Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie rezultatów badania języka fragmentu powieści Olgi Tokarczuk Empuzjon. Horror przyrodoleczniczy, inspirowanego dziełem plastycznym – prawosławną ikoną, która w kulturze Zachodniej występuje pod nazwą Święta Emerencja. Analizowana wypowiedź głównego bohatera powieści oraz poznanych przez niego w męskim sanatorium pensjonariuszy została podporządkowana regułom ekfrazy jako formy organizującej językową prezentację dzieła malarskiego (Gogler 2004, Markowski 1988). Zastosowane instrumenty metodologiczne kognitywnego paradygmatu językoznawstwa, profilowanie i metafora pojęciowa, wypracowane zarówno przez lingwistów amerykańskich, jak i polskich (Langacker 2009, Lakoff i Johnson 1988, Bartmiński 1989) pozwoliły zrekonstruować to, co znajduje się za słowami ekfrazy, w warstwie mentalnej użytkowników języka, czyli sposób rozumienia i wyobrażenia przez nich pojęcia kobiety. To postępowanie badawcze wpisuje się w teorię tekstowego obrazu świata (Tokarski 2016). Do refleksji o odbiorze dzieła plastycznego wykorzystano teorię G. Bohema (2014), współczesnego niemieckiego historyka sztuki i filozofa. Analizowany fragment jest powiązany z wieloma wątkami powieści, a głównie z tymi, które odnoszą się do refleksji o kobietach z początku XIX wieku, gdy rozgrywa się fabuła dzieła literackiego.