska, Wołowiec 2013.
Google Scholar

Kešetović, Želimir, Cenzura u Srbiji, Beograd 1998.
Google Scholar

Kiš, Danilo, Gorki talog iskustva, prired. M. Miočinović, Beograd 1991.
Google Scholar

Google Scholar

Kornhauser, Julian, Literatury zachodnio- i południowosłowiańskie XX wieku w ujęciu porównawczym, Kraków 1994.
Google Scholar

Kozicka, Dorota, Krytyk w PRL-u, „Wielogłos” 2008, nr 1, s. 135–147.
Google Scholar

Krnjević, Vuk, „Kad su cvetale tikve”. Zrela proza Dragoslava Mihailovića, „Politika” 1969, nr 19834, s. 58–84.
Google Scholar

Lalić, Ivan V., Nemogućnost jednog povratka na Dušanovac, „Književnost” 1969, br. 5, s. 520–523.
Google Scholar

Lukić, Sveta, Estetizam i savremenost u našoj novoj prozi, w: Srpska književnost u književnoj kritici, knj. 10: Srpska proza, prired. M. Bandić, Beograd 1973.
Google Scholar

Madany, Edward, „Braterstwo i jedność” w nurcie refleksji narodowej we współczesnych literaturach Jugosławii, w: W cudzych oczach. Z problematyki świadomości narodowej we współczesnych literaturach zachodnio- i południowosłowiańskich, red. H. Janaszek-Ivaničková, E. Madany, Wrocław 1983.
Google Scholar

Madany, Edward, Periodyzacja literatur Jugosławii po1945 r. w aspekcie porównawczym, w: Polska – Jugosławia. Związki i paralele literackie, red. H. Janaszek-Ivaničková, E. Madany, Wrocław 1987.
Google Scholar

Małczak, Leszek, Croatica. Literatura i kultura chorwacka w Polsce w latach 1944–1989, Katowice 2013.
Google Scholar

Marković, Milivoje, Preispitivanja. Informbiro i Goli otok u jugoslovenskom romanu, Beograd 1986.
Google Scholar

Mihailović, Dragoslav, Kad su cvetale tikve, Beograd 1990.
Google Scholar

Mihailović, Dragoslav, Kiedy kwitną tykwy, tłum. D. J. Cirlić, Warszawa 1977.
Google Scholar

Mirković, Čedomir, Čoveku je potrebno nadanje (D. Mihailović, „Kad su cvetale tikve”), „Savremenik” 1969, br. 3, s. 118–126.
Google Scholar

Nedić, Marko, „Kad su cvetale tikve” Dragoslava Mihailovića nekad i sad, https://www.rastko.rs/rastko/delo/13577 (d.d. 1.01.2024).
Google Scholar

Nowak, Sylwia, Monolog jako światopogląd. Proza Slobodana Selenicia, Kraków 2000.
Google Scholar

Nowak-Bajcar, Sylwia, Dysydenci, emigranci i pisarze. Serbska literatura emigracyjna w XX wieku. O kosmopolitycznym nurcie serbskiej emigracji, w: Słowiańskie diaspory. Studia o literaturze emigracyjnej, red. C. Juda, Kraków 2009.
Google Scholar

Nowak-Bajcar, Sylwia, Pamięć i zapomnienie a dziedzictwo Jugosławii. Przypadek chorwackiej i serbskiej literatury emigracyjnej – rozpoznania wstępne, „Porównania” 2014, nr 15, s. 267–280.
Google Scholar

Palavestra, Predrag, Književnici na crnim listama, w: idem, Književnost – kritika ideologije, Beograd 1991.
Google Scholar

Palavestra, Predrag, Socijalistički estetizam ili estetički ketman, w: idem, Kritička književnost. Alternativa postmodernizma, Beograd 1983.
Google Scholar

Pamuła, Stanisław, Geneza, rozwój i założenia czasopisma „Kierunki”, „Rocznik Nauk Społecznych” 1988–1989, nr 16–17.1, s. 309–332.
Google Scholar

Radonjić, Radovan, Izgubljena orijentacija, Beograd 1985.
Google Scholar

Radonjić, Radovan, O broju informbirovaca se ipak znalo, „Matica” 2014, br. 58, s. 23–52.
Google Scholar

Radonjić, Radovan, Sukob KPJ s Kominformom i društveni razvoj Jugoslavije (1948– 1950), Zagreb 1975.
Google Scholar

Google Scholar

Radonjić, Radovan, Vladimir Dedijer, Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita, „Politička Misao” 1984, br. 4, s. 131–140.
Google Scholar

Selinić, Slobodan, Odnosi između Saveza pisaca Jugoslavije i Poljske 1955–1980.: stručna saradnja i politički nesporazumi, w: Jugoslavija i Poljska: odnosi u XX veku, prired. M. Pavlović et al., Beograd 2019.
Google Scholar

Sławiński, Janusz, Krytyka nowego typu; Rzut oka na ewolucję poezji polskiej w latach 1956–1980, w: idem, Teksty i teksty, Warszawa 1991.
Google Scholar

Stoff, Andrzej, Egzotyka, egzotyzm, egzotyczność, w: Egzotyzm w literaturze, red. E. Kuźma, Szczecin 1990.
Google Scholar

Taczyńska, Katarzyna, Dowcip trwający dwa i pół roku. Obraz Nagiej Wyspy w serbskim dyskursie literackim i historycznym końca XX i początku XXI wieku, Warszawa– Bellerive-sur-Allier 2016.
Google Scholar

Umiński, Zdzisław, Kiedy kwitną tykwy (Kad su cvetale tikve), „Kierunki” 1978, nr 21, s. 10.
Google Scholar

Vučetić, Radina, Monopol na istinu, Beograd 2016.
Google Scholar

Wawryszuk, Paweł, Stosunki polsko-jugosłowiańskie w latach 1945–1971, Warszawa 2019.
Google Scholar

Wawryszuk, Paweł, Stosunki polsko-jugosłowiańskie w latach 1956–1971, „Dzieje Najnowsze” 2015, nr 4, s. 177–182.
Google Scholar

Wierzbicki, Jan, Literatury Jugosławii, „Rocznik Literacki” 1977, s. 496–505.
Google Scholar

Wierzbicki, Jan, Literatury Jugosławii, „Rocznik Literacki” 1979, s. 569–575.
Google Scholar

Wierzbicki, Jan, Razgovor o književnosti kao kategorija recepcije i pitanja književno-povijesnog procesa, „Republika” 1991, br. 1–2, s. 58–84.
Google Scholar

Wierzbicki, Jan, Serbska proza, „Literatura na Świecie” 1988, nr 1, s. 233–257.
Google Scholar

Wierzbicki, Jan, Serbska proza, w: idem, Pożegnanie z Jugosławią. Szkice i portrety literackie, Warszawa 1992.
Google Scholar

Żukrowski, Wojciech, Spowiedź lumpa, „Nowe Książki” 1978, nr 7, s. 21–22.
Google Scholar

Sylwia Nowak-Bajcar

s.nowak-bajcar@uj.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-1537-6268

Afiliacja:

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Polska

Biogram

dr hab., prof. ucz., Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Absolwentka jugoslawistyki w Instytucie Filologii Słowiańskiej, gdzie pracuje od 1995 r. Jej zainteresowania naukowe skupiają się wokół śladów historii w literaturze i kulturze, szczególnie w literaturach (po)jugosłowiańskich XX i XXI w. Jest autorką artykułów o tematyce literaturoznawczej i kulturoznawczej, tekstów krytycznoliterackich, przekładów (B. Jezernik, Jugosławia, kraina marzeń, Kraków 2023) oraz książek: Monolog jako światopogląd. Proza Slobodana Selenicia (2001), Mapy czasu. Serbska proza postmodernistyczna wobec wyzwań epoki (2010), Helena, kobieta, której nie ma i która jest. Krakowska biografia Ivo Andricia (2013), z których dwie ostatnie ukazały się także w języku serbskim.