Derived lexical reciprocal verbs in Czech

Václava Kettnerová

doi:10.32798/pf.658

Opublikowane: 2020-12-15

Nr 75/1 (2020)

Derived lexical reciprocal verbs in Czech

Václava Kettnerová

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.658

Abstrakt

W języku czeskim (podobnie jak w innych językach słowiańskich) klityki refleksywne służą – między innymi – jako środek derywacji czasowników recyprokalnych, czyli takich, które zawierają wzajemność bezpośrednio w znaczeniu leksykalnym. W artykule odróżniam te czasowniki, u których wzajemność wyrażona jest przez klitykę zwrotną (nenávidět se ‘nienawidzić siebie wzajemnie’ ← nenávidět ‘nienawidzić kogoś’ i slíbit si ‘obiecać sobie coś wzajemnie’ ← slíbit ‘obiecać coś komuś’), od tych czasowników wzajemnych, przy których pełnią te klityki inną funkcję (oddělit se ‘oddzielić się od siebie’ ← oddělit ‘oddzielić kogoś/coś od kogoś/czegoś’). Czasownik recyprokalne pierwszego typu tworzą konstrukcje, w których uczestników w stosunku wzajemności wyrażano typowo w pozycji subjektu i objektu dalszego w narzędniku (Petr si slíbil s Marií věrnost.
‘Piotr i Maria obiecali sobie nawzajem wierność’). Czasowniki te dzielą się na kilka klas semantycznych, które jednak semantycznie w dużym stopniu są takie same jak klasy czasowników recyprokalnych innych typów.

Słowa kluczowe:

wzajemność, walencja, derywacja, klityki refleksywne

Podobne artykuły

Václava Kettnerová, Markéta Lopatková, Refleksywizacja z punktu widzenia walencji: polifunkcjonalność klityki zwrotnej se, si w czasownikach refleksyjnych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Elżbieta Kaczmarska-Zglejszewska, Walencja wyrażeń oznaczających uczucia i emocje w języku polskim w wypowiedziach obcokrajowców uczących się języka polskiego jako obcego (na podstawie materiałów z korpusu PoLKo) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Krystyna Kleszczowa, Reguły walencyjne polskich adwerbalnych derywatów mutacyjnych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Veronika Kolářová, Vztah afirmativní a negované formy adjektiv a substantiv z hlediska jejich valence , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Zuzanna Topolińska, Derywacja semantyczna, czyli o słowotwórstwie inaczej , Prace Filologiczne: Nr 75/2 (2020)
Lucie Saicová Římalová, Walencja i rzeczowniki oznaczające emocje we współczesnym języku czeskim: przypadek obojętności (lhostejnost, nezájem) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Jerzy Gaszewski, Walencja w Europie (Środkowej) – arealne schematy dystrybucyjne , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Илияна Генев-Пухалева, Елжбета Качмарска, Българските преводни еквиваленти на чешките фрази с дативна валентност в паралелния корпус InterCorp , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Elżbieta Kaczmarska, Adrian Jan Zasina, Błędy walencyjne w tekstach obcokrajowców uczących się języka polskiego w świetle korpusu PoLKo , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Jarosław Łachnik, Analiza najnowszego słownictwa polskiego z pola tematycznego JEDZENIE – na materiale słownika Obserwatorium Językowego UW. Analiza formalna jednostek i analiza ilościowa pola , Prace Filologiczne: Tom 77 (2022)

1 2 3 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Kettnerová, V. (2020). Derived lexical reciprocal verbs in Czech. Prace Filologiczne, (75/1), 215–240. https://doi.org/10.32798/pf.658

Cited by / Share

Bibliografia

Dalrymple, M. et al. (1998). Reciprocal Expressions and the Concept of Reciprocity, Linguistics and Philosophy, 21(2), 159–210.
Google Scholar

Dimitriadis, A. (2004). Discontinuous Reciprocals (unpublished manuscript). Utrecht Institute of Linguistics OTS, Utrecht.
Google Scholar

Dimitriadis, A. (2008). Irreducible symmetry in reciprocal constructions. In: E. König, V. Gast (eds.), Reciprocals and Reflexives (375–409). Berlin–New York: Mouton de Gruyter.
Google Scholar

Evans, N. (2007). Complex events, propositional overlay, and the special status of reciprocal clauses. In: J. Newman, S. Rice (eds.), Proceedings of 7th Conference on Conceptual Structure, Discourse and Language (CDSL). Stanford: CSLI.
Google Scholar

Evans, N. (2008). Reciprocal constructions: Towards a structural typology. In: E. König, V. Gast (eds.), Reciprocals and Reflexives (33–103). Berlin–New York: Mouton de Gruyter.
Google Scholar

Evans, N. et al. (2011). Introduction: Reciprocals and semantic typology. In: N. Evans et al. (eds.), Reciprocals and Semantic Typology (1–28). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar

Frajzyngier, Z. (2000). Coding of the Reciprocal Function: Two Solutions. In: Z. Frajzyngier, T. S. Curl (eds.), Reciprocals. Forms and Functions (179–194). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar

Fehrmann, D. et al. (2014). Slavic Reflexive Decausative, Russian Linguistics, 38(3), 287–313.
Google Scholar

Filipec, J. et al. (eds.). (2007). Slovník spisovné češtiny pro školu a veřejnost. Praha: Academia.
Google Scholar

Fried, M. (2004). Reflexivization and the Invariance Principle Revisited, The Slavic and East European Journal, 48(4), 627–653.
Google Scholar

Geniušienė, E. (1987). The Typology of Reflexives. Berlin–New York–Amsterdam: Mouton de Gruyter.
Google Scholar

Haiman, J. (1983). Iconic and Economic Motivation, Language, 59(4), 781–819.
Google Scholar

Haspelmath, M. (2007). Further remarks on reciprocal constructions. In: V. P. Nedjalkov (ed.), Reciprocal Constructions (2087–2115). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar

Ivanová, M. (2020). Reciprocita v slovenčině a optimalizácia jej lexikografického spracovania, Slovenská reč, 85(2), 143–161.
Google Scholar

Karlík, P. (1999). Reflexiva v češtině. In: E. Rusínová (ed.), Přednášky a besedy z 32. běhu Letní školy slovanských studií (44–52). Brno: Filozofická fakulta Masarykovy univerzity.
Google Scholar

Karlík, P. et al. (1995). Příruční mluvnice češtiny. Praha: Nakladatelství Lidové noviny.
Google Scholar

Kemmer, S. (1993). The Middle Voice. Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar

Kettnerová, V. (2014). Lexikálně-sémantické konverze ve valenčním slovníku. Praha: Karolinum.
Google Scholar

Kettnerová, V., Lopatková, M. (2018). Lexicographic Potential of the Syntactic Properties of Verbs: The Case of Reciprocity in Czech. In: J. Čibej et al. (eds.), XVIII EURALEX International Congress, Lexicography in Global Contexts (685–698). Ljubljana: Ljubljana University Press.
Google Scholar

Kettnerová, V., Lopatková M. (2019). Reflexives in Czech from a Dependency Perspective. In: K. Gerdes, S. Kahane (eds.), Proceedings of the Fifth International Conference on Dependency Linguistics (Depling, Syntaxfest 2019) (14–25). Paris: Association for Computational Linguistics.
Google Scholar

Kettnerová, V., Lopatková, M. (2020). Ke způsobům vyjádření vzájemnosti v češtině, Slovo a slovesnost, 81(4), 243–268.
Google Scholar

Knjazev, J.P. (2007a). Lexical reciprocals as a means of expressing reciprocal situations. In: V.P. Nedjalkov (ed.), Reciprocal Constructions (115–146). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar

Knjazev, J.P. (2007b). Reciprocal constructions in Russian. In: V.P. Nedjalkov (ed.), Reciprocal Constructions (673–707). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar

König, E., Gast, V. (2008). Reciprocity and reflexivity – description, typology and theory. In: E. König, V. Gast (eds.), Reciprocals and Reflexives. Theoretical and Typological Explorations (1–31). Berlin–New York: Mouton de Gruyter.
Google Scholar

König, E., Kokutani, S. (2006). Towards a typology of reciprocal constructions: focus on German and Japanese, Linguistics, 44(2), 271–302.
Google Scholar

Kováčová, K. (2005). Konverzívnost jako systémový vztah (doctoral thesis). Filozofická fakulta, Univerzita Karlova, Praha.
Google Scholar

Křen, M. et al. (2019). Korpus SYN, verze 8 z 12. 12. 2019. Ústav Českého národního korpusu FF UK, Praha 2019. https://www.korpus.cz.
Google Scholar

Langendoen, D.T. (1978). The Logic of Reciprocity, Linguistic Inquiry, 9(2), 177–197.
Google Scholar

Lopatková, M. et al. (2016). Valenční slovník českých sloves VALLEX. Praha: Karolinum.
Google Scholar

Maslova, E. (2008). Reflexive encoding of reciprocity: Cross-linguistic and language-internal variation. In: E. König, V. Gast (eds.), Reciprocals and Reflexives (225–257). Berlin–New York: Mouton de Gruyter.
Google Scholar

Maslova, E., Nedjalkov, V.P. (2013). Reciprocal Constructions. In: S.M. Dryer, M. Haspelmath (eds.), The World Atlas of Language Structures Online. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. http://wals.info/chapter/106.
Google Scholar

Medová, L. (2009). Reflexive Clitics in the Slavic and Romance Languages. A Comparative View from an Antipassive Perspective (doctoral thesis). Department of Slavic Languages and Literatures, Princeton University, Princeton.
Google Scholar

Nedjalkov, V.P. (2007). Overview of the research. Definitions of terms, framework, and related issues. In: V.P. Nedjalkov (ed.), Reciprocal Constructions (3–114). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar

Oliva, K. (2001). Reflexe reflexivity reflexiv, Slovo a slovesnost, 62(3), 200–207.
Google Scholar

Panevová, J. (1994). Valency Frames and the Meaning of the Sentence. In: P.L. Luelsdorff (ed.), The Prague Linguistic School of Structural and Functional Linguistics (223–243). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar

Panevová, J. (1999). Česká reciproční zájmena a slovesná valence, Slovo a slovesnost, 60(4), 269–275.
Google Scholar

Panevová, J. (2007). Znovu o reciprocitě, Slovo a slovesnost, 68(2), 91–100.
Google Scholar

Panevová, J., Mikulová, M. (2007). On reciprocity, The Prague Bulletin of Mathematical Linguistics, 87, 27–39.
Google Scholar

Panevová, J. et al. (2014). Mluvnice současné češtiny. Syntax češtiny na základě anotovaného korpusu. Praha: Karolinum.
Google Scholar

Penchev, J. (2007). Reciprocal and reflexive constructions in Bulgarian. In: V.P. Nedjalkov (ed.), Reciprocal Constructions (609–632). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar

Plank, F. (2008). Thoughts on the origin, progress, and pronominal status of reciprocal forms in Germanic, occasioned by those of Bavarian. In: E. König, V. Gast (eds.), Reciprocals and Reflexives (346–373). Berlin–New York: Mouton de Gruyter.
Google Scholar

Reinhart, T., Siloni, T. (2005). The Lexicon-Syntax Parameter: Reflexivization and Other Arity Operations, Linguistic Inquiry, 36(3), 389–436.
Google Scholar

Siloni, T. (2008). The Syntax of Reciprocal Verbs: An Overview. In: E. König, V. Gast (eds.), Reciprocals and Reflexives (451–498). Berlin–New York: Mouton de Gruyter.
Google Scholar

Svoboda, O. (2014). Functions of the Czech reflexive marker se/si (master thesis). Faculty of Humanities, Leiden University, Leiden.
Google Scholar

Štícha, F. et al. (2013). Akademická gramatika spisovné češtiny. Praha: Academia.
Google Scholar

Veselý, V. (2018). K slovotvorné funkci reflexivních morfémů se, si, Naše řeč, 101(3), 138–157.
Google Scholar

Wiemer, B. (2007). Reciprocal and reflexive constructions in Polish. In: V.P. Nedjalkov (ed.), Reciprocal Constructions (513–559). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Google Scholar