Hasło JEŚĆ w ujęciu etnolingwistycznym (na podstawie kartoteki "Słownika mitologii polskiej" Jana Karłowicza)


Abstrakt

Artykuł stanowi rekonstrukcję hasła JEŚĆ z kartoteki Słownika mitologii polskiej Jana Karłowicza, którą odnaleziono w 2017 r. Bliższe przyjrzenie się zamieszczonym na fiszkach informacjom, pogrupowanym w 8 podhaseł (1. Ujęcie ogólne; 2. Uczta, orgia; 3. Post, nie jeść; 4. Pokarm czarodziejski, niewyczerpany; 5. Słodycze [cukier, miód, plastry miodu]; 6. Obżarstwo, opilstwo; 7. Głód; 8. Asymilowanie. Anthropophagia. Dzieciożerstwo), przekonuje, że mamy tu do czynienia z bardzo dokładnym ujęciem tematu. Wskazuje na to także zestawienie hasła JEŚĆ z zawartością dwóch słowników etnolingwistycznych – Slavânskich drevnostiej pod red. Nikity I. Tołstoja i w Slavânskiej mifologii pod red. Swietłany M. Tołstojowej.

Słowa kluczowe

Jan Karłowicz, etnolingwistyka, materiały archiwalne, pożywienie w języku i kulturze

Dąbrowska, A. (red.). (2003). Opozycja homo – animal w języku i kulturze. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

KąśILG – J. Kąś, Ilustrowany leksykon gwary i kultury podhalańskiej, t. I: A–B. Bukowina Tatrzańska: Bukowiańskie Centrum Kultury „Dom Ludowy”, Nowy Sącz: Małopolskie Centrum Kultury „Sokół”, Nowy Targ: Zakład Poligraficzny „MK”, 2015; t. II: C–Do, Bukowina Tatrzańska: Bukowiańskie Centrum Kultury „Dom Ludowy”, Nowy

Sącz: Małopolskie Centrum Kultury „Sokół”, Nowy Targ: Zakład Poligraficzny „MK”, 2015; t. III: D–Gr, Bukowina Tatrzańska: Bukowiańskie Centrum Kultury „Dom Ludowy”, Nowy Targ: Zakład Poligraficzny „MK”, 2016; t. IV: Gu–Kol, Kraków: Astraia, 2017; t. V: Koł–Mad, Nowy Sącz: Małopolskie Centrum Kultury „Sokół”, 2017; t. VI: Maf–Nie, Nowy Sącz: Małopolskie Centrum Kultury „Sokół”, 2018; t. VII: Nif–Pap, Nowy Sącz: Małopolskie Centrum Kultury „Sokół”, 2018; t. VIII: Par–Pou, Nowy Sącz: Małopolskie Centrum Kultury „Sokół”, 2018; t. IX: Pow–Sce, Nowy Sącz: Małopolskie Centrum Kultury „Sokół”, 2019; t. X: Sch–Śró, Nowy Sącz: Małopolskie Centrum Kultury „Sokół”, 2019; t. XI: Śry–Wych, Nowy Sącz: Małopolskie Centrum Kultury „Sokół”, 2019; t. XII: Wyci–Ż, Nowy Sącz: Małopolskie Centrum Kultury „Sokół”, 2019.

KąśSGO – J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, t. I–II, Kraków 2003, wyd. 2 popr. Kraków 2011: Księgarnia Akademicka.

Kempf, Z. (1985). Wyrazy „gorsze” dotyczące zwierząt, Język Polski, LXV, 125–144.

Kempf, Z. (1989). Dwa aspekty wyrazów negatywnych dotyczących zwierząt, Język Polski, LXIX, 208–209.

Lévi-Strauss, C. (1966/1972). The Culinary Triangle, The Partisan Review, 33, 1966, 586–596 [Trójkąt kulinarny, przeł. S. Ciechowicz, Twórczość 1972, nr 2, 71–80].

Moszyński, K. (1967–1968). Kultura ludowa Słowian, t. 1: Kultura materialna, wyd. 2. Warszawa 1967, t. 2: Kultura duchowa, cz. 1–2. Warszawa 1968: Książka i Wiedza.

PelSGL – H. Pelcowa, Słownik gwar Lubelszczyzny, t. I: Rolnictwo. Narzędzia rolnicze, prace polowe, zbiór i obróbka zbóż, 2012; t. II: Rolnictwo. Transport wiejski, rośliny okopowe i paszowe, gleby i rodzaje pól, uprawa lnu i konopi, zbiór siana, 2014; t. III: Świat zwierząt, 2015; t. IV: Sad i ogród warzywny, budownictwo i przestrzeń podwórza, 2016; t. V: Świat roślin, 2017; t. VI: Pokarmy, 2019; t. VII: Odzież i obuwie, przędzenie lnu i tkanie płótna, 2020; t. VIII: Człowiek i rodzina, higiena i choroby, meble, sprzęty i prace domowe, 2020; t. IX: Przestrzeń wsi. Ukształtowanie powierzchni. Życie społeczne i zawodowe, 2021. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Rak, M. (2015). Kulturemy podhalańskie, „Biblioteka LingVariów”, t. 19. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Rak, M. (2018). „Czwarta piramida” Jana Karłowicza. Kartoteka pierwszego w dziejach polskiej nauki słownika etnolingwistycznego, LingVaria, XIII, nr 2 (26), 183–200. DOI: 10.12797/LV.13.2018.26.13.

Rak, M. (2021a). Jan Karłowicz w świetle materiałów archiwalnych. Dialektologia, etnolingwistyka i lituanistyka, „Biblioteka LingVariów”, t. 30. Kraków: Księgarnia Akademicka. DOI: 10.12797/9788381384209.

Rak, M. (2021b). Kulturemy gwarowe, polskie i słowiańskie – zarys problematyki, Etnolingwistyka, 33, 25–37. DOI: 10.17951/et.2021.33.25.

Rak, M. (2021c). Kulinarne kulturemy – podhalańskie, polskie, słowiańskie. Zarys problematyki. W: R. Przybylska, D. Ochmann (red.), Polskie kulinaria. Aspekty historycznojęzykowe, regionalne i kulturowe (159–173). Kraków: Wydawnictwo Libron.

SGK – B. Sychta, Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, t. I–VII. Wrocław 1967–1976: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

SD – N.I. Tolstoj (red.), Slavânskie drevnosti. Ètnolingvističeskij slovar’, t. 1: A (Avgust) – G (Gus’), 1995; t. 2: D (Davat’) – K (Kroški), 1999; t. 3: K (Krug) – P (Perepelka), 2004; t. 4: P (Pereprava čerez vodu) – S (Sito), 2009; t. 5: S (Skazka) – Â (Âŝerica), 2012, Moskva: Meždunarodnye otnošeniâ.

SM – S.M. Tolstaâ (red.). (2002). Slavânskaâ mifologiâ. Ènciklopedičeskij slovar’, 2 izd., Moskva: Meždunarodnye otnošeniâ.

SMP – Kartoteka Słownika mitologii polskiej Jana Karłowicza, rękopis przechowywany w Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie, sygn. PAU WI–191a.

SSiSL – J. Bartmiński (koncepcja całości i red.), S. Niebrzegowska-Bartmińska (zast. red.). Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. I: Kosmos, z. 1: Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, 1996; z. 2: Ziemia, woda, podziemie, 1999; z. 3: Meteorologia, 2012; z. 4: Świat, światło, metale, 2012; t. II: Rośliny, z. 1: Zboża, 2017; z. 2: Warzywa, przyprawy, rośliny przemysłowe, 2018; z. 3: Kwiaty, 2019; z. 4: Zioła, 2019; z. 5: Drzewa owocowe i iglaste, 2020; z. 6: Drzewa liściaste, 2021. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Taylor, J.R. (2007). Gramatyka kognitywna, przeł. M. Buchta, Ł. Wiraszka, red. nauk. E. Tabakowska. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS.

Tobiasz-Adamczyk, B. (2013). Od socjologii medycyny do socjologii żywienia. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

WEPI – J. Aleksandrowicz (red.). (1890–1914). Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana, t. I–LV. Warszawa: nakł. i druk S. Sikorskiego.

Wierzbicka, A. (2006). Semantyka. Jednostki elementarne i uniwersalne. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Pobierz

Opublikowane : 2022-12-06


Rak, M. (2022). Hasło JEŚĆ w ujęciu etnolingwistycznym (na podstawie kartoteki "Słownika mitologii polskiej" Jana Karłowicza). Prace Filologiczne, 77, 377-395. https://doi.org/10.32798/pf.851

Maciej Rak  maciej.rak@uj.edu.pl
Wydział Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego  Polska
https://orcid.org/0000-0003-0042-1406