Język śląski w przestrzeni publicznej: zabawa słowem, chwyt marketingowy czy narzędzie emancypacji?

Maciej Mętrak

doi:10.32798/pf.1569

Opublikowane: 2024-10-21

2024

Język śląski w przestrzeni publicznej: zabawa słowem, chwyt marketingowy czy narzędzie emancypacji?

Maciej Mętrak

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.1569

Abstrakt

Niniejszy artykuł poświęcony jest obecności w krajobrazie językowym śląszczyzny – rozumianej tu w ujęciu socjolingwistycznym jako język kolateralny/kwestionowany. Autor przedstawia krótko aktualny stan debaty dotyczącej autonomizacji i standaryzacji języka śląskiego, zwracając szczególną uwagę na ideologiczną rolę stosowanych systemów zapisu. Następnie przedstawione zostają różnorodne konteksty użycia pisanej formy śląszczyzny w przestrzeni publicznej i role, jakie odgrywa w nich język: znacznika lokalności, odwołania do tradycji i historii, neutralnego środka komunikacji, wartości samej w sobie i środka politycznej emancypacji. W podsumowaniu skomentowane zostały trudności, jakim sprostać musi odmiana językowa pozbawiona oficjalnego wsparcia, by funkcjonować w przestrzeni publicznej, i korzyści z takiej obecności.

Słowa kluczowe:

języki kolateralne, krajobraz językowy, różnorodność językowa, Śląsk

Podobne artykuły

Nicole Dołowy-Rybińska, Etnoligwistyczna żywotność społeczności posługujących się językami kolateralnymi. Ukryta wielojęzyczność Polski? , Prace Filologiczne: 2024: Tom dedykowany Profesorowi Zbigniewowi Greniowi
Elżbieta Wierzbicka-Piotrowska, Definicja kulturowa na przykładzie leksemów OKNO i DRZWI , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Helena Krasowska, Wielojęzyczność Polaków we wsi Słoboda-Raszków w Naddniestrzu , Prace Filologiczne: 2024: Tom dedykowany Profesorowi Zbigniewowi Greniowi
Agnieszka Grażul-Luft, Moda językowa w literaturze młodzieżowej. Rekonesans badawczy na przykładzie słownictwa rozdziału powieści "Jezioro osobliwości" Krystyny Siesickiej , Prace Filologiczne: Tom 79 (2024)
Elżbieta Kaczmarska-Zglejszewska, Walencja wyrażeń oznaczających uczucia i emocje w języku polskim w wypowiedziach obcokrajowców uczących się języka polskiego jako obcego (na podstawie materiałów z korpusu PoLKo) , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Julia Domitrak, Nazwy istot młodych w gwarach polskich na Brasławszczyźnie – konkurencja form rodzimych i zapożyczonych , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Krzysztof Maćkowiak, Zagadnienie wspólnoty językowej Słowian w "Rocznikach" Jana Długosza , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Agnieszka Szczaus, Językowa kreacja Prusów i ich wierzeń w powieści ks. Stanisława Kujota "Pierwsze nawrócenie Prusaków" (1877–1878) , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Jerzy Gaszewski, Walencja w Europie (Środkowej) – arealne schematy dystrybucyjne , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Magdalena Pietrzak, Henryka Sienkiewicza głos „w sprawie (czystości) języka” , Prace Filologiczne: Nr 75/2 (2020)

1 2 3 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Mętrak, M. (2024). Język śląski w przestrzeni publicznej: zabawa słowem, chwyt marketingowy czy narzędzie emancypacji?. Prace Filologiczne, 233–251. https://doi.org/10.32798/pf.1569

Cited by / Share

Bibliografia

Adamus, R. i in. (2010). Gōrnoślōnski ślabikŏrz. Chorzów: Pro Loquela Silesiana.
Google Scholar

Barth, F. (2004). Grupy i granice etniczne: społeczna organizacja różnic kulturowych. W: M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje (348–380). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Cygan, S. (2018). Gwara w świadomości mieszkańców wsi (na przykładzie Kielecczyzny i Opoczyńskiego), Język a Kultura, 28, 25–43. DOI: 10.19195/1232-9657.28.3
Google Scholar

Czesak, A. (2014). Między wierszami dzieł Feliksa Steuera. Język miejsca – język serca. W: T. Kiziak (red.), Feliks Steuer: życie i dzieło człowieka pogranicza (66–76). Zabrze: Illustris.
Google Scholar

Czesak, A. (2015). Współczesne teksty śląskie na tle procesów językotwórczych i standaryzacyjnych współczesnej Słowiańszczyzny. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Google Scholar

Dołowy-Rybińska, N. (2017). Krajobrazy językowe mniejszości językowych, Znaczenie, rola, wyzwania, Kultura współczesna. Teoria, interpretacje, praktyka, 4, 79–91.
Google Scholar

Dołowy-Rybińska, N., Mętrak, M. (2022). Metodologiczne i teoretyczne wyzwania badań nad żywotnością etnolingwistyczną grup posługujących się językami kolateralnymi w Polsce, Zeszyty Łużyckie, 57, 53–70.
Google Scholar

Dubisz, S., Karaś, H., Kolis, N. (1995). Dialekty i gwary polskie. Warszawa: Wiedza Powszechna
Google Scholar

Greń, Z. (2007). Po śląsku w internecie. Problemy standaryzacji żywiołowej. W: Z polskich studiów slawistycznych, seria XI, Językoznawstwo (61–68). Warszawa: Komitet Słowianoznawstwa PAN.
Google Scholar

Jaroszewicz, H. (2019). Krytyka prób emancypacji śląszczyzny. Płaszczyzna prawno-ustrojowa, społeczno-polityczna i personalna. Slavica Wratislaviensia, 169, 137–166. DOI: 10.19195/0137-1150.169.11
Google Scholar

Jaroszewicz, H. (2022a). Ortografie współczesnego piśmiennictwa śląskojęzycznego. Slavia Occidentalis, 78/1–79/1, 61–77. DOI 10.14746/so.2021/2022.78-79.6
Google Scholar

Jaroszewicz, H. (2022b). Zasady pisowni języka śląskiego: studium normatywne. Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKRiBL.
Google Scholar

Jaroszewicz, H. (2023). Próby zmiany oficjalnego statusu etnolektu śląskiego w latach 2007–2023. W: R. Łapa, M. Graf (red.), Człowiek, język, prawo. Języki prawa – prawa języka II (223–243). Poznań: Wydawnictwo UAM.
Google Scholar

Landry, R., Bourhis, R. Y. (1997). Linguistic landscape and ethnolinguistic vitality: An empirical study. Journal of Language and Social Psychology, 16(1), 23–49. DOI 10.1177/0261927X970161002
Google Scholar

Leeman, J. i Modan, G. (2010). Selling the City: Language, Ethnicity and Commodified Space. W: E. Shohamy, E. Ben-Rafael, M. Barni (red.), Linguistic Landscape in the City (182–198). Bristol-Buffalo-Toronto: Multilingual Matters.
Google Scholar

Łodziński, S. (2020). Tożsamość etniczna w krajobrazie językowym. Problemy wprowadzania dodatkowych nazw miejscowości w językach mniejszości narodowych w krajach Unii Europejskiej. Miscellanea Anthropologica et Sociologica, 21(1), 9–28.
Google Scholar

Majewicz, A.F. (1989). Języki świata i ich klasyfikowanie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Marten, H. F. (2012). ‘Latgalian is not a Language’: Linguistic Landscapes in Eastern Latvia and how they Reflect Centralist Attitudes. W: D. Gorter, H.F. Marten, L. Van Mensel (red.), Minority Languages in the Linguistic Landscape (19–35). Basingstoke – New York: Palgrave Macmillan.
Google Scholar

Marten, H. F., Van Mensel, L., Gorter, D. (2012). Studying minority languages in the linguistic landscape. W: D. Gorter, H.F. Marten, L. Van Mensel (red.), Minority Languages in the Linguistic Landscape (1–15). Basingstoke – New York: Palgrave Macmillan.
Google Scholar

Mazur, J. (2001). Dialekty. W: S. Gajda (red.), Najnowsze dzieje języków słowiańskich: Język polski (403–421). Opole: Uniwersytet Opolski – Instytut Filologii Polskiej.
Google Scholar

Momot, A. (2018). Gwara w górnośląskiej przestrzeni miejskiej, LingVaria, 2(26), 303–316. DOI: 10.1279/LV.13.2018.26.20
Google Scholar

Oslislo-Piekarska, Z. (2015). Nowi Ślązacy. Miasto, dizajn, tożsamość. Katowice: Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach.
Google Scholar

Pelcowa, H. (2013). Dynamika zmian w polskich gwarach i dialektach w ostatnim siedemdziesięcioleciu. W: A. Dunin-Dudkowska, A. Małyska (red.), 70 lat współczesnej polszczyzny. Zjawiska. Procesy. Tendencje. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Janowi Mazurowi (373–397). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Pisarek, W. (2009). Po śląsku z trybuny sejmowej. W: A. Roczniok (red.), Śląsko godka jeszcze gwara czy jednak już język? Materiały z konferencji w dniu 30 czerwca 2008 r. (126–129). Zabrze: Narodowa Oficyna Śląska.
Google Scholar

Pluta F. (2000). Feliks Steuer jako dialektolog. W: J. Kwiatek, E. Sapia-Drewniak (red.), W klimacie śląskiej humanistyki: księga jubileuszowa dedykowana profesorowi doktorowi hab. Franciszkowi A. Markowi w pięćdziesięciolecie pracy dydaktycznej i naukowej (341–347). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Google Scholar

Polański, K. (red.) (2003). Encyklopedia językoznawstwa ogólnego. Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Google Scholar

Puzey, G. (2012). Two-Way Traffic: How Linguistic Landscape Reflect and Influence the Politics of Language. W: D. Gorter, H.F. Marten, L. Van Mensel (red.), Minority Languages in the Linguistic Landscape (127–147). Basingstoke – New York: Palgrave Macmillan.
Google Scholar

Skudrzykowa, A., Tambor, J., Urban, K., Wolińska, O. (2001) Gwara śląska – świadectwo kultury, narzędzie komunikacji. Sytuacja językowa w miastach Górnego Śląska, Katowice: Śląsk.
Google Scholar

Spolsky, B. (2009). Prolegomena to a Sociolinguistic Theory of Public Signage. W: E. Shohamy & D. Gorter (red.) Linguistic Landscape. Expanding the Scenery (25–39). London – New York: Routledge.
Google Scholar

Stęplewski, A. (2019). Semioza pisma. Cyrylica i łacinka w serbskim i chorwackim dyskursie narodowym na tle słowiańskim, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Google Scholar

Tambor, J. (2008). Mowa Górnoślązaków oraz ich świadomość językowa i etniczna, Katowice: Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Tambor, J. (2010). Propozycje kodyfikacji ortograficznej śląszczyzny, Socjolingwistyka, 22–23: 83–92.
Google Scholar

Tambor, J. (2012). Narodziny języka, narodziny nowej tożsamości: casus Górnego Śląska. W: E. Golachowska, A. Zielińska (red.), Konstrukcje i destrukcje tożsamości, t. 2: Tożsamość wobec wielojęzyczności (85–94). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Google Scholar

Tambor, J. (2013). Między dialektem a językiem. Etnolekt śląski. W: A. Dunin-Dudkowska, A. Małyska (red.), 70 lat współczesnej polszczyzny. Zjawiska. Procesy. Tendencje. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Janowi Mazurowi (399–420). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Tamburelli M. & Tosco M. (2021). What are contested languages and why should linguists care? W: Tamburelli M. & Tosco M. (red.), Contested languages. The hidden multilingualism of Europe (3–17). Amsterdam: John Benjamins Publishing.
Google Scholar

Tworek, A. (2019). Krajobraz językowy współczesnego Śląska – uwagi wstępne. W: A. Tworek (red.), Germanistyka otwarta. Wrocławskie debaty o języku i językoznawstwie (343–366). Wrocław: Uniwersytet Wrocławski.
Google Scholar

Wicherkiewicz, T. (2014). Regionalne języki kolateralne Europy – porównawcze studia przypadku z polityki językowej. Poznań: Wydawnictwo Rys.
Google Scholar

Woolard K.A. (1998) Introduction: Language Ideology as a Field of Inquiry. W: B.B. Schieffelin, K.A. Woolard, P. Kroskrity (red.), Language Ideologies. Practice and Theory (3–47). New York – Oxford: Oxford University Press.
Google Scholar

Wyderka, B. (2004). Język, dialekt czy kreol? W: L.M. Nijakowski (red.), Nadciągają Ślązacy. Czy istnieje narodowość śląska? (187–215). Warszawa: Scholar.
Google Scholar