Blisko czy daleko? o względności  językowej kategoryzacji przestrzennej

Dorota Filar

doi:10.32798/pf.848

Opublikowane: 2021-12-30

Tom 76 (2021)

Blisko czy daleko? o względności językowej kategoryzacji przestrzennej

Dorota Filar

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.848

Abstrakt

Artykuł nawiązuje do badań nad językową interpretacją relacji przestrzennych, zwłaszcza do antropologicznych ujęć kategoryzacji przestrzennej. Analiza dotyczy jednej z podstawowych opozycji: ‘blisko – daleko’, we współczesnym języku polskim. Zasadniczym celem publikacji jest zaś przybliżenie problemu kognitywnej ambiwalencji tych kategorii: zarówno ich poznawczej wyrazistości, jak i ich względności oraz rozmytych granic. Zagadnienie jest omawiane na podstawie danych ze słowników współczesnej polszczyzny oraz wybranych tekstów.

Słowa kluczowe:

relacje przestrzenne, somatyzmy, kategorie rozmyte, ambiwalencja kognitywna

Podobne artykuły

Irena Stramljič Breznik, Istokorenska (ne)vzporednost tvorjenk s pomenom vršilca dejanja in nosilca stanja v slovenščini , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Hubert Kowalewski, Katarzyna Prorok, cognitive analysis of Polish folk plant names , Prace Filologiczne: Tom 78 (2023)
Jan Wiślicki, Morfemy a wyrazy sinojapońskie , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Dagmara Banasiak, O znaczeniu czasownika wyśmiać (kogoś, coś) i jego użyciu w internetowym dyskursie politycznym , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Anna Pajdzińska, Składnia frazeologizmów o funkcjach przymiotnika (zarys problematyki) , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Joanna Pędzisz, Przemysław Staniewski, Językowe wykładniki propriocepcji w tańcu współczesnym: perspektywa kognitywna , Prace Filologiczne: Nr 75/2 (2020)
Rajna Dragićević, Some Challenges of Metaphor and Metonymy Interpretation , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Євгенія А. Карпіловська, Оказіоналізми в когнітивному просторі мови , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Лариса Кислюк, Вияв тенденції інтернаціоналізації у сучасній різностильовій українській лексиці , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Krystyna Kleszczowa, Dublety słowotwórcze w studiach nad historią polskich przysłówków , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej

1 2 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Filar, D. (2021). Blisko czy daleko? o względności językowej kategoryzacji przestrzennej. Prace Filologiczne, 76, 111–128. https://doi.org/10.32798/pf.848

Cited by / Share

Bibliografia

Adamowski, J. (red.). (2005a). Przestrzeń w języku i w kulturze. Analizy tekstów literackich i wybranych dziedzin sztuki. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Adamowski, J. (red.). (2005b). Przestrzeń w języku i w kulturze. Problemy teoretyczne. Interpretacje tekstów religijnych (41–60). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Apresjan, J. (1980). Semantyka leksykalna. Synonimiczne środki języka (Z. Kozłowska, A. Markowski, tłum.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo.
Google Scholar

Berezowicz, E. (2005). O sposobach wyrażenija opozicii „daleko–blizko” w ruskoj narodnoj jazykowoj tradicii. W: J. Adamowski (red.), Przestrzeń w języku i w kulturze. Problemy teoretyczne. Interpretacje tekstów religijnych (41–60). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Będkowska-Kopczyk, A. (2005). Kategoria przestrzeni a konceptualizacja i komunikacja uczuć pozytywnych i negatywnych. W: J. Adamowski (red.), Przestrzeń w języku i w kulturze. Problemy teoretyczne. Interpretacje tekstów religijnych (149–164). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Filar, D., Głaz, A. (1996). Obraz ręki w języku polskim i angielskim. W: R. Grzegorczykowa, A. Pajdzińska (red.), Językowa kategoryzacja świata (199–220). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Filar, D., Łozowski, P. (2018). Gramatyka i leksykalizacja pojęć a językowy obraz świata. Szkic o ekwiwalencji kognitywnej. Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury, 30, 69–90.
Google Scholar

Grzegorczykowa, R., Laskowski, R., Wróbel, H. (1984). Gramatyka współczesnego języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Grzegorczykowa, R., Waszakowa, K. (red.). (2000). Studia z semantyki porównawczej, cz. 1: Nazwy barw, nazwy wymiarów, predykaty mentalne. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Grzegorczykowa, R. (2005). Nazwy wymiarów jako określenia cech psychicznych człowieka. W: J. Adamowski (red.), Przestrzeń w języku i w kulturze. Problemy teoretyczne. Interpretacje tekstów religijnych (25–40). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Hall, E.T. (1997). Ukryty wymiar (T. Hołówka, tłum.). Warszawa: Muza.
Google Scholar

Johnson, M. (1987). The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. Chicago: University of Chicago Press.
Google Scholar

Kosecki, K. (2005). Metafory i metonimie czasoprzestrzeni. W: J. Adamowski (red.), Przestrzeń w języku i w kulturze. Problemy teoretyczne. Interpretacje tekstów religijnych (91–100). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Krawczyk, A. (1982). Części ciała jako tworzywo semantycznej struktury związków frazeologicznych (na materiale gwarowym). W: M. Basaj, D. Rytel (red.), Z problemów frazeologii polskiej i słowiańskiej, t. 1 (135–143). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar

Lakoff, G., Johnson, M. (1988). Metafory w naszym życiu (T. Krzeszowski, tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Lakoff, G., Johnson, M. (1999). The Philosophy in the Flesh: The Embodient Mind and Its Challenge to Western Thought. New York: Basic Books.
Google Scholar

Langacker, R.W. (2009). Gramatyka kognitywna. Wprowadzenie (E. Tabakowska i in., tłum.). Kraków: Universitas.
Google Scholar

Linde-Usiekniewicz, J. (2000a). Określenia wymiarów w języku polskim. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Linde-Usiekniewicz, J. (2000b). Polskie przymiotniki wymiaru głęboki–płytki. W: R. Grzegorczykowa, K. Waszakowa (red.), Studia z semantyki porównawczej, cz. 1: Nazwy barw, nazwy wymiarów, predykaty mentalne (137–148). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Linde-Usiekniewicz, J. (2005). Przestrzeń w języku i językoznawstwie. W: J. Adamowski (red.), Przestrzeń w języku i w kulturze. Problemy teoretyczne. Interpretacje tekstów religijnych (13–26). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Lyons, J. (1989). Semantyka (A. Weinsberg, tłum.), t. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Maciejewski, W. (1996). O przestrzeni w języku: studium typologiczne z językiem polskim w centrum. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Google Scholar

Mazur, D., Morzyńska-Wrzosek, B. (red.). (2016). Przestrzeń w kulturze współczesnej. Język, media, architektura, t. 2. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Mazur, D., Morzyńska-Wrzosek, B. (red.). (2019). Przestrzeń w kulturze współczesnej. Przestworza. Literatura i konteksty kulturowe, t. 5. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Google Scholar

Michow, E. (2013). Studia nad frazeologią somatyczną języka polskiego i bułgarskiego. Kielce: GlobalTranslator CUiT.
Google Scholar

Pajdzińska, A. (1990). Antropocentryzm frazeologii potocznej, Etnolingwistyka, 3, 59–68.
Google Scholar

Pietrzak-Porwisz, G. (2007). Metonimia i metafora w strukturze szwedzkich somatyzmów hjӓrta ‘serce’, ansikte ‘twarz’ i hand ‘ręka’. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Przybylska, R. (2002). Polisemia przyimków polskich w świetle semantyki kognitywnej. Kraków: Universitas.
Google Scholar

Przybylska, R. (2005). Strategie konceptualizacji wymiaru przestrzennego ‘przód–tył’. W: J. Adamowski (red.), Przestrzeń w języku i w kulturze. Problemy teoretyczne. Interpretacje tekstów religijnych (61–72). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Przybylska, R. (2006). Spacjalizacja czasu w przyimkowych frazach temporalnych. Regularności i nieregularności. W: A. Dąbrowska, A. Nowakowska (red.), Język a kultura, t. 19, Czas – język – kultura (45–59). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar

Szadura, J. (2017). Czas jako kategoria językowo-kulturowa w polszczyźnie. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Talmy, L. (1983). How language structures space. W: H. Pick, L. Acredolo (red.), Spatial Orientation (255–319). New York: Plenum.
Google Scholar

Tuan, Y.F. (1987). Przestrzeń i miejsce (A. Morawińska, tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Waszakowa, K. (2017). Kognitywno-komunikacyjne aspekty słowotwórstwa. Wybrane zagadnienia opisu derywacji w języku polskim. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Wierzbicka, A. (1975). Rozważania o częściach ciała. W: E. Janus (red.), Słownik i semantyka. Definicje semantyczne (91–103). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar

Wierzbicka, A. (2010). Coś wspólnego dla wszystkich języków (rozmowa Agnieszki Krzemińskiej z Anną Wierzbicką), Polityka, 49 (2785), 72.
Google Scholar

Whorf, B.L. (2004). Model „uniwersum” Indian. W: G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima (red.), Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów (83–89). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Wojtyła-Świerzowska, M. (2006). Słownictwo czasu i przestrzeni. W: A. Dąbrowska, A. Nowakowska (red.), Język a kultura, t. 19: Czas – język – kultura (67–72). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar