Czasowniki wymagające frazy przysłówkowej (preliminaria)

Magdalena Żabowska; Piotr Sobotka

doi:10.32798/pf.1759

Opublikowane: 2025-12-29

Tom 80 (2025)

Czasowniki wymagające frazy przysłówkowej (preliminaria)

Magdalena Żabowska , Piotr Sobotka

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.1759

Abstrakt

Przedmiotem opisu w artykule jest zagadnienie konotowania fraz przysłówkowych przez czasowniki. Przeprowadzone badanie obejmowało ekscerpcję takich czasowników, a następnie ich wstępną analizę semantyczno-składniową. W wyniku analiz została przedstawiona lista 80 czasowników implikujących frazę adwerbialną. Zostały one podzielone na 15 klas wyrażeń bliskoznacznych. Obserwacja właściwości semantycznych tych czasowników pokazuje, że są to wyrażenia o znaczeniu „niepełnym”, funkcjonujące jako operatory wymagające dopełnienia w postaci frazy przysłówkowej. Pod względem składniowym
realizują różne typy fraz (agentywne, nieagentywne, kauzatywne). Niektóre czasowniki mogą występować bez frazy przysłówkowej, w tzw. użyciach absolutyzujących. Badanie stanowi głos w dyskusji na temat wzajemnych relacji między cechami konotacyjnymi a argumentami przysłówkowymi w polskiej składni czasowników.

Słowa kluczowe:

składnia, przysłówek, walencja semantyczna, klasy semantyczne czasowników, struktura predykatowo-argumentowa

Podobne artykuły

Piotr Sobotka, Magdalena Żabowska, Wariantywne realizacje wymaganych przez czasownik fraz przysłówkowych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Václava Kettnerová, Markéta Lopatková, Refleksywizacja z punktu widzenia walencji: polifunkcjonalność klityki zwrotnej se, si w czasownikach refleksyjnych , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Lidija Milković, Zmiany diachroniczne w znaczeniu i strukturze walencyjnej czasowników mentalnych w języku chorwackim , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Veronika Kolářová, Aktywna czy bierna składnia czeskich przymiotników: przypadek przymiotników zakończonych na -teln(ý) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Martina Ivanová, Peter Kostelník, Słowniki walencyjne języka słowackiego i możliwości ich wykorzystania przy tworzeniu baz wiedzy , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Agnieszka Świątek, Bóg stworzył czy utworzył człowieka? Cechy semantyczne czasowników STWORZYĆ i UTWORZYĆ , Prace Filologiczne: Nr 75/2 (2020)
Václava Kettnerová, Derived lexical reciprocal verbs in Czech , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Илияна Генев-Пухалева, Елжбета Качмарска, Българските преводни еквиваленти на чешките фрази с дативна валентност в паралелния корпус InterCorp , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Małgorzata Korytkowska, Wokół opisu cech walencji czasowników typu: pol. ściemnieć, wygładzić się; bułg. изруся се, изгладя се , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Sylva Nzimba, Vliv prefixace na slovesnou vazbu v češtině (na materiálu nových sloves z oblasti internetových a mobilních technologií) , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)

1 2 3 4 5 6 7 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Żabowska, M., & Sobotka, P. (2025). Czasowniki wymagające frazy przysłówkowej (preliminaria). Prace Filologiczne, 80, 385–401. https://doi.org/10.32798/pf.1759

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Allerton, D. J. (1995). Valency Grammar. W: E. F. K. Koerner, R. E. Asher (red.), Concise history of the language sciences: from the Sumerians to the cognitivists (s. 280–289). Oxford/New York/Tokyo: Pergamon. DOI: https://doi.org/10.1016/B978-0-08-042580-1.50050-7
Google Scholar

Apresjan, J. D. (1964). O silʹnom i slabom upravlenii (opyt količestvennogo analiza). Voprosy jazykoznanija, 3, 32–49.
Google Scholar

Apresjan, J. D. (1995). Leksičeskaja semantika. Sinonimičeskie sredstva jazyka (2. ispravlennoe i dopolnennoe izd.). Moskva: Škola «Jazyki russkoj kulʹtury».
Google Scholar

Apresjan, J. D., Mielczuk, I. A., Żołkowski, A. K. (1972). Próba objaśniająco-kombinatorycznego słownika języka rosyjskiego, tłum. J. Faryno. W: A. Wierzbicka (red.), Semantyka i słownik (79–93). Wrocław/Warszawa/Kraków/Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar

Bogusławski, A. (1976). O zasadach rejestracji jednostek języka, Poradnik Językowy, 8, 356–364.
Google Scholar

Bühler, K. (1934). Sprachtheorie. Die Darstellungsfunktion der Sprache. Jena: G. Fischer.
Google Scholar

Buttler, D. (1976). Innowacje składniowe współczesnej polszczyzny (Walencja wyrazów). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Buttler, D. (1978). Procesy multiwerbizacji we współczesnej polszczyźnie, Poradnik Językowy, 2, 54–62.
Google Scholar

Chojak, J. (2017). Jeszcze raz o argumentach i modyfikatorach. Pytania o status fraz przysłówkowych, Prace Filologiczne, 70, 129–142.
Google Scholar

Danielewiczowa, M. (2002). Wiedza i niewiedza. Studium polskich czasowników epistemicznych. Warszawa: Katedra Lingwistyki Formalnej UW.
Google Scholar

Danielewiczowa, M. (2009). Jak używamy słowa spokojnie? Poradnik Językowy, 1, 29–39.
Google Scholar

Danielewiczowa, M. (2017). Argumenty i modyfikatory – głos w dyskusji, Linguistica Copernicana, 14, 55–70. DOI: https://doi.org/10.12775/LinCop.2017.004
Google Scholar

Dunaj, B. (1994). Konstrukcje z czasownikami konotującymi orzecznik w polszczyźnie, Rocznik Naukowo-Dydaktyczny Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie: Prace Językoznawcze, 8(168), 35–42.
Google Scholar

Gołąb, Z. (1967). Próba klasyfikacji syntaktycznej czasowników polskich (na zasadzie konotacji), Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 25, 1–43.
Google Scholar

Gołąb, Z., Heinz, A., Polański, K. (1968). Słownik terminologii językoznawczej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Götz-Votteler, K. (2007). Describing semantic valency. W: T. Herbst, K. Götz-Votteler (red.), Valency: Theoretical, Descriptive and Cognitive Issues (37–49). Berlin/New York: Mouton de Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110198775.1.37
Google Scholar

Grzegorczykowa, R. (1975). Funkcje semantyczne i składniowe polskich przysłówków. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo.
Google Scholar

Grzegorczykowa, R. (1999). Wykłady z polskiej składni (3 wyd.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Haspelmath, M., Hartmann, D. (2015). Comparing verbal valency across languages. W: A. Malchukov, B. Comrie (red.), Valency Classes in the World’s Languages (T. 1: Introducing the Framework, and Case Studies from Africa and Eurasia, 41–71). Berlin/Boston: De Gruyter Mouton. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110338812-006
Google Scholar

Jędrzejko, E. (2002). Problemy predykacji peryfrastycznej: Konstrukcje, znaki, pojęcia. Katowice: „Gnome”.
Google Scholar

Karolak, S. (1984). Składnia wyrażeń predykatywnych. W: Z. Topolińska (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Składnia (11–211). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Karolak, S. (2002). Podstawowe struktury składniowe języka polskiego. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Google Scholar

Křížková, H. (1968). Adverbiální determinace slovesná a větný vzorec. W: J. Bauer, M. Grepl, R. Mrázek, R. Večerka (red.), Otázky slovanské syntaxe. Sborník symposia „Strukturní typy slovanské věty a jejich vývoj”. Brno 20.–22.X.1966 (T. 2, 103–109). Brno: Universita J. E. Purkyně.
Google Scholar

Kuryłowicz, J. (1936). Dérivation lexicale et dérivation syntaxique (Contribution à la théorie des parties du discours), Bulletin de la Société de Linguistique de Paris, 37(110), 79–92.
Google Scholar

Kuryłowicz, J. (1964). The Inflectional Categories of Indo-European. Heidelberg: Carl Winter – Univeristätsverlag.
Google Scholar

Lopatková, M., Kettnerová, V., Bejček, E., Vernerová, A., Žabokrtský, Z. (2020). VALLEX 4.0. Pobrany z http://hdl.handle.net/11234/1-3524.
Google Scholar

Perini, M. A. (2015). Describing Verb Valency: Practical and Theoretical Issues. Cham/Heidelberg/New York/Dordrecht/London: Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-20985-2
Google Scholar

Pisarkowa, K. (1965). Predykatywność określeń w polskim zdaniu. Wrocław/Warszawa/Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar

Povolná, R. (1999). Some notes on realization types of spatial and temporal adverbials with regard to their syntactic obligatoriness and semantic classification (Based on conversational texts from the LLC), Brno Studies in English, 25(1), 27–41.
Google Scholar

Saloni, Z., Świdziński, M. (1998). Składnia współczesnego języka polskiego (4. zmienione wyd.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

SS-GCP – Słownik syntaktyczno-generatywny czasownikow polskich (T. 1–5), red. K. Polański, Wrocław/Warszawa/Kraków/Gdańsk 1980–1992.
Google Scholar

Sobotka, P., Żabowska, M. (2025). Wariantywne realizacje wymaganych przez czasownik fraz przysłówkowych, Prace Filologiczne, 80, 301–324.
Google Scholar

Tesnière, L. (1959). Eléments de syntaxe structurale. Paris: Klincksieck.
Google Scholar

Topolińska, Z. (1983). Z zagadnień semantycznej i syntaktycznej interpretacji przysłówków, Polonica, 9, 163–168.
Google Scholar

Zaron, Z. (2000). Właściwości semantyczno-składniowe orzeczeń w polszczyźnie. Preparacje składniowe cz. I, Prace Filologiczne, 44, 681–691.
Google Scholar

Zaron, Z. (2001). Właściwości semantyczno-składniowe orzeczeń w polszczyźnie. Preparacje składniowe cz. II, Prace Filologiczne, 45, 673–683.
Google Scholar

Zaron, Z. (2002). Właściwości semantyczno-składniowe orzeczeń w polszczyźnie. Preparacje składniowe cz. III, Prace Filologiczne, 46, 443–460.
Google Scholar

Zaron, Z. (2003). Oddziaływania składniowe, Prace Filologiczne, 48, 479–498.
Google Scholar

Zaron, Z. (2009). Problemy składni funkcjonalnej. Warszawa: Wydział Polonistyki UW – BEL Studio.
Google Scholar