Obraz pogranicznej wsi i jej mieszkańców utrwalony w nazwach domów (na przykładzie Cergowej k. Dukli w Beskidzie Niskim)

Halina Kurek

doi:10.32798/pf.1568

Opublikowane: 2024-10-21

2024

Obraz pogranicznej wsi i jej mieszkańców utrwalony w nazwach domów (na przykładzie Cergowej k. Dukli w Beskidzie Niskim)

Halina Kurek

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.1568

Abstrakt

Obraz pogranicznej wsi ustalałam, analizując ponad 100 nazw domów zebranych w Cergowej k. Dukli w Beskidzie Niskim. Materiał, sukcesywnie gromadzony od lat 80. XX wieku, obejmuje koniec wieku XIX, cały wiek XX i niemal ćwierć wieku XXI. Dzięki temu dobrze dokumentuje sposób nazywania wiejskich domów, a także kierunek i tempo zmian zachodzących w języku i w utrwalonym w nim obrazie świata społeczności wiejskiej. Nazwy domów na Dukielszczyźnie w zdecydowanej większości mają postać eliptycznych struktur przyimkowych z dzierżawczą funkcją lokalizacyjną. Tworzy się je głównie od nazw własnych, których społeczność wiejska używa do wyodrębniania tzw. głowy rodziny. Utrwalają obraz życia poprzednich pokoleń, ale są też sygnałem zmian zachodzących w mentalności patriarchalnego społeczeństwa wsi.

Słowa kluczowe:

językowy obraz świata, pogranicze, wieś, gwara, nazewnictwo domów

Podobne artykuły

Paulina Karpeta, Jak cię widzą, tak cię piszą. Językowo-kulturowy obraz świata utrwalony w antroponimach nieoficjalnych Łazów, Majdowa i Ciechostowic w powiecie szydłowieckim , Prace Filologiczne: Nr 75/2 (2020)
Halina Pelc, Codzienne pożywienie mieszkańców dawnej lubelskiej wsi – obraz językowy , Prace Filologiczne: Tom 77 (2022)
Lucyna Bagińska, Za słowami o ikonie, czyli tekstowy obraz kobiety, zawarty we fragmencie powieści Olgi Tokarczuk pt. Empuzjon, zrekonstruowany z zastosowaniem metodologii kognitywnej , Prace Filologiczne: Tom 79 (2024)
Krzysztof Maćkowiak, Zagadnienie wspólnoty językowej Słowian w "Rocznikach" Jana Długosza , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Елена Петрухина, Степени словообразовательной мотивации в дискурсивной перспективе (на материале русского языка) , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Elżbieta Wierzbicka-Piotrowska, Definicja kulturowa na przykładzie leksemów OKNO i DRZWI , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Krystyna Kleszczowa, Walencja odczasownikowych nazw wykonawców czynności , Prace Filologiczne: Nr 75/1 (2020)
Kinga Siatkowska-Callebat, Kieszonkowy atlas języków warszawskich. Cztery Marie – cztery języki – cztery Warszawy (w powieści Sylwii Chutnik "Kieszonkowy atlas kobiet") , Prace Filologiczne: Nr 74 (2019): Tom dedykowany Profesorowi Januszowi Siatkowskiemu
Zbigniew Greń, Pojęcie sekta na mentalnej mapie świata w społeczności wielowyznaniowej , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Alena Macurová, Naďa Hynková Dingová, Reflexe jazyka, řeči a komunikace v českém znakovém jazyce , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)

1 2 3 4 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Kurek, H. (2024). Obraz pogranicznej wsi i jej mieszkańców utrwalony w nazwach domów (na przykładzie Cergowej k. Dukli w Beskidzie Niskim). Prace Filologiczne, 219–232. https://doi.org/10.32798/pf.1568

Cited by / Share

Bibliografia

Bartmiński, J. (1997). Dom i świat – opozycja czy współdziałanie. W: G. Sawicka (red.), Dom w języku i kulturze. Materiały z konferencji Dom w języku i kulturze, zorganizowanej w Uniwersytecie Szczecińskim przez Zakład Etnolingwistyki, w dniach 22–24 marca 1995 roku (11–22). Szczecin: Agencja Wydawnicza JOTA.
Google Scholar

Breza, E. (1998). Nazwy obiektów i instytucji związanych z nowoczesną cywilizacją (chrematonimy). W: E. Rzetelska-Feleszko (red.), Polskie nazwy własne. Encyklopedia (343–361). Warszawa-Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Google Scholar

Grzegorczykowa, R., Puzynina, J. (1979). Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego. Rzeczowniki sufiksalne rodzime, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Handke, K. (2004). Nazewnictwo miejskie – świadek epoki i cenny zabytek, Ochrona Zabytków, nr 3–4, s. 115–126.
Google Scholar

Handke, K. (2008). Socjologia języka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Kajfosz, J. (2011). O udrożnieniu domu i udomowieniu drogi. W: J. Adamowski, K. Smyk (red.), Droga w języku i kulturze. Analizy antropologiczne (267–276), Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Google Scholar

Kaleta, Z. (1998). Teoria nazw własnych. W: E. Rzetelska-Feleszko (red.), Polskie nazwy własne. Encyklopedia (15–36), Warszawa-Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Google Scholar

Karaś, M. (2017). Antroponimia, czyli nazwy osobowe Przędzela i okolicy w pow. niżańskim. W: M. Karaś, Ze studiów leksykologicznych i onomastycznych (195–223), Kraków: Księgarnia Akademicka.
Google Scholar

Kosyl, Cz. (1981). Z problematyki nazw will, pensjonatów i domów wczasowych, Onomastica, XXVI, s. 103–117.
Google Scholar

Kotula, F. (1958). Typy wiejskich drewnianych budynków na Pogórzu w województwie rzeszowskim, Ochrona Zabytków, 11/1–2 (40–41), s. 35–57.
Google Scholar

Kreja, B. (1975). Słowotwórstwo nazw miejsca we współczesnym języku polskim, Gdańskie Studia Językoznawcze, nr 1, s. 63–98.
Google Scholar

Kurek, H. (2003). Przemiany leksyki gwarowej na Podkarpaciu, Kraków.
Google Scholar

Kurek, H. (2019). Obraz społeczności wiejskiej Dukielszczyzny zakrzepły w nazwach kobiet zamężnych. Tradycja i zmiana. W: B. Grabka, R. Kucharzyk, A. Tyrpa (red.), Studia dialektologiczne V (203–213). Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Google Scholar

Kurek, H. (2020). Obraz społeczności wiejskiej zakrzepły w nazwach synów i córek. Tradycja i zmiana (na przykładzie wsi poddukielskich w Beskidzie Niskim), LingVaria, XV (2020) 2 (30), s.121–132.
Google Scholar

Kurek, H. (2021). Wiejskość w językowym obrazie „prostego człowieka” (na przykładzie gwar Dukielszczyzny). W: A. Myszka, E. Oronowicz-Kida, R. Słabczyński (red.), Silva rerum. Rzecz o współczesnej i dawnej polszczyźnie. T. II. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Kazimierzowi Ożogowi (144–152). Rzeszów: Wydawnictwa Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Google Scholar

Kurzowa, Z. (1975). Elementy kresowe w języku powieści powojennej, Warszawa.
Google Scholar

Mrózek, R. (1998). Nazwy terenowe. W: E. Rzetelska-Feleszko (red.), Polskie nazwy własne. Encyklopedia (231–257). Warszawa-Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Google Scholar

Oronowicz, E. (1990). Cechy kresowe w gwarze wsi Munina, Język Polski, LXX, z. 5, s. 208–211.
Google Scholar

Pawłowski, E. (1968). Przezwiska ludowe mieszkańców wsi Sromowce Wyżne. W: S. Hrabiec i in. (red.), Symbolae philologicae in honorem Vitoldi Taszycki (250–259), Wrocław-Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar

Pawłowski, E. (1975). Nazwy miejscowości Sądecczyzny, II: Nazwy osiedli, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk.
Google Scholar

Płotnikowa, A. (1997). Zagroda w duchowej kulturze Słowian. W: G. Sawicka (red.), Dom w języku i kulturze. Materiały z konferencji Dom w języku i kulturze, zorganizowanej w Uniwersytecie Szczecińskim przez Zakład Etnolingwistyki, w dniach 22–24 marca 1995 roku (187–192). Szczecin: Agencja Wydawnicza JOTA.
Google Scholar

Rymut, K. (1999–2001). Nazwiska Polaków: słownik historyczno-etymologiczny, T. I–II, Kraków: Ossolineum.
Google Scholar

Wolnicz-Pawłowska, E. (1998). Pogranicze południowe. W: E. Rzetelska-Feleszko (red.), Polskie nazwy własne. Encyklopedia (467–478). Warszawa-Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Google Scholar

Żywicka, B. (2006). Wieś. W: J. Bartmiński (red.), Język – Wartości – Polityka. Zmiany w rozumieniu nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Raport z badań empirycznych (200–205). Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Google Scholar