To, co się wymknęło: dekonstrukcja amalgamatów pojęciowych i nowe amalgamaty w wierszu "Chirurgiczna precyzja" Stanisława Barańczaka

Jadwiga Linde-Usiekniewicz

doi:10.32798/pf.876

Opublikowane: 2021-12-30

Tom 76 (2021)

To, co się wymknęło: dekonstrukcja amalgamatów pojęciowych i nowe amalgamaty w wierszu "Chirurgiczna precyzja" Stanisława Barańczaka

Jadwiga Linde-Usiekniewicz

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.876

Abstrakt

W artykule przedstawia się nowe odczytanie wiersza Chirurgiczna precyzja, zgodnie z którym jest to nie tylko wiersz autotematyczny, ale również realizacja Barańczakowskiego programu krytyki języka, odniesionej tym razem nie do języka PRL, lecz do oficjalnego politycznego dyskursu militarnego USA. Uzasadnieniem dla takiego odczytania jest teza, że tytułowa chirurgiczna precyzja nie przywołuje polskiego wyrażenia, lecz jego
angielski pierwowzór surgical precision i związane z nim wyrażenia surgical strike i precision strike odnoszące się do precyzyjnych nalotów bombowych. W analizie wykorzystuje się teorię integracji pojęciowej dla pokazania, w jaki sposób Barańczak dekonstruuje angielskie amalgamaty, których przestrzeniami wyjściowymi są wojna i chirurgia, a także w jaki sposób tworzy nowe amalgamaty oparte na odpowiadających im przestrzeniach wyjściowych w polszczyźnie.

Słowa kluczowe:

lingwistyka kognitywna, poetyka kognitywna, teoria integracji pojęciowej

Podobne artykuły

Agnieszka Mierzwińska-Hajnos, Amalgamaty pojęciowe w dyskursie politycznym. Kognitywne studium przypadku , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Rajna Dragićević, Some Challenges of Metaphor and Metonymy Interpretation , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Hubert Kowalewski, Katarzyna Prorok, cognitive analysis of Polish folk plant names , Prace Filologiczne: Tom 78 (2023)
Monika Kaźmierczak, Poznawcza siła metafor giełkotu , Prace Filologiczne: Tom 79 (2024)
Magdalena Danielewiczowa, Swój ma swoje tajemnice , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Joanna Pędzisz, Przemysław Staniewski, Językowe wykładniki propriocepcji w tańcu współczesnym: perspektywa kognitywna , Prace Filologiczne: Nr 75/2 (2020)
Євгенія А. Карпіловська, Оказіоналізми в когнітивному просторі мови , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Linde-Usiekniewicz, J. (2021). To, co się wymknęło: dekonstrukcja amalgamatów pojęciowych i nowe amalgamaty w wierszu "Chirurgiczna precyzja" Stanisława Barańczaka. Prace Filologiczne, 76, 347–361. https://doi.org/10.32798/pf.876

Cited by / Share

Bibliografia

Barańczak, S. (1974). Sztuczne oddychanie. Londyn: Aneks.
Google Scholar

Barańczak, S. (1990a). Tablica z Macondo. Londyn: Aneks.
Google Scholar

Barańczak, S. (1990b). Mały, lecz maksymalistyczny Manifest translatologiczny albo: tłumaczenie się z tego, że tłumaczy się wiersze również w celu wytłumaczenia innym tłumaczom, iż dla większości tłumaczeń wierszy nie ma wytłumaczenia, Teksty Drugie, 3, 7–66.
Google Scholar

Barańczak, S. (1992). Ocalone w tłumaczeniu. Szkice o warsztacie tłumacza poezji z dołączeniem małej antologii przekładów. Poznań: Wydawnictwo a5.
Google Scholar

Barańczak, S. (1995). Pegaz zdębiał. Londyn: Wydawnictwo Puls.
Google Scholar

Dembińska-Pawelec, J. (1999). Światy możliwe w poezji Stanisława Barańczaka. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Dobrzyńska, T. (1994). Mówiąc przenośnie… Studia o metaforze. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Google Scholar

Evans, V., Green, M. (2006). Cognitive Linguistics: An Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Google Scholar

Fauconnier, G., Turner, M. (2002). The way we think. Conceptual blending and the mind’s hidden complexities. New York: Basic Books.
Google Scholar

Głowiński, M. (1997). Narracje literackie i nieliterackie. Kraków: Universitas.
Google Scholar

Głowiński, M. (2016). Poezja i wielkie gadanie (Norwid – Szymborska – Barańczak). W: A. Kołakowski, A. Mencwel, J. Migasiński, P. Rodak, M. Szpakowska (red.), Wśród ludzi, rzeczy i znaków. Krzysztofowi Pomianowi w darze (539–548). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Górniak, K. (2014). Jak przetłumaczyć samego siebie? O dwujęzyczności w Tablicy z Macondo… Stanisława Barańczaka. W: M. Kresa (red.), Młodzi o języku (67–78). Warszawa: Instytut Języka Polskiego UW.
Google Scholar

Guz M. (2006). Słowa w lustrze: pleonazm – semantyka – pragmatyka, Agnieszka Małocha-Krupa, Wrocław 2003 [recenzja], Prace Językoznawcze, 8, 132–137.
Google Scholar

Hougaard, A. (2005). Conceptual disintegration and blending in interactional sequences: A discussion of new phenomena, processes vs. products, and methodology, Journal of Pragmatics, 37(10), 1653–1685.
Google Scholar

Hussey, M. (red.). (1991). Virginia Woolf and War: Fiction, Reality, and Myth. Syracuse Syracuse University Press.
Google Scholar

Kandziora, J. (2001a). “That which is slipping away”: On Exposing the Idiom in Stanisław Barańczak’s “Surgical Precision” (P. Pyrka, tłum.), Teksty Drugie, 2012, 1, 172–187.
Google Scholar

Kandziora, J. (2001b). „To, co się wymyka”. O prześwietlaniu idiomu w Chirurgicznej precyzji Stanisława Barańczaka, Teksty Drugie, 6, 151–164.
Google Scholar

Kandziora, J. (2003a). Między wyobraźnią traumatyczną i geometryczną. Filozoficzne przestrzenie Chirurgicznej precyzji Stanisława Barańczaka I, Pamiętnik Literacki, 94(2), 125–155.
Google Scholar

Kandziora, J. (2003b). Między wyobraźnią traumatyczną i geometryczną. Filozoficzne przestrzenie Chirurgicznej precyzji Stanisława Barańczaka II, Pamiętnik Literacki, 94(3), 125–150.
Google Scholar

Kosiński, M. (2007). Teoria metafory pojęciowej a teoria amalgamatów. Rozważania na marginesie analizy Głosu w sprawie pornografii Wisławy Szymborskiej. W: A. Libura (red.), Amalgamaty kognitywne w sztuce (95–111). Kraków: Universitas.
Google Scholar

Lakoff, G. (1991). Metaphor and war: the metaphor system used to justify War in the Gulf, Peace Research, 23(2/3), 25–32.
Google Scholar

Libura A. (2010). Teoria przestrzeni mentalnych i integracji pojęciowej. Struktura modelu i jego funkcjonalność. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar

Linde-Usiekniewicz, J. (2017). Amalgamaty pojęciowe w dyskursie o otyłości. W: D. Filar, P. Krzyżanowski (red.), Barwy słów. Studia lingwistyczno-kulturowe (455–472). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Linde-Usiekniewicz, J. (2020). Conceptual blends in Polish anti-refugee rhetoric, Cognitive Linguistics, 31(4), 647–675. DOI: https://doi.org/10.1515/cog-2019-0009.
Google Scholar

Małocha-Krupa, A. (2003). Słowa w lustrze: pleonazm – semantyka – pragmatyka. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar

Mierzwińska-Hajnos, A. (2014). More than Blends and Compounds. Conceptual Integration Theory behind Plant-Related Linguistic Expressions in Polish and English, Lublin Studies in Modern Languages and Literature, 39(2), 65–89.
Google Scholar

Misiak, I. (2007). Stanisława Barańczaka dialog chirurga i demiurga, Teksty Drugie, 3, 69–92.
Google Scholar

Mitchell, G.R., McTigue, K. (2007). The US obesity “epidemic”: Metaphor, method, or madness?, Social Epistemology, 21(4), 391–423.
Google Scholar

van Nieukerken, A. (2007). Zasady konstruowania zdarzenia w poezji Stanisława Barańczaka. W: J. Dembińska-Pawelec, D. Pawelec (red.), „Obchodzę urodziny z daleka…”. Szkice o Stanisławie Barańczaku (136–156). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Niezgoda, T. (2014). Amalgamat POLSKA JAKO CHRYSTUS NARODÓW, Studia Religiologica, 47(1), 17–31.
Google Scholar

Pietrych, K. (2007). (…) gdybym chciał wam powiedzieć to wszystko, o czym milczę – doświadczenie choroby w Chirurgicznej precyzji. W: J. Dembińska-Pawelec, D. Pawelec (red.), „Obchodzę urodziny z daleka…”. Szkice o Stanisławie Barańczaku (111–135). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Narodowy Korpus Języka Polskiego. Pozyskano z: http://nkjp.pl/
Google Scholar

Pustkowski, H. (1973). Obraz frazeologiczny we współczesnej poezji polskiej. W: S. Skwarczyńska (red.), Poetyka i stylistyka słowiańska (82–87). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar

Reimann, A. (2011). „Z okna na którymś piętrze ta aria Mozarta” – wiersz z muzycznym akcentem, Pamiętnik Literacki, 52(3), 113–136.
Google Scholar

Sperber, D., Wilson, D. (2011). Relewancja. Komunikacja i poznanie. Kraków: Tertium.
Google Scholar

Tarnogórska, M. (2019). Kuglowanie teorią. Casus Stanisława Barańczaka. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, Studia Poetica, 7, 137–149.
Google Scholar

Trubicka, H. (2011). Stanisław Barańczak jako krytyk języka. Wokół dwóch esejów z tomu Poezja i duch Uogólnienia, Przestrzenie Teorii, 16, 133–156.
Google Scholar

Walczak, M. (2013). Chirurgiczna precyzja Stanisława Barańczaka wobec problemów tożsamościowych. W: J. Wróbel, A. Latocha, K. Makieła (red.), Pęknięcia, granice, przemiany: tożsamościowe transgresje w literaturze XX i XXI wieku (95–104). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Waszakowa, K. (2017). Kognitywno-komunikacyjne aspekty słowotwórstwa. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Zawisławska, M. (2011). Metafora w języku nauki: na przykładzie nauk przyrodniczych. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar