Poznawcza siła metafor giełkotu

Monika Kaźmierczak

doi:10.32798/pf.1365

Opublikowane: 2024-12-24

Tom 79 (2024)

Poznawcza siła metafor giełkotu

Monika Kaźmierczak

Prace Filologiczne

Dział: ARTYKUŁY

https://doi.org/10.32798/pf.1365

Abstrakt

Giełkot (in. mowa bezładna) wciąż jest mało znanym zaburzeniem mowy. Podstawowym celem artykułu jest analiza struktury pojęciowej i podkreślenie siły poznawczej metafor giełkotu. W artykule dokonano analizy poznawczej struktury pojęciowej metafor giełkotu: logowizualnej oraz językowych. Metafora logowizualna jest autorskim pomysłem, materiał językowy pochodzi z publikacji logopedycznych oraz ustnych wypowiedzi klientów logopedycznych. W oryginalnej logowizualnej koncepcji metafory uwaga odbiorcy kierowana jest na wyjaśnienie istoty giełkotu, z nawiązaniem do konceptów: GIEŁKOT TO WALKA, GIEŁKOT TO (pozorny) CHAOS. Zaczerpnięte z literatury logopedycznej analogie i metafory związane z giełkotem strukturalnym wskazują na dezorganizację przygotowywanego tekstu, wypowiadanego też impulsywnie lub zbyt szybko. Metafory i analogie związane z giełkotem fonologicznym wskazują na zaburzenia w realizacji ciągu fonicznego, wiąże się to przede wszystkim z zauważalnym wzrostem tempa mówienia lub kaskadowością wypowiedzi i konsekwencjami tych nieprawidłowości. Ujęcie kognitywne pozwoliło podkreślić siłę poznawczą metafor giełkotu. Mnogość przywołanych metafor świadczy o ciągłej potrzebie poszukiwania najtrafniejszego wyjaśnienia istoty i cech giełkotu.

Słowa kluczowe:

giełkot/mowa bezładna, zaburzenie mowy, metafora, kognitywizm, logopedia

Podobne artykuły

Krystyna Kleszczowa, Dublety słowotwórcze w studiach nad historią polskich przysłówków , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Hanna Sytar, Anatolii Zahnitko, Przyimki wtórne o zmiennej walencji wyrażające określenie czynności w języku ukraińskim , Prace Filologiczne: Tom 80 (2025)
Izabella Ławecka, O składaniu życzeń. Glosa do opisu czasownika życzyć i nazywanego przez niego aktu mowy , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Małgorzata Parys, O położeniu nieba pod czas rewolucyi roku – opisy nieba w dniu równonocy wiosennej w kalendarzach astrologiczno-prognostykarskich z I połowy XVIII wieku , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Elżbieta Sękowska, Laudacja – współczesna odmiana mowy pochwalnej (rozpoznanie wstępne) , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Dagmara Banasiak, O znaczeniu czasownika wyśmiać (kogoś, coś) i jego użyciu w internetowym dyskursie politycznym , Prace Filologiczne: Nr 73 (2019)
Алла Кожинова, Елена Суркова, О проблеме канонических контекстов библейского перевода (на материале переводных версий Книги Иова II пол. XV–XVI вв.) , Prace Filologiczne: Nr 75/2 (2020)
Jan Wiślicki, Dziurawiąc cytat: problem zmiennych w wyrażeniach mowy niezależnej , Prace Filologiczne: Nr 75/2 (2020)
Elżbieta Wierzbicka-Piotrowska, Definicja kulturowa na przykładzie leksemów OKNO i DRZWI , Prace Filologiczne: Tom 76 (2021): Tom dedykowany Profesor Krystynie Waszakowej
Renata Kucharzyk, Leksykalne zróżnicowanie nazw jednej potrawy w gwarach Pogórza wschodniego , Prace Filologiczne: Tom 77 (2022)

1 2 > >>

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Kaźmierczak, M. (2024). Poznawcza siła metafor giełkotu. Prace Filologiczne, 79, 111–128. https://doi.org/10.32798/pf.1365

Cited by / Share

Bibliografia

Bakker, K., i in. (2011). A preliminary comparison of speech rate, self-evaluation, and disfluency of people who speak exceptionally fast, clutter, or speak normally. W: D. Ward, K. Scaler Scott K., Cluttering: Research, Intervention and Education (45-65). Eds. East Sussex: Psychology Press.
Google Scholar

Barker, P. (1997). Metafory w psychoterapii (J. Węgorowska, tłum.). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Google Scholar

Billow, R. M. (1977). Metaphor: A Review of the Psychological Literature, Psychological Bulletin, 84, 81–92 https://doi.org/10.1037/0033-2909.84.1.81
Google Scholar

Chlewiński, Z. (1999). Umysł – dynamiczna reprezentacja pojęć. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Dobrzyńska, T. (1984). Metafora. Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar

Falkiewicz, A. (2001). Istnienie i metafora. Gdańsk: Wydawnictwo „Tower Press”.
Google Scholar

Faściszewska, M. (2018). Recenzja: Manon Spruit, Giełkot. Jak zrozumieć osoby mówiące niewyraźnie? Podręcznik diagnostyki i terapii, Forum Logopedyczne, 26, 197-201.
Google Scholar

Fayol, M. (2001/2002). Des idées aux mots, la production du langage, Sciences Humaines, 35, 54–58.
Google Scholar

Gołębiewska, M. (2017). Koncepcje metafory i metaforyzacji a pojęcie – komentarz do stanu badań, IDEA – Studia nad Strukturą i Rozwojem Pojęć Filozoficznych, 29 (2), 25–49.
Google Scholar

Jach, Ł. (2016). Matejko, oczy i mózg, Tygodnik Powszechny, 48, dodatek „Wielkie Pytania #3: Porządek i Chaos”. Pozyskano z: https://www.tygodnikpowszechny.pl/matejko-oczy-i-mozg-68446 [data dostępu: 5.01.2024].
Google Scholar

Jäkel, O. (2003). Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu: kognitywno-lingwistyczna analiza metaforycznych modeli aktywności umysłowej, gospodarki i nauki (M. Banaś, B. Drąg, tłum). Kraków: Universitas.
Google Scholar

Johnson, M. (1987). The body in the mind. Chicago: University of Chicago Press.
Google Scholar

Kaczmarek, L. (1981). Program studiów logopedycznych. Lublin: Wyd. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Kaźmierczak, M. (2020). Konceptualizacje głosu, Logopaedica Lodziensia, 4, 85–96 https://doi.org/10.18778/2544-7238.04.06
Google Scholar

Kaźmierczak, M. (2022a). Co pacjent/klient może wiedzieć o giełkocie? Kilka refleksji po lekturze książki „Too fast for words. How discovering that I don’t stutter but clutter changed my life” Rutgera Wilhelma (Big Time Publishers. Nijmegen 2020, ss. 175, ISBN: 979 86 664 4439 9), Forum Lingwistyczne, 10, 1–6 https://doi.org/10.31261/FL.2022.10.03
Google Scholar

Kaźmierczak, M. (2022b). Perspektywa klienta w giełkocie, Logopaedica Lodziensia, 6, 117–134 https://doi.org/10.18778/2544-7238.06.08
Google Scholar

Kaźmierczak, M. (2023). A proposal for a non-antagonistic approach to disorder and order in cluttering, Logopaedica Lodziensia, 7, 67–78 https://doi.org/10.18778/2544-7238.07.05
Google Scholar

Kaźmierczak, M. (2024). Giełkot – historia i współczesność, Prace Językoznawcze, 26(1), 219–233 https://doi.org/10.31648/pj.9901
Google Scholar

Kaźmierczak, M., Golańska, J., Jurkowska, N., Krzemińska, M. (2024). Samoocena polskojęzycznych studentów w kierunku giełkotu – wstępne wyniki badań, Forum Lingwistyczne (w druku).
Google Scholar

Knapp, R. H., Garbutt J. T. (1958). Time imagery and the achievement motive, Journal of Personality, 26, 426-434 https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1958.tb01597.x
Google Scholar

Lakoff, G. (1987). Women, Fire and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. Chicago-London: University of Chicago Press.
Google Scholar

Lakoff, G., Johnson M. (1988). Metafory w naszym życiu (T. Krzeszowski, tłum). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar

Lewis, C. S. (1947). Miracles. London–Glasgow: Collins, Fontanna Books.
Google Scholar

Liebmann, A. (1900). Poltern (Paraphrasia praeceps). Berlin: Oscar Coblentz Verlag.
Google Scholar

Mashal, N., i in. (2007). An fMRI investigation of the neural correlates underlying the processing of novel metaphoric expressions, Brain and Language, 100, 115–126 https://doi.org/10.1016/j.bandl.2005.10.005
Google Scholar

Mayenowa, M. R. (2000). Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Ossolineum.
Google Scholar

Mirecka, U. (2004). Metafory jako jedna z form oddziaływania nie wprost w hipnoterapii, Logopedia, 33, 55–71.
Google Scholar

Mooij, J. J. A. (1976). A study of metaphor. On the nature of metaphorical expression, with special reference to their reference. Amsterdam–New York–Oxford: North-Holland Pub. Co.
Google Scholar

Myers, F. L., St. Louis, K. O. (1992). Cluttering: Issues and Controversies. W: F.L. Myers, K.O. St. Louis (eds.), Cluttering: A Clinical Perspective (11–22). England: Far Communications. Kibworth.
Google Scholar

Myers, F. L. (2018). Istota mowy bezładnej a interwencja logopedyczna w giełkocie. W: K. Węsierska, K. Gaweł (red.), Zaburzenia płynności mowy (44–63). Gdańsk: Harmonia Universalis.
Google Scholar

Nęcka, E. (1999). Proces twórczy i jego ograniczenia. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Google Scholar

Sr. Nolan, C. M. (2022). International Cluttering Awareness Day, The T.R.A.D.E., 12(1), January, 6.
Google Scholar

Ohlhoff, D. (2002). Das freundliche Selbst und der angreifende Feind. Politische Metaphern und Körperkonzepte in der Wissensvermittlung der Biologie. Pozyskano z: www.metaphorik.de [data dostępu: 5.01.2024].
Google Scholar

Reichel, I. K., i in. (2013). ICA International Mosaic on Cluttering: Historic Origins, Research, Assessment, and Treatment, Perspectives on Global issues in Communication Sciences and Related Disorders, 3(1), 5–13.
Google Scholar

SEJPBor: Boryś, W., (2005). Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Sheridan, T. (1762). A Course of Lectures on Elocution: Together with Two Dissertations on Language; and Some Other Tracts Relative to Those Subjects. London: Printed by W. Strahan, for A. Millar, R. and J. Dodsley, T. Davies, C. Henderson, J. Wilkie, and E. Dilly.
Google Scholar

Sobol, M. (2002): Metafora jako sposób ekspresji postaw temporalnych, Roczniki Psychologiczne, 5, 115-127.
Google Scholar

Spruit, M. (2017). Giełkot – Jak zrozumieć osoby mówiące niewyraźnie. Podręcznik diagnostyki i terapii. Kraków: Wydawnictwo Edukacyjne.
Google Scholar

St. Louis, K. O., i in. (2007). Understanding and treating cluttering. W: E. G. Conture, R. F. Curlee (eds.), Stuttering and related disorders of fluency (297-325). New York: Thieme.
Google Scholar

St. Louis, K. O., Schulte, K. (2011). Defining Cluttering: The lowest common denominator. W: Cluttering: Research, Intervention and Education. Red. D. Ward, K. Scaler Scott. East Sussex: Psychology Press.
Google Scholar

Stępnik, K. (1988). Filozofia metafory. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.
Google Scholar

Stroch, Ch., Nussinson, R., Mentser, S., Bar-Anan, Y. (2019). “Heavy of Mouth” and “Heavy of Tongue”: Weight as a Conceptual Metaphor of Disability, Metaphor And Symbol, 34(4), 1–12 DOI: 10.1080/10926488.2019.1683947
Google Scholar

Świątek, J. (1998). W świecie powszechnej metafory językowej. Metafora językowa. Kraków: Wydaw. Oddziału Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar

Tarkowski, Z., Góral-Półrola, J., Reichel, I. (2017). Mowa bezładna. W: Patologia mowy. Red. Z. Tarkowski. Gdańsk: Harmonia Universalis.
Google Scholar

Tisner, K. G., Wahlen, K. (1979). Time perception in adolescent and elderly persons, Zeitschrift fuer Entwicklungspsychologie und Pedagogische Psychologie, 11, 335–346.
Google Scholar

Taylor, J. R. (2007): Gramatyka kognitywna. Kraków: Universitas.
Google Scholar

Vanryckeghem, M. (2018). Wielowymiarowa, oparta na dowodach diagnoza prowadząca do wielopłaszczyznowej terapii jąkania. W: K. Węsierska, K. Gaweł (red.), Zaburzenia płynności mowy (30-43). Gdańsk: Harmonia Universalis.
Google Scholar

Van Zaalen, Y., Reichel, I. (2015). Cluttering. Current Views on Its Nature, Diagnosis, and Treatment. Bloomington: iUniverse.
Google Scholar

Van Zaalen, Y., Winkelman, C. (2014). Broddelen een (on-)begrepen stoornis. Bussum: Coutinho.
Google Scholar

Ward, D. (2006): Stuttering and Cluttering. Frameworks for understanding and treatment. New York: Hove.
Google Scholar

Ward, D., Scaler Scott, K. (eds.). (2011). Cluttering: Research, Intervention and Education. East Sussex: Psychology Press.
Google Scholar

Watzlawick, P. (1978). The Language of Change. New York: Basic Books.
Google Scholar

Węsierska, K. (2016). Giełkot – zagadnienie wciąż słabo znane, Forum Lingwistyczne, 3, 151–155.
Google Scholar

Whaley, B. B., Parker R. G. (2000). Expressing the experience of communicative disability: Metaphors of persons who stutter, Communication Reports, 13(2), 115–125.
Google Scholar

Wilhelm, R. (2020). Too fast for words. How discovering that I don’t stutter but clutter changed my life. Nijmegen: Big Time Publishers.
Google Scholar

WSJP: Wielki słownik języka polskiego PAN. Red. P. Żmigrodzki. Pozyskano – (https://wsjp.pl).
Google Scholar

Wysłouch, S. (1994). Literatura a sztuki wizualne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Zdravko, R. (1995). From a metaphorical point of view. A multidisciplinary approach to the cognitive content of metaphor. Berlin-New York: Walter de Gruyter.
Google Scholar