Valenčné slovníky slovenčiny a možnosti ich využitia pri budovaní znalostných databáz

Martina Ivanová; Peter Kostelník

doi:10.32798/pf.1779

Opublikowane: 2025-12-29

Tom 80 (2025)

Słowniki walencyjne języka słowackiego i możliwości ich wykorzystania przy tworzeniu baz wiedzy

Martina Ivanová , Peter Kostelník

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.1779

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie projektu SENSE (SEmantic aNalysis of the Slovak languagE), przygotowywanego przez Instytut Językoznawstwa im. Ľ. Štúra Słowackiej Akademii Nauk we współpracy z firmą Xolution. Jednym z celów projektu jest zaproponowanie zbioru faktów reprezentującego bazy wiedzy dla języka słowackiego, który opisywałby sposób transformacji poszczególnych słów lub zwrotów językowych do reprezentacji ramowej, oraz stworzenie oprogramowania, które za pomocą tych zbiorów danych potrafiłoby interpretować teksty. Przy tworzeniu odpowiedniego narzędzia opisującego ramy będziemy opierać się na założeniach teoretyczno-metodologicznych wynikających z tzw.teorii semantyki ramowej opracowanej w ramach projektu FrameNet. Przy tworzeniu odpowiedniego narzędzia do opisu ram można wykorzystać wiedzę teoretyczną i metodologiczną dotyczącą struktur semantycznych i syntaktycznych najczęściej występujących słowackich czasowników, które zostały ujęte w istniejącym Słowniku walencyjnym słowackich czasowników opartym na korpusie (Ivanová et al.2014). Specyficzną cechą słowackiego słownika walencyjnego jest spójne przyporządkowanie wszystkich znaczeń czasowniks do klas semantycznych, co koreluje z podejściem przyjętym w projekcie FrameNet. Wielopoziomowa hierarchizacja ról semantycznych i określenie ich statusu walencyjnego (na osi obowiązkowy – fakultatywny) odpowiada tak zwanym podstawowym i niepodstawowym elementom ramowym, przedstawionym w projekcie FrameNet. Badanie koncentruje się na dogłębnej analizie obu projektów, wskazując na zbieżne i rozbieżne podejścia stosowane w obu bazach danych do rozwiązywania aspektów semantycznych zdania (np.szczegółowość znaczeń, zestawy zdefiniowanych ról, specyfikacje ram i elementów ramowych itp). Praktyczne przykłady transformacji tekstu na reprezentację ramową za pomocą analizatora semantycznego pokazują możliwość wykorzystania semantycznej reprezentacji ramowej w języku słowackim.

Słowa kluczowe:

walencja, walencyjny słownik FrameNet, ramki semantyczne, role semantyczne, analizator semantyczny

Podobne artykuły

Irena Vaňková, Naďa Hynková Dingová, „Člověka hledám”. Člověk v jazyce audioorálně-skripturálním a vizuálněmotorickém sémantické konfrontace , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Martina Ireinová, Nářeční výzkum v Čechách, na Moravě a ve Slezsku od poloviny 20. století do současnosti – metody, výsledky , Prace Filologiczne: Nr 74 (2019): Tom dedykowany Profesorowi Januszowi Siatkowskiemu
Václava Kettnerová, Veronika Kolářová, Valence českých verbálních jmen v nominálních konstrukcích a ve verbonominálních predikátech s kategoriálním slovesem , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Václava Kettnerová, Markéta Lopatková, Refleksywizacja z punktu widzenia walencji: polifunkcjonalność klityki zwrotnej se, si w czasownikach refleksyjnych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Ivanová, M., & Kostelník, P. (2025). Słowniki walencyjne języka słowackiego i możliwości ich wykorzystania przy tworzeniu baz wiedzy. Prace Filologiczne, 80. https://doi.org/10.32798/pf.1779

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Daneš, F., Hlavsa, Z. (1981). Větné vzorce v češtině. Praha: Academia.
Google Scholar

Daneš, F., Hlavsa, Z. (1987). Větné vzorce v češtině. 2., opr. vydání. Praha: Academia.
Google Scholar

Dowty, D. R. (1991). Thematic proto-roles and argument selection, Language, 67, 574-619. DOI: https://doi.org/10.1353/lan.1991.0021
Google Scholar

Fillmore, Ch. (1977). The Case for Case Reopened. In: P. Cole (ed.), Syntax and Semantics 8: Grammatical Relations (59-81). New York: Academic Press. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004368866_005
Google Scholar

Fillmore, Ch., Baker, C. (2015). A frames Approach to Semantic Analysis. In: The Oxford Handbook of Linguistic Analysis. 2nd edition. (791-816). Oxford: Oxford University Press.
Google Scholar

FrameNet Data. <https://framenet.icsi.berkeley.edu>.
Google Scholar

Grepl, M., Karlík, P. (1998). Skladba současné češtiny. Olomouc: Votobia.
Google Scholar

Ivanová, M. (2006). Valencia statických slovies. Prešov: Filozofická fakulta Prešovskej univerzity v Prešove.
Google Scholar

Ivanová, M. (ed.) (2017). Vybrané aspekty valencie verb v slovenčine. Prešov: Filozofická fakulta Prešovskej univerzity v Prešove.
Google Scholar

Ivanová, M., Kyseľová, M. (2017). Vybrané aspekty valenčnej a intenčnej štruktúry. In: M. Ivanová (ed.), Vybrané aspekty valencie verb v slovenčine (301-460). Prešov: Filo¬zofická fakulta Prešovskej univerzity v Prešove.
Google Scholar

Ivanová, M., Sokolová, M., Kyseľová, M., Perovská, V. (2014). Valenčný slovník slovenských slovies na korpusovom základe. Prešov: Filozofická fakulta Prešovskej univerzity v Prešove.
Google Scholar

Kačala, J. (1989). Sloveso a sémantická štruktúra vety. Bratislava: Veda.
Google Scholar

Karlík, P. (2017). NOMINALIZACE. In: P. Karlík, M. Nekula, J. Pleskalová (eds.), Cze-chEncy – Nový encyklopedický slovník češtiny. https://www.czechency.org/slovnik/ NOMINALIZACE (posledný prístup: 11.3.2025).
Google Scholar

Kořenský, J. (1984). Konstrukce gramatiky ze sémantické báze. Praha: Academia.
Google Scholar

Kyseľová, M. (2017). Medzi konaním a dianím. Sémantické aspekty verba a valencia. Prešov: Filozofická fakulta Prešovskej univerzity v Prešove.
Google Scholar

Lopatková, M., Kettnerová, V., Bejček, E., Vernerová, A., Žabokrtský, Z. (2016). Valenční slovník českých sloves – VALLEX. Vydání druhé, přepracované a rozšířené. Praha: Univerzita Karlova, nakladatelství Karolinum.
Google Scholar

Lopatková, M., Vernerová, A., Kettnerová, V. (2016). Diateze ve valenčním slovníku českých sloves VALLEX. In: K. Skwarska, E. Kaczmarska (eds.), Výzkum slovesné valence ve slovanských zemích (149-168). Praha: Slovanský ústav AV ČR, v. v. i.
Google Scholar

Nižníková, J., Sokolová, M. (1998). Valenčný slovník slovenských slovies. Prešov: Filozofická fakulta Prešovskej univerzity v Prešove.
Google Scholar

Ondrejovič, S. (1989). Medzi slovesom a vetou. Problémy slovesnej konverzie. Bratislava: Veda.
Google Scholar

Panevová, J. (1980). Formy a funkce ve stavbě české věty. Praha: Academia.
Google Scholar

Panevová, J. (2005). Sloveso: centrum věty; valence: centrální pojem syntaxe. In: M. Šim¬ková (ed.), Aktuálne otázky súčasnej syntaxe (73-77). Bratislava: Veda.
Google Scholar

Panevová, J. (2019). Studie z české morfologie a syntaxe. Praha: Univerzita Karlova v Praze.
Google Scholar

Pauliny, E. (1943). Štruktúra slovenského slovesa. Štúdia lexikálno-syntaktická. Bratislava: Slovenská akadémia vied a umení.
Google Scholar

Rickheit, G., Sichelschmidt, L. (2007). Valency and cognition – a notion in transition. In: T. Herbst, K. Götz-Votteler (eds.), Valency: Theoretical, Descriptive and Cognitive Issues (163-182). New York: De Gruyter Mouton. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110198775.2.163
Google Scholar

Ruppenhofer, J. et al. (2006). FrameNet II: Extended Theory and Practice. <http://www.icsi.berkeley.edu/framenet>.
Google Scholar

Ružička, J. (1968). Valencia slovies a intencia slovesného deja, Jazykovedný časopis, 19, 50-56.
Google Scholar

Sgall, P. (1967). Generativní popis jazyka a česká deklinace. Praha: Academia.
Google Scholar

Sgall, P., Hajičová, E., Panevová, J. (1986). The Meaning of the Sentence in its Semantic and Pragmatic Aspects. Dordrecht: Reidel; Praha: Academia.
Google Scholar

Sokolová, M. (1995). Kapitolky zo slovenskej morfológie. Prešov: Slovacontact.
Google Scholar

Sokolová, M., Ivanová, M. (2017). Vybrané aspekty gramatických a sémantických mo¬difikácií valencie. In: M. Ivanová (ed.), Vybrané aspekty valencie verb v slovenčine (461-542). Prešov: Filozofická fakulta Prešovskej univerzity v Prešove.
Google Scholar

Tesnière, L. (2015). Elements of Structural Syntax. Amsterdam, Philadelphia: John Ben¬jamins. DOI: https://doi.org/10.1075/z.185
Google Scholar

Zlochevskaya, D., Loukachevitch, N., Nevzorova, O. (2021). Linking Russian Words to Semantic Frames of FrameNet. In: V. V. Golenkov (ed.), Open Semantic Technologies for Intelligent Systems (OSTIS-2021) (293-298). Minsk: Belarusian State University of Informatics and Radioelectronics.
Google Scholar

Martina Ivanová

ivanovmartina@gmail.com

Afiliacja:

Filozofická fakulta Prešovskej univerzity v Prešove, Jazykovedný ústav Ľudovíta Štúra Slovenskej akadémie vied, v. v. i. Słowacja