Valenční chování citoslovcí v češtině

Jakub Sláma; Barbora Štěpánková

doi:10.32798/pf.1770

Opublikowane: 2025-12-29

Tom 80 (2025)

Walencyjne zachowanie interjekcji w języku czeskim

Jakub Sláma , Barbora Štěpánková

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.1770

Abstrakt

W artykule zastanawiamy się, czy warto myśleć o wykrzyknikach jak o części mowy, która może wykazywać zachowanie walencyjne. W niektórych istniejących pracach gramatycznych oraz słownikach istnieją wskazania walencji wykrzykników, jednak brak badań systematycznych. W badaniu rozpatrujemy wykrzykniki, których inherentną cechą jest wymaganie uzupełnienia walencyjnego (np. vida ho! ‘spójrz na niego!’) i wykrzykniki nabywające uzupełnienie walencyjne wraz z funkcją orzeczenia (np. žbluňk ‘plusk’ w zdaniu Žába žbluňk do vody ‘Żaba plusk do wody’). Z perspektywy leksykograficznej pierwszy z tych typów wydaje się być leksykalnie specyficzny, drugi zaś może zostać uogólniony i pojmowany przez podejście gramatyki konstrukcji. Na marginesie wspominamy też o możliwości oceny niektórych wyrazów tradycyjnie określanych jako wykrzykniki dźwiękonaśladowcze (np.hop ‘hop’) jako tzw. ideofony.

Słowa kluczowe:

gramatyka konstrukcji, ideofony, konstrukcja argumentowo-predykatowa, struktura predykatowo-argumentowa

Podobne artykuły

Andrea Hudousková, Korpus z anotacją składniową jako źródło informacji o czeskiej walencji dla użytkowników niebędących rodzimymi mówcami – ujęcie leksykalno-składniowe , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Václava Kettnerová, Markéta Lopatková, Refleksywizacja z punktu widzenia walencji: polifunkcjonalność klityki zwrotnej se, si w czasownikach refleksyjnych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Václava Kettnerová, Veronika Kolářová, Valence českých verbálních jmen v nominálních konstrukcích a ve verbonominálních predikátech s kategoriálním slovesem , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Lucie Saicová Římalová, Walencja i rzeczowniki oznaczające emocje we współczesnym języku czeskim: przypadek obojętności (lhostejnost, nezájem) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Veronika Kolářová, Vztah afirmativní a negované formy adjektiv a substantiv z hlediska jejich valence , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Elżbieta Wierzbicka-Piotrowska, Wpływ prefiksacji na walencję polskich czasowników , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Hanna Sytar, Anatolii Zahnitko, Przyimki wtórne o zmiennej walencji wyrażające określenie czynności w języku ukraińskim , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Ana Adamovičová, Valence partikulí na základě dat z Pražského mluveného korpusu , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Jerzy Molas, Właściwości walencyjne chorwackiego czasownika trebati i jego polskie ekwiwalenty tłumaczeniowe , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Veronika Kolářová, Aktywna czy bierna składnia czeskich przymiotników: przypadek przymiotników zakończonych na -teln(ý) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)

1 2 3 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Sláma, J., & Štěpánková, B. (2025). Walencyjne zachowanie interjekcji w języku czeskim. Prace Filologiczne, 80, 283–300. https://doi.org/10.32798/pf.1770

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Ameka, F. (1992). Interjections: The universal yet neglected part of speech, Journal of Pragmatics, 18(2-3), 101-118. DOI: 10.1016/0378-2166(92)90048-G. DOI: https://doi.org/10.1016/0378-2166(92)90048-G
Google Scholar

Andrason, A. (2022). Argument structure of emotive interjections: Evidence from Polish. Lingua, 277, 103400. DOI: 10.1016/j.lingua.2022.103400. DOI: https://doi.org/10.1016/j.lingua.2022.103400
Google Scholar

Cvrček, V. et al. (2015). Mluvnice současné češtiny 1: Jak se píše a jak se mluví. Praha: Univerzita Karlova v Praze, Nakladatelství Karolinum.
Google Scholar

Čermák, F. (2007). Povaha a úzus interjekcí: případ češtiny. In: J. Levická, R. Garabík (eds.), Computer Treatment of Slavic and East European Languages (299-307). Bratislava: Slovenská akadémia vied, Jazykovedný ústav Ľudovíta Štúra.
Google Scholar

Goldberg, A. (1995). Constructions: A Construction Grammar Approach to Argument Structure. Chicago: The University of Chicago Press.
Google Scholar

Goldberg, A. (2019). Explain Me This. Creativity, Competition, and the Partial Productivity of Constructions. Princeton University Press. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvc772nn
Google Scholar

Hajič, J. et al. (2024). Prague Dependency Treebank – Consolidated 2.0 (PDT-C 2.0). LINDAR/CLARIAH-CZ digital library at the Institute of Formal and Applied Linguistics (ÚFAL). <http://hdl.handle.net/11234/1-5813>.
Google Scholar

James, D. (1973). Another Look at, say, Some Grammatical Constraints, on, oh, Interjections and hesitations, Proceedings from the Annual Meeting of the Chicago Linguistic Society, 9(1), 242-251.
Google Scholar

Kemmerer, D. (2015). Cognitive Neuroscience of Language. Psychology Press. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315764061
Google Scholar

Kleňhová, E. (2011). Pojetí interjekcí v některých českých mluvnicích, Naše řeč, 94(5), 242-255.
Google Scholar

Kleňhová, E. (2012). Postavení a užívání interjekcí v současné češtině, Naše řeč, 95(5), 238-254.
Google Scholar

Kochová, P., Opavská, Z. (eds.) (2016). Kapitoly z koncepce Akademického slovníku současné češtiny. Praha: Ústav pro jazyk český AV ČR, v. v. i. DOI: https://doi.org/10.58756/kzk92185
Google Scholar

Lehečková, E. (2017). Využití korpusových metod v popisu češtiny: případ kolostrukční analýzy, Časopis pro moderní filologii, 99(2), 167-180.
Google Scholar

Mikulová, M. et al. (2005). Anotace na tektogramatické rovině Pražského závislostního korpusu: Referenční příručka. Praha: Ústav formální a aplikované lingvistiky MFF UK. <https://ufal.mff.cuni.cz/techrep/tr31.pdf>.
Google Scholar

Nordgren, L. (2015). Greek Interjections: Syntax, Semantics and Pragmatics. Berlin: De Gruyter Mouton. DOI: 10.1515/9783110339444. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110339444
Google Scholar

Nübling, D. (2001). Von „oh mein Jesus!“ zu „oje!“: der Interjektionalisierungspfad von der sekundären zur primären Interjektion, Deutsche Sprache, 29(1), 20-45.
Google Scholar

online1: Cvrček, V., Procházka, P. (2020). online1: monitorovací korpus internetové češtiny. Praha: Ústav Českého národního korpusu FF UK. <http://www.korpus.cz>.
Google Scholar

Osolsobě, K. (2016). Citoslovce. In: P. Karlík, M. Nekula, J. Pleskalová (eds.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 1 (189-191). Praha: Nakladatelství Lidové noviny.
Google Scholar

Panevová, J. (1974-75). On verbal frames in functional generative description. Part I. The Prague Bulletin of Mathematical Linguistics, 22, 3-40; Part II. The Prague Bulletin of Mathematical Linguistics, 23, 17-52.
Google Scholar

Perek, F. (2015). Argument Structure in Usage-Based Construction Grammar. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company. DOI: https://doi.org/10.1075/cal.17
Google Scholar

Rejzek, J. (2012). Slovesa s intenzivní reduplikací v češtině a jiných slovanských jazycích. In: M. Furlan, A. Šivic-Dular (eds.), Praslovanska dialektizacija v luči etimoloških raziskav. Ob stoti obletnici rojstva akademika Franceta Bezlaja (191-197). Ljubljana: Inštitut za slovenski jezik Frana Ramovša.
Google Scholar

Robins, R. H. (1976). A Short History of Linguistics. London: Longman.
Google Scholar

Sláma, J. (2021). The study of valency is biased toward more frequent verbs: A corpus study of the valency of less frequent verbs in Czech, Jazykovedný časopis, 72(2), 434-443. DOI: 10.2478/jazcas-2021-0040. DOI: https://doi.org/10.2478/jazcas-2021-0040
Google Scholar

Sláma, J. (2022a). Konstrukční gramatika a popis české slovotvorby, Naše řeč, 105(5), 247–266. DOI: https://doi.org/10.14712/23366591.2023.1.2
Google Scholar

Sláma, J. (2022b). Konstrukce s velkým K, Časopis pro moderní filologii, 104(1), 35–53. DOI: 10.14712/23366591.2022.1.2. DOI: https://doi.org/10.14712/23366591.2022.1.2
Google Scholar

Sláma, J. (2024). Prefixálně-valenční konstrukce a jejich význam pro teorii slovotvorby. In: I. Bozděchová, B. Niševa, K. Skwarska (eds.), Česká slovotvorná koncepce v kontextu slovanské jazykovědy (169-178). Praha: Academia.
Google Scholar

Sláma, J., Štěpánková, B. (2019). On the Valency of Various Types of Adverbs and Its Lexicographic Description, Jazykovedný časopis, 70(2), 158-169. DOI: 10.2478/jazcas-2019-0047. DOI: https://doi.org/10.2478/jazcas-2019-0047
Google Scholar

Slezáková, M. (2006). Wow! To ’sem teda nečekala! Oops! To ’sem nechtěla! O cizích slovech, ale nejen o nich, Naše řeč, 89(2), 57-72.
Google Scholar

SSJČ (1958-1971). Slovník spisovného jazyka českého. B. Havránek et al. (eds.) Praha: Nakladatelství Československé akademie věd.
Google Scholar

SYN v12: Křen, M. et al. (2023). Korpus SYN, verze 12. Praha: Ústav Českého národního korpusu FF UK. <http://www.korpus.cz>.
Google Scholar

Šlosar, D. (1981). Slovotvorný vývoj českého slovesa. Brno: Univerzita J. E. Purkyně.
Google Scholar

Štěpán, J. (1980). K interjekcím označujícím zvuky zvířat, Slovo a slovesnost, 41(3), 204-207.
Google Scholar

Štěpán, J. (2012). Interjekce vyjadřující údiv (překvapení, úžas), Naše řeč, 95(2), 70-84.
Google Scholar

Trávníček, F. (1930). Neslovesné věty v češtině. Díl I.: Věty interjekční. Brno: Filosofická fakulta Masarykovy university v Brně.
Google Scholar

Van Hoey, T. (září 2024). Measuring the meaning and structure of ideophones: Lessons from Chinese. Přednáška na konferenci Bienále české lingvistiky 2024, Praha. <https://lirias.kuleuven.be/4187311>.
Google Scholar

Van Hoey, T., Thompson, A. L., Do, Y., Dingemanse, M. (2023). Iconicity in Ideophones: Guessing, Memorizing, and Reassessing, Cognitive Science, 47(4), e13268. DOI: 10.1111/cogs.13268. DOI: https://doi.org/10.1111/cogs.13268
Google Scholar

Vondráček, M. (1998). Citoslovce a částice – hranice slovního druhu, Naše řeč, 81(1), 29-37.
Google Scholar

Vondráček, M. (2020). Výrazy typu běda z pohledu slovnědruhového. In: J. Bílková, I. Kolářová, M. Vondráček (eds.), Lingvistika – Korpus – Empirie (93-102). Praha: Ústav pro jazyk český AV ČR, v. v. i.
Google Scholar