O czasowniku uważać. Dociekania semantyczno-składniowe

Natalia Siudzińska; Zofia Zaron

doi:10.32798/pf.1764

Opublikowane: 2025-12-29

Tom 80 (2025)

O czasowniku uważać. Dociekania semantyczno-składniowe

Natalia Siudzińska , Zofia Zaron

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.1764

Abstrakt

Przedmiotem i zadaniem naszych dociekań jest czasownik uważać, a w szczególności przyjrzenie się jego łączliwości oraz ustalenie podobieństw i różnic semantyczno-składniowych po to, aby na przykładzie kształtu uważać włączyć się w dyskusję o wieloznaczności. Polscy leksykografowie wyróżniają bowiem aż do siedmiu znaczeń dla interesującego nas czasownika. Drogą analizy semantycznej i składniowej szukamy odpowiedzi, ile znaczeń kryje się za kształtem czasownika uważać. Autorki w kontrze do leksykografów opowiadają się za dwoma znaczeniami tego leksemu, pokazując zarazem różne możliwe realizacje trójmiejscowej struktury wyjściowej.

Słowa kluczowe:

semantyka, składnia, wieloznaczność, walencja

Podobne artykuły

Veronika Kolářová, Aktywna czy bierna składnia czeskich przymiotników: przypadek przymiotników zakończonych na -teln(ý) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Magdalena Danielewiczowa, Opis walencji niemotywowanych rzeczowników. Problematyczne rozstrzygnięcia w "Walentym" , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Piotr Sobotka, Magdalena Żabowska, Wariantywne realizacje wymaganych przez czasownik fraz przysłówkowych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Anna Pajdzińska, Składnia frazeologizmów o funkcjach przymiotnika (zarys problematyki) , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Hanna Sytar, Anatolii Zahnitko, Przyimki wtórne o zmiennej walencji wyrażające określenie czynności w języku ukraińskim , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Aleksander Kiklewicz, Katarzyna Góra, O pewnym typie realizacji propozycji zależnych: implicytacja + translokacja + kumulacja , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Mariola Wołk, Między porządkiem a istnieniem. Delimitacja jednostek języka z członami czasownikowymi: wyodrębnić, wyróżnić i wydzielić , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Magdalena Żabowska, Piotr Sobotka, Czasowniki wymagające frazy przysłówkowej (preliminaria) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Elżbieta Kaczmarska-Zglejszewska, Walencja wyrażeń oznaczających uczucia i emocje w języku polskim w wypowiedziach obcokrajowców uczących się języka polskiego jako obcego (na podstawie materiałów z korpusu PoLKo) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Lucie Saicová Římalová, Walencja i rzeczowniki oznaczające emocje we współczesnym języku czeskim: przypadek obojętności (lhostejnost, nezájem) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)

1 2 3 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Siudzińska, N., & Zaron, Z. (2025). O czasowniku uważać. Dociekania semantyczno-składniowe. Prace Filologiczne, 80, 271–281. https://doi.org/10.32798/pf.1764

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Apresjan, J. D. (1984). Sčitatʹ. W: I. Mel’čuk, A. Žolkovskij (red.), Explanatory combinatorial dictionary of modern Russian (867–870). Vienna.
Google Scholar

Apresjan, J. D. (2001). Sistemoobrazuûŝie smysly «znatʹ» i «sčitatʹ» v russkom âzyke, Russkij âzyk v naučnom osveŝenii, 1, 5–26.
Google Scholar

Bogusławski, A. (1988). Język w słowniku: desiderata semantyczne do wielkiego słownika polszczyzny. Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar

Chojak, J. (2009). Zrozumieć jak. Studium składniowo-semantyczne. Warszawa: Wydział Polonistyki UW.
Google Scholar

Danielewiczowa, M. (2002). Wiedza i niewiedza. Studium polskich czasowników epistemicznych. Warszawa: Katedra Lingwistyki Formalnej UW.
Google Scholar

Duraj-Nowosielska, I. (2007). Robić coś i coś powodować. Opozycja agentywności i kauzatywności w języku polskim. Warszawa: Wydział Polonistyki UW.
Google Scholar

Greń, Z. (1994). Semantyka i składnia wyrażeń nazywających akty mowy w języku polskim i czeskim. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Google Scholar

Ockham, W. (2023). Suma logiczna. Warszawa: PWN. DOI: https://doi.org/10.53271/2023.018
Google Scholar

Reid, T. (1975). Rozważania o władzach poznawczych człowieka. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Wierzbicka, A. (1972). Semantic primitives. Frankfurt am Main: Athenäum Verlag.
Google Scholar

Wierzbicka, A. (1998). Think – a Universal Concept and a Conceptual Primitive. W: J. J. Jadacki, W. Strawiński (red.), In the World of Signs. Essays in Honour of Professor Jerzy Pelc. Poznań: Rodopi. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004457621_033
Google Scholar

Wójcicka, A. (2010). „Nie powiedział tego, tylko zasugerował”. Znaczenie czasownika [ktośi] sugeruje [komuśj], że_, Linguistica Copernicana, 1(3), 193–206. DOI: https://doi.org/10.12775/LinCop.2010.009
Google Scholar

Zaron, Z. (1980). Ze studiów nad składnią i semantyką czasownika, Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar

Zaron, Z. (2000, 2001, 2002). Właściwości semantyczne orzeczeń. Preparacje składniowe, cz. 1–3, Prace Filologiczne, XLV, 681–91; XLVI, 673–82; XLVII, 443–60.
Google Scholar

Zaron, Z., Kruk, D. (2016). Właściwości składniowe czasownika myśleć. Charakterystyka diachroniczno-synchroniczna. W: K. Skwarska, E. Kaczmarska (red.), Výzkum slovesné valence ve slovanských zemích (273–287). Praha: Slovanský ústav AV ČR, v. v. i.
Google Scholar

Ziembicki, D. (2017). Pytania rozstrzygnięcia z udziałem czasowników epistemicznych. Co wynika z ich użycia?, Poradnik Językowy, 9, 76–91.
Google Scholar

Ziembicki, D. (2018). Kontrowersje interpretacyjne wypowiedzi typu „Nie sądzę, że p, ja to wiem”, Polonica 38, 232–244. DOI:10.17651/POLON.38.7. DOI: https://doi.org/10.17651/POLON.38.7
Google Scholar

Bandtkie, J. S. (1806). Słownik dokładny języka polskiego i niemieckiego do podręcznego używania dla Polaków i Niemców ułożony, t. 1. Wrocław: Wilhelm Gottlieb Korn.
Google Scholar

Boryś, W. (2005). Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

e-SXVII – Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku, red. W. Gruszczyński, Warszawa (https://sxvii.pl/).
Google Scholar

Fasmer, M. (1964–1973). Ètimologičeskij slovarʹ russkogo âzyka. (О. N. Trubačev, tłum.), t. I–IV. Moskva: Izdatielstvo „Progriess”.
Google Scholar

Holub, J., Kopečný, F. (1952). Etymologický slovník jazyka českého. Praha.
Google Scholar

ISJP – Inny słownik języka polskiego, red. M. Bańko, Warszawa 2000.
Google Scholar

Králik, L. (2015). Stručný etymologický slovník slovenčiny. Bratislava: VEDA, vydavateľstvo SAV.
Google Scholar

Machek, V. (1957). Etymologický slovník jazyka českého a slovenského. Praha.
Google Scholar

mWSJP – multimedialny Wielki słownik języka polskiego PAN, red. P. Żmigrodzki, 2007–2012.
Google Scholar

Rejzek, J. (2001). Český etymologický slovník. Voznice: Leda.
Google Scholar

NKJP – Narodowy Korpus Języka Polskiego, http://nkjp.pl [dostęp: 20.07.2024].
Google Scholar

Słownik walencyjny Walenty, http://walenty.ipipan.waw.pl [dostęp: 20.07.2024].
Google Scholar

SEJPBr – A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927 (i nast.).
Google Scholar

USJP – Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, Warszawa 2003.
Google Scholar

WSJP – Wielki słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, Warszawa 2018.
Google Scholar