Экспрессивные конструкции и валентности оценочных существительных

Галина И. Кустова

doi:10.32798/pf.665

Opublikowane: 2020-12-15

Nr 75/1 (2020)

Экспрессивные конструкции и валентности оценочных существительных

Галина И. Кустова

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.665

Abstrakt

W artykule analizowane są dwa typy konstrukcji ekspresywnych (wykrzyknikowych): (a) konstrukcje propozycyjne: Ты не представляешь, как я испугался! ‘Nie możesz sobie tego wyobrazić, jak bardzo się boję!’ (b) konstrukcje oceniające: Ужас как я испугался! ‘To horror, tak bardzo się bałem!’. Obie konstrukcje zawierają klauzulę wykrzyknikową (ekspresyjną) (как я испугался ‘tak bardzo się bałam’) i komponent ramowy: (a) Ты не представляешь / Ты не знаешь ‘Nie możesz sobie wyobrazić / Nie wiesz’, itp., (b) ужас ‘horror’, беда ‘nieszczęścia’, прелесть ‘urok’, чудо ‘cud’, не могу ‘nie mogę’, sсил нет ‘nie mam siły’, itp. W konstrukcji (a) czasownik mentalny ma składniową walencję propozycyjną, która jest realizowana przez zdanie podrzędne. W konstrukcji (b) podobna klauzula nie jest podrzędna, składnik ramowy (ужас „horror”, беда „kłopoty”, прелесть „piękny”, чудо „cud”) nie ma walencji propozycyjnej. Konstrukcja (b) powstała w wyniku
przesunięcia składnika oceniającego od pozycji końcowej do początku zdania: Как я испугался ужас! → Ужас как я испугался. ‘To horror, tak bardzo się bałem!’ Faza końcowa ewolucji elementów ramy w konstrukcjach ekspresywnych to wykrzyknik.

Абстракт
В статье рассматриваются два типа экспрессивных (экскламативных) конструкций: (а) пропозициональные конструкции: Ты не представляешь, как я испугался!; (b) оценочные конструкции: Ужас как я испугался!. Обе конструкции включают экскламативную (экспрессивную) клаузу (как я испугался) и рамочный компонент: (а) Ты не представляешь / Ты не знаешь и др., (b) ужас, беда, прелесть, чудо, не могу, сил нет и др. В конструкции (а) ментальный глагол имеет синтаксическую пропозициональную валентность, которая заполняется подчиненной клаузой. В конструкции (б)
аналогичная клауза не является подчиненной, рамочный компонент (uzhas ‘horror’, beda ‘trouble’, prelest’ ‘lovely’, chudo ‘miracle’) не имеет синтаксической пропозициональной валентности. Аргументы: – оценочные слова присоединяют клаузы с союзами, но не с относительными местоимениями: Ужас в том, что он плохо учится vs. *Ужас в том, как он плохо учится; – другие рамочные компоненты оценочной конструкции (не могу, сил нет, междометия ах, ух) вообще не имеют пропозициональной валентности в форме подчиненной клаузы. Конструкция (б) образовалась в результате передвижения оценочного компонента из постпозиции в препозицию: Как я испугался – ужас! → Ужас как я испугался! Конечная фаза эволюции рамочных компонентов в экспрессивных конструкциях – междометие.

Słowa kluczowe:

walencja, konstrukcja, klauzule wykrzyknikowe eksklamatywne

Podobne artykuły

Andrea Hudousková, Korpus z anotacją składniową jako źródło informacji o czeskiej walencji dla użytkowników niebędących rodzimymi mówcami – ujęcie leksykalno-składniowe , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Jerzy Molas, Właściwości walencyjne chorwackiego czasownika trebati i jego polskie ekwiwalenty tłumaczeniowe , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Krystyna Kleszczowa, Reguły walencyjne polskich adwerbalnych derywatów mutacyjnych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Elżbieta Kaczmarska-Zglejszewska, Walencja wyrażeń oznaczających uczucia i emocje w języku polskim w wypowiedziach obcokrajowców uczących się języka polskiego jako obcego (na podstawie materiałów z korpusu PoLKo) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Veronika Kolářová, Vztah afirmativní a negované formy adjektiv a substantiv z hlediska jejich valence , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Lucie Saicová Římalová, Walencja i rzeczowniki oznaczające emocje we współczesnym języku czeskim: przypadek obojętności (lhostejnost, nezájem) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Jerzy Gaszewski, Walencja w Europie (Środkowej) – arealne schematy dystrybucyjne , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Илияна Генев-Пухалева, Елжбета Качмарска, Българските преводни еквиваленти на чешките фрази с дативна валентност в паралелния корпус InterCorp , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Krystyna Kleszczowa, Walencja odczasownikowych nazw wykonawców czynności , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Mariola Wołk, Między porządkiem a istnieniem. Delimitacja jednostek języka z członami czasownikowymi: wyodrębnić, wyróżnić i wydzielić , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)

1 2 3 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF (Русский)

Zasady cytowania

Кустова, Г. И. (2020). Экспрессивные конструкции и валентности оценочных существительных. Prace Filologiczne, (75/1), 335–354. https://doi.org/10.32798/pf.665

Cited by / Share

Bibliografia

Abels, K. (2018). Movement and Islands. The Oxford Handbook of Ellipsis, 16, 1–43.
Google Scholar

Chung, S., Ladusaw, W., McCloskey, J. (1995). Sluicing and Logical Form, Natural Language Semantics 3, 239–282.
Google Scholar

Iomdin, L.L. (2010). Gipoteza o dvux sintaksičeskix načalax. W: Apresjan, Ju.D., Boguslavskij, I.M., Iomdin, L.L., Sannikov, V.Z. Teoretičeskie problemy russkogo sintaksisa. Vzaimodejstvie grammatiki i slovarja (129–141). Moskva: Jazyki slavjanskix kul´tur.
Google Scholar

Ionova, A. (2019). The unbearable lightness of clitics. Amsterdam.
Google Scholar

Kustova, G.I. (2011). Slova so značeniem vysokoj stepeni: semantičeskie modeli i semantičeskie mexanizmy (MAGN’y-prilagatel´nye). W: Slovo i jazyk. Sb. statej v čest´ 80-letija akad. Ju.D. Apresjana (256–268). Moskva.
Google Scholar

Kustova, G.I. (2018). Mental predicates in metatext. W: Computational Linguistics and Intellectual Technologies. Papers from the Annual International Conference «Dialogue» (2018). Issue 17 (24), 319–331. Moscow.
Google Scholar

Lakoff, G. (1974). Syntactic amalgams, Chicago Linguistic Society 10, 321–44.
Google Scholar

Lasnik, H. (2014). Multiple sluicing in English?, Syntax 17, 1, 1–20.
Google Scholar

Merchant, J. (2001). The Syntax of Silence: Sluicing, Islands, and the Theory of Ellipsis. Oxford: Oxford University Press.
Google Scholar

Moutaouakil, A. (2005). Exclamation: sentence type, illocution or modality? W: de Groot, C., Hengeveld, K. (eds). Morphosyntactic expression in functional grammar (351–379). Berlin and New York: Mouton de Gruyter.
Google Scholar

Portner, P., Zanuttini, R. (2003). Exclamative clauses: at the syntax-semantics interface, Language, 79 (1), 39–81.
Google Scholar

Rett, J. (2011). Exclamatives, degrees and speech acts, Linguistics and philosophy 34 (5), 411–442.
Google Scholar

Ross, John R. (1969). Guess who? W: Binnick R., Davison, A., Green, G., Morgan, J. (eds.). Proceedings of Chicago Linguistic Society 5, 252–286.
Google Scholar

Šaronov, I.A. (2019). VOT VED’ i NADO ŽE! Put’ ot konstrukcii ko vtoričnomu meždometiju, “Trudy Instituta russkogo jazyka im. V.V. Vinogradova. Grammatičeskie processy i sistemy v sinxronii. Pamjati Andreja Anatol’eviča Zaliznjaka”, No 4, 325–333.
Google Scholar

Stjepanović, S. (2008). P-stranding under Sluicing in a Non-P-Stranding Language?, Linguistic Inquiry, 39(1), 179–190.
Google Scholar

Testelets, Y., Bylinina, E. (2005). Sluicing-Based Indefinites in Russian. W: Formal Approaches to Slavic Linguistics 13: The South Carolina Meeting. Ann Arbor (MI): Michigan Slavic Publications, 355–264.
Google Scholar

Zaliznjak, A.A. (2006). Semantika predikatov vnutrennego sostojanija. W: Zaliznjak, A.A. Mnogoznačnost’ v jazyke i sposoby ee predstavlenija (421–587). Moskva: Jazyki slavjanskix kul´tur.
Google Scholar