Wariantywne realizacje wymaganych przez czasownik fraz przysłówkowych

Piotr Sobotka; Magdalena Żabowska

doi:10.32798/pf.1760

Opublikowane: 2025-12-29

Tom 80 (2025)

Wariantywne realizacje wymaganych przez czasownik fraz przysłówkowych

Piotr Sobotka , Magdalena Żabowska

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.1760

Abstrakt

W artykule podejmujemy problem wariantywnej realizacji konotowanych przez czasownik fraz adwerbialnych. W wyniku analizy wybranych czasowników opisujemy możliwe sposoby zrealizowania frazy przysłówkowej ze względu na jej wyróżnione typy. Przedstawiamy nie tylko obserwacje pozytywne (na podstawie analizy użyć w korpusach języka polskiego), ale także wyjaśniamy dostrzeżone różnice i blokady określonych typów fraz przy poszczególnych czasownikach. Przeprowadzona analiza pokazuje, że liczba i typ realizacji fraz przysłówkowych są zależne od właściwości semantycznych i składniowych grup czasowników. Czasowniki reprezentujące daną grupę wymagają określonej klasy semantycznej frazy przysłówkowej, co z kolei w zależności od jej rodzaju przekłada się na możliwą wariantywność w obrębie typów. Ograniczenia wariantywności (transformacji) są konsekwencją właściwości semantycznych przysłówka.

Słowa kluczowe:

składnia, semantyka, walencja semantyczna, argument, klasy semantyczno-składniowe czasowników

Podobne artykuły

Magdalena Żabowska, Piotr Sobotka, Czasowniki wymagające frazy przysłówkowej (preliminaria) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Aleksander Kiklewicz, Katarzyna Góra, O pewnym typie realizacji propozycji zależnych: implicytacja + translokacja + kumulacja , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Lidija Milković, Zmiany diachroniczne w znaczeniu i strukturze walencyjnej czasowników mentalnych w języku chorwackim , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Natalia Siudzińska, Zofia Zaron, O czasowniku uważać. Dociekania semantyczno-składniowe , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Veronika Kolářová, Aktywna czy bierna składnia czeskich przymiotników: przypadek przymiotników zakończonych na -teln(ý) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Václava Kettnerová, Markéta Lopatková, Refleksywizacja z punktu widzenia walencji: polifunkcjonalność klityki zwrotnej se, si w czasownikach refleksyjnych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Małgorzata Korytkowska, Wokół opisu cech walencji czasowników typu: pol. ściemnieć, wygładzić się; bułg. изруся се, изгладя се , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Krystyna Kleszczowa, Reguły walencyjne polskich adwerbalnych derywatów mutacyjnych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Václava Kettnerová, Derived lexical reciprocal verbs in Czech , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Petya Osenova, O niektórych idiosynkratycznych walencjach: dowody z języka angielskiego i bułgarskiego , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)

1 2 3 4 5 6 7 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Sobotka, P., & Żabowska, M. (2025). Wariantywne realizacje wymaganych przez czasownik fraz przysłówkowych. Prace Filologiczne, 80, 301–324. https://doi.org/10.32798/pf.1760

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Allerton, D. J. (1995). Valency Grammar. W: E. F. K. Koerner & R. E. Asher (Red.), Concise history of the language sciences: from the Sumerians to the cognitivists (280–289). Oxford/New York/Tokyo: Pergamon. DOI: https://doi.org/10.1016/B978-0-08-042580-1.50050-7
Google Scholar

Apresjan, J. D. (1995). Leksičeskaja semantika. Sinonimičeskie sredstva jazyka (2. ispravlennoe i dopolnennoe izd.). Moskva: Škola „Jazyki russkoj kulʹtury”.
Google Scholar

Bogusławski, A. (2005). O operacjach przysłówkowych. W: M. Grochowski (Red.),
Google Scholar

Przysłówki i przyimki. Studia ze składni i semantyki języka polskiego (15–44). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Google Scholar

Bühler, K. (1934). Sprachtheorie. Die Darstellungsfunktion der Sprache. Jena: G. Fischer.
Google Scholar

Buttler, D. (1976). Innowacje składniowe współczesnej polszczyzny (Walencja wyrazów). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Chojak, J. (2017). Jeszcze raz o argumentach i modyfikatorach. Pytania o status fraz przysłówkowych, Prace Filologiczne, 70, 129–142.
Google Scholar

Danielewiczowa, M. (2017). Argumenty i modyfikatory – głos w dyskusji, Linguistica Copernicana, 14, 55–70. DOI: https://doi.org/10.12775/LinCop.2017.004
Google Scholar

Danielewiczowa, M. (2020). Jako-fraza w strukturze walencyjnej czasownika i poza tą strukturą, Prace Filologiczne, 75(1), 95–108. DOI: https://doi.org/10.32798/pf.649
Google Scholar

Gołąb, Z. (1967). Próba klasyfikacji syntaktycznej czasowników polskich (na zasadzie konotacji), Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 25, 1–43.
Google Scholar

Götz-Votteler, K. (2007). Describing semantic valency. W: T. Herbst & K. Götz-Votteler (Red.), Valency: Theoretical, Descriptive and Cognitive Issues (37–49). Berlin/New York: Mouton de Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110198775.1.37
Google Scholar

Grzegorczykowa, R. (1999). Wykłady z polskiej składni (3 wyd.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Heinz, A. (1965). System przypadkowy języka polskiego. Kraków: nakładem Uniwersytetu Jagielońskiego.
Google Scholar

Heinz, A. (1974). Pojęcie i rola wariantu językowego, Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 32, 137–157.
Google Scholar

Hentschel, G., Anders, S. (2006). O składni i semantyce polskiej frazy z jako i z uzupełnieniem rzeczownikowym w porównaniu z niemiecką frazą z als. W: I. Bobrowski &
Google Scholar

K. Kowalik (red.), Od fonemu do tekstu: Prace dedykowane Romanowi Laskowskiemu (223–228). Kraków: Wydawnictwo Lexis.
Google Scholar

Karolak, S. (1984). Składnia wyrażeń predykatywnych. W: Z. Topolińska (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia (11–211). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Karolak, S. (2002). Podstawowe struktury składniowe języka polskiego. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Google Scholar

Kempf, Z. (1978). Próba teorii przypadków. Część I. Opole/Wrocław: Opolskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk – Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo.
Google Scholar

Křížková, H. (1968). Adverbiální determinace slovesná a větný vzorec. W: J. Bauer, M. Grepl, R. Mrázek, R. Večerka (red.), Otázky slovanské syntaxe. Sborník symposia „Strukturní typy slovanské věty a jejich vývoj”. Brno 20.–22.X.1966 (T. 2, 103–109). Brno: Universita J. E. Purkyně.
Google Scholar

Kuryłowicz, J. (1936). Dérivation lexicale et dérivation syntaxique (Contribution à la théorie des parties du discours), Bulletin de la Société de Linguistique de Paris, 37(110), 79–92.
Google Scholar

Kuryłowicz, J. (1949). Le problème du classement des cas, Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 9, 20–43.
Google Scholar

Kuryłowicz, J. (1964). The Inflectional Categories of Indo-European. Heidelberg: Carl Winter – Univeristätsverlag.
Google Scholar

Łoś, J. (1904). Funkcye narzędnika w języku polskim. Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności.
Google Scholar

Nowakowska, J. (1933). Określniki sposobu w języku polskim (studjum opisowe). Lwów: Nakładem Autorki.
Google Scholar

Perini, M. A. (2015). Describing Verb Valency: Practical and Theoretical Issues. Cham/Heidelberg/New York/Dordrecht/London: Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-20985-2
Google Scholar

Polański, K. (1999). Warianty językowe. W: K. Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego (630). Wrocław/Warszawa/Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo.
Google Scholar

Povolná, R. (1999). Some notes on realization types of spatial and temporal adverbials with regard to their syntactic obligatoriness and semantic classification (Based on conversational texts from the LLC). Brno Studies in English, 25(1), 27–41.
Google Scholar

Rysiewicz, Z. (1937). O pewnych zmianach funkcji form przypadkowych, Prace Filologiczne, 17, 97–148.
Google Scholar

Saloni, Z., Świdziński, M. (1998). Składnia współczesnego języka polskiego (4. zmienione wyd.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Tesnière, L. (1959). Eléments de syntaxe structurale. Paris: Klincksieck.
Google Scholar

Urbańczyk, S. (Red.) (1977). Wariancja normy we współczesnych słowiańskich językach literackich: Księga referatów V Sesji Międzynarodowej Komisji Słowiańskich Języków Literacich w Krakowie, październik 1975 r. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydaw. PAN.
Google Scholar

Urbańczyk-Adach, N. (2011). Wariantywność walencji czeskiego czasownika: Konkurencja struktur syntetycznych i analitycznych. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Google Scholar

Wajszczuk, J. (2005). O metatekście. Warszawa: Katedra Lingwistyki Formalnej UW.
Google Scholar

Zaron, Z. (2009). Problemy składni funkcjonalnej. Warszawa: Wydział Polonistyki UW – BEL Studio.
Google Scholar

Żabowska, M., Sobotka, P. (2025). Czasowniki wymagające frazy przysłówkowej (Preliminaria), Prace Filologiczne, 80, 385–401.
Google Scholar