Literackie konstrukty dawnej wsi, ludowości i folkloru we współczesnych publikacjach dla dzieci. Między mitem a fantazmatem – rekonesans

Kamila Kowalczyk

doi:10.32798/dlk.1794

Published: 2025-08-22

Vol. 7 No. 1 (2025)

Literackie konstrukty dawnej wsi, ludowości i folkloru we współczesnych publikacjach dla dzieci. Między mitem a fantazmatem – rekonesans

Kamila Kowalczyk

Dzieciństwo. Literatura i Kultura

Section: Studies

https://doi.org/10.32798/dlk.1794

Abstract

The article explores contemporary children’s publications released between 2014 and 2024, in which constructs such as traditional culture, Polish folklore, the socalled old countryside, as well as folk conceptualisations of the world and humanity form the foundation for the narrative, formal, and thematic structure. Taking into account various types of children’s texts, the author attempts to describe the mechanisms by which native authors present and interpret selected aspects of cultural reality, as well as the dominant narrative and interpretive paradigms – that is, the ways in which the countryside is perceived and how folklore and traditional culture are conceptualised. The article also examines and problematises phenomena such as mythologisation, simplification, stereotyping, folklorism, and stylisation into folklore.

Supporting Agencies

The article was prepared as part of the Polish National Science Centre grant Miniatura 8 – project no. 2024/08/X/HS2/00203: (Re)konstruowanie „ludowej wizji świata i człowieka” w literaturze dla dzieci – historycznokulturowe uwarunkowania i konteksty. Kwerenda źródłowa [(Re)Constructing the “Folk Vision of the World and of Man” in Children’s Literature – Historical and Cultural Conditions and Contexts. Source Query].

Keywords:

folklore, folklorism, traditional culture, folk culture, children’s literature, stereotype

Similar Articles

Joanna Frużyńska, From Verne to Tullet: A Century of French Children’s and Young Adult Literature on the Polish Book Market , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 1 No. 2 (2019): Interpreting Childhood: Cultural Texts for Young People in Interlingual Translation
Alicja Wang, Who is allowed to speak in contemporary children’s literature? , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 7 No. 1 (2025): Tradition and Folklore in Children’s and Young Adult Culture
Weronika Kostecka, Marta Niewieczerzał, Maciej Skowera, Karolina Stępień, “For me, a story is always everything at once – it exists only when it is told”: An Interview with Witold Vargas , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 3 No. 2 (2021): Myths, Legends, and Folk and Fairy Tales in the Context of Childhood and Adolescence: Cultural Texts of the Second Decade of the 21st Century
Meni Kanatsouli, Rosy-Triantafyllia Angelaki, The Marginalised Romani Culture in Greek Society and Its Portrayal in Greek Children’s Literature , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 4 No. 1 (2022): Dimensions of Multiculturality in the Latest Works for Children and Young Adults: Part 1
Weronika Kostecka, Anna Mik, Marta Niewieczerzał, Maciej Skowera, Karolina Stępień, “Our literature will speak about victory, life, death, loss, love, and peace”: A Conversation with Olga Derkachova , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 4 No. 1 (2022): Dimensions of Multiculturality in the Latest Works for Children and Young Adults: Part 1
Rosy-Triantafyllia Angelaki, The Impact of Political and Cultural Changes in the European Landscape of the 20th and 21st Centuries on Children’s and Young Adult Literature , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 6 No. 2 (2024): Body and Corporeality – Representations and Discourses in Cultural Texts about Childhood and Adolescence
Olga Bukhina, Near and Far: History on Both Sides of the Ocean , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 7 No. 1 (2025): Tradition and Folklore in Children’s and Young Adult Culture
Olga Bukhina, Imaginary Geography of Children’s Books: Adding One More Dimension , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 6 No. 1 (2024): Childhood, Adolescence, and Technology – Exploring the Culture of/for Generation Z and Generation Alpha
Weronika Kostecka, Marta Niewieczerzał, Maciej Skowera, Karolina Stępień, From the Editors , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 3 No. 2 (2021): Myths, Legends, and Folk and Fairy Tales in the Context of Childhood and Adolescence: Cultural Texts of the Second Decade of the 21st Century
Anna Mik, Maciej Skowera, From the Editors , Dzieciństwo. Literatura i Kultura: Vol. 7 No. 2 (2025): Walt Disney – An Icon of Children’s and Young Adult Culture

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>

You may also start an advanced similarity search for this article.

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Kowalczyk, K. (2025). Literackie konstrukty dawnej wsi, ludowości i folkloru we współczesnych publikacjach dla dzieci. Między mitem a fantazmatem – rekonesans. Dzieciństwo. Literatura I Kultura, 7(1), 11–53. https://doi.org/10.32798/dlk.1794

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

References

Bednarek, J. (2018). Babcocha (D. de Latour, il.). Poradnia K.
Google Scholar

Bednarek, J. (2021). Maryjki. Opowieści o Matce Boskiej (M. Oklejak, il.). Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Bednarek, J. (2023). Cuda nad Rospudą i inne bajki ludowe. Podlasie i Suwalszczyzna (M. Szymanowicz, il.). NIKiDW.
Google Scholar

Brzezińska, A. W., Ceklarz, K., Dziubata-Smykowska, K., Smyk, K., Waszczyńska, K. (2023a). Wyprawy z Etnoekipą. Poznaj dawną wieś, t. 1: Domowe ognisko – gdzie i jak mieszkano? (E. Garbula, il.). NIKiDW.
Google Scholar

Brzezińska, A. W., Ceklarz, K., Dziubata-Smykowska, K., Smyk, K., Waszczyńska, K. (2023b). Wyprawy z Etnoekipą. Poznaj dawną wieś, t. 2: Nie tylko w polu – jak pracowano na wsi? (E. Garbula, il.). NIKiDW.
Google Scholar

Brzezińska, A. W., Ceklarz, K., Dziubata-Smykowska, K., Smyk, K., Waszczyńska, K. (2023c). Wyprawy z Etnoekipą. Poznaj dawną wieś, t. 3: Zrób to sam – jak robiono różne przedmioty? (E. Garbula, il.). NIKiDW.
Google Scholar

Brzezińska, A. W., Ceklarz, K., Dziubata-Smykowska, K., Smyk, K., Waszczyńska, K. (2023d). Wyprawy z Etnoekipą. Poznaj dawną wieś, t. 4: Ładnie i paradnie – w co się ubrać? (E. Garbula, il.). NIKiDW.
Google Scholar

Brzezińska, A. W., Ceklarz, K., Dziubata-Smykowska, K., Smyk, K., Waszczyńska, K. (2023e). Wyprawy z Etnoekipą. Poznaj dawną wieś, t. 5: Co do garnka włożyć – w jaki sposób przygotowywano jedzenie? (E. Garbula, il.). NIKiDW.
Google Scholar

Brzezińska, A. W., Ceklarz, K., Dziubata-Smykowska, K., Smyk, K., Waszczyńska, K. (2023f). Wyprawy z Etnoekipą. Poznaj dawną wieś, t. 6: Kartki z kalendarza – jak dawniej świętowano? (E. Garbula, il.). NIKiDW.
Google Scholar

Brzezińska, A. W., Ceklarz, K., Dziubata-Smykowska, K., Smyk, K., Waszczyńska, K. (2024). Wyprawy z Etnoekipą. Poznaj dawną wieś, t. 7: Kto był kim na wsi? (E. Garbula, il.). NIKiDW.
Google Scholar

Burszta, J. (1974). Kultura ludowa – kultura narodowa. Szkice i rozprawy. LSW.
Google Scholar

Chmielewska, K. (2021). Lud w perspektywie, perspektywa ludu. Teksty Drugie, 5, 293–309. https://doi.org/10.18318/td.2021.5.17.
Google Scholar

Czartoryska, I. (1819). Pielgrzym w Dobromilu, czyli Nauki wieyskie. Z dodatkiem powieści i 40. obrazkami (wyd. 2, popr.). Zawadzki i Węcki.
Google Scholar

Dunin, J. (1974). Papierowy bandyta. Książka kramarska i brukowa w Polsce. Wydawnictwo Łódzkie.
Google Scholar

Grochowski, P. (2016–2018). Matka Boska. W: V. Wróblewska (red.), Słownik polskiej bajki ludowej. https://bajka.umk.pl/slownik/lista-hasel/haslo/?id=110.
Google Scholar

Grzebałkowska, M. (2024). Dezorientacje. Biografia Marii Konopnickiej. Znak.
Google Scholar

Guśniowska, M. (2023). O dudziarzu Szumigale i inne bajki ludowe. Wielkopolska (P. Wyrt, il.). NIKiDW.
Google Scholar

Hluzow, N. (2017). B jak Bies. Abecadło mitologii słowiańskiej (M. Pawlak, il.). Merlin.
Google Scholar

Jackowska-Enemuo, K. (2022). Między światem a zaświatem (N. Jaworowska-Duchlińska, il.). Albus.
Google Scholar

Jackowska-Enemuo, K. (2024). Między ziemią a niebem (N. Jaworowska-Duchlińska, il.). Albus.
Google Scholar

Janicka-Krzywda, U. (1993). Postać Matki Bożej w folklorze słownym polskiego Podkarpacia. Nasza Przeszłość, 79, 5–49. https://doi.org/10.52204/np.1993.79.5-49.
Google Scholar

Kapelusz, M. (2018). Mitologia. Przygody słowiańskich bogów (E. Poklewska-Koziełło, il.). Egmont.
Google Scholar

Kaźmierak, A. (2017). Elementarz tradycji Regionu Kozła. Książka do mazania. Fundacja Tres.
Google Scholar

Kaźmierak, A. (2019). Turonie, żandary, herody. Wiejska maskarada. Dwie Siostry.
Google Scholar

Kaźmierak, A. (2023). Gdzie ty jesteś, koguciku?. Wytwórnia.
Google Scholar

Kiereś, E. (2020). O kolędach. Gawęda (M. Oklejak, il.). Kropka.
Google Scholar

Konopnicka, M. (1881). Z szopką. W: Józefa Ungra Kalendarz Illustrowany na Rok 1882 (s. 28). Nakład i Druk Józefa Ungra.
Google Scholar

Kończak, J. (2023). Świętujemy cały rok! 36 świąt z różnych stron świata (E. Poklewska-Koziełło, il.). Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Leszczyński, A. (2022). Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania (wyd. 2). W.A.B.
Google Scholar

Leszczyński, A. (2023). Obrońcy pańszczyzny. Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Google Scholar

Leszczyński, A. (2024). „Dopieszczeni przez pana”. Czy istnieje alternatywa dla „zwrotu ludowego”?. Kultura i Społeczeństwo, 2, 163–173. https://doi.org/10.35757/KiS.2024.68.2.7.
Google Scholar

Loskot, Ł. (2017). Czy to pies czy to bies, czyli zbiór słowiańskich stworów (K. Loskot, il.). OVO.
Google Scholar

Lubimyczytać. (b.d.). Chłop i szlachcianka. Opowieść o miłości niepojętej. https://lubimyczytac.pl/ksiazka/5173662/chlop-i-szlachcianka-opowiesc-o-milosciniepojetej.
Google Scholar

Ługowska, J. (1977). Sposoby wyzyskiwania folkloru w literaturze dla dzieci (na przykładzie baśni Janiny Porazińskiej). W: A. Aleksandrowicz, C. Hernas, J. Bartmiński (red.), Literatura ludowa i literatura chłopska. Materiały z ogólnopolskiej naukowej sesji folklorystycznej 16–18 II 1973 (s. 139–152). UMCS.
Google Scholar

Ługowska, J. (1981). Ludowa bajka magiczna jako tworzywo literatury. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Ługowska, J. (1993). W świecie ludowych opowiadań. Teksty, gatunki, intencje narracyjne.
Google Scholar

Wydawnictwo UWr.
Google Scholar

Ługowska, J. (1998). Wiejskie dziecko i jego świat – folklorystyczne i etnograficzne ujęcie tematu. W: J. Papuzińska, G. Leszczyński (red.), Dzieciństwo i sacrum. Studia i szkice literackie, t. 1 (s. 93–103). Stowarzyszenie Przyjaciół Książki dla Młodych – PS IBBY.
Google Scholar

Ługowska, J. (2009). Literatura dla młodego odbiorcy – „osobna” i „czwarta”? O sposobie istnienia oraz o miejscu twórczości dla dzieci i młodzieży w systemie literatury. W: G. Leszczyński, D. Świerczyńska-Jelonek, M. Zając (red.),
Google Scholar

Ocalone królestwo. Twórczość dla dzieci – perspektywy badawcze – problemy animacji. Sztambuch przyjaciół Profesor Joanny Papuzińskiej (s. 229–260). Wydawnictwo SBP.
Google Scholar

Ługowska, J. (2016). Sposoby adaptacji tworzywa ludowego w utworach literatury dziecięcej. W: R. Waksmund, D. Michułka (red.), Dydaktyka i łowy. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Władysławowi Dynakowi (s. 279–293). Oficyna Wydawnicza Atut.
Google Scholar

Madyda, A. (2003). Stanisława Vincenza antropologia kultury huculskiej. W: M. Jakitowicz, V. Wróblewska (red.), W kręgu folkloru, literatury i języka. Prace ofiarowane prof. Janowi Mirosławowi Kasjanowi w 70. rocznicę urodzin (s. 65–89). Wydawnictwo UMK.
Google Scholar

Majkowska-Szajer, D. (2018). Bolek i Lolek na szlaku polskich kultur (S. Szewczyk, il.). Znak.
Google Scholar

Mandera-Rzepczyńska, M. (2021). Opowieści Baby Tiny. Mity słowiańskie dla dzieci (D. Worek, il.). Graf_ika.
Google Scholar

Michaluk, M., Przewoźny, W. (2018). Etnogadki. Opowiastki o dawnych obrzędach i zwyczajach (M. Stachowiak, il.). Albus.
Google Scholar

Millerowa, E. (oprac., wyb.). (2014). Aż tu nagle… Bajki ze zbiorów Oskara Kolberga (wyd. 2). Instytut im. Oskara Kolberga.
Google Scholar

Niesporek-Szamburska, B. (2022). Co różni Babcochę od czarownicy z wyobrażeń dzieci?. Paidia i Literatura, 4, 1–10. https://doi.org/10.31261/PiL.2022.04.13.
Google Scholar

Oklejak, M. (2015). Cuda wianki. Polski folklor dla młodszych i starszych. Egmont.
Google Scholar

Oklejak, M. (2017). Cuda niewidy. Zagadki dla młodszych i starszych. Egmont.
Google Scholar

Orlińska, Z. (2021). Współczesny bajarz polski (A. Bujnowska, K. Kaczor, K. Bogdańska, J. Wróblewska, il.). Polarny Lis.
Google Scholar

Papuzińska, J. (2022). Cudowne lekarstwo i inne bajki ludowe. Podkarpacie (J. Richter-Magnuszewska, il.). NIKiDW.
Google Scholar

Piątkowska, R. (2021). Gdyby jajko mogło mówić i inne opowieści (A. Nowicki, il.). Bis.
Google Scholar

Piotrowska, E. (2017). Ciocia Jadzia na wsi. Media Rodzina.
Google Scholar

Ruszkowska, M. (2022). Dobra nasza! Polska. Przewodnik dla dzieci (K. Kozińska, il.). Dwie Siostry.
Google Scholar

Serafin, E. (2002). Ludowe opowiadanie ajtiologiczne. W: A. Mianecki, V. Wróblewska (red.), Genologia literatury ludowej. Studia folklorystyczne (s. 119–127). Wydawnictwo UMK.
Google Scholar

Siwor, D., Žabenský, M. (2020). EtnoCuda. Elementarz folkloru polsko-słowackiego pogranicza (A. Jędrzejczyk, przeł., S. Klimczok, il.). Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej.
Google Scholar

Skuratowicz, J., Zysk, T. (2017). Dwór dla dzieci (il. K. Ostrowska). Zysk i S-ka.
Google Scholar

Stobiecki, R. (2022). Co tak zwany zwrot ludowy mówi nam lub czego nie mówi o kondycji współczesnej polskiej historiografii?. Teksty Drugie, 4, 282–301. https://doi.org/10.18318/td.2022.4.19.
Google Scholar

Stomma, L. (1986). Antropologia kultury wsi polskiej XIX w. Instytut Wydawniczy PAX.
Google Scholar

Strzelecka, M. (2020). Beskid bez kitu. Libra PL.
Google Scholar

Strzelecka, M. (2021). Beskid bez kitu. Zima. Libra PL.
Google Scholar

Strzelecka, M. (2023). Hajda. Beskid bez kitu. Libra PL.
Google Scholar

Sulima, R. (1985). Folklor i literatura. Szkice o kulturze i literaturze współczesnej (wyd. 2, uzup., popr.). LSW.
Google Scholar

Sulima, R. (2001). Mity polskie i mity ludowe. W: Głosy tradycji (s. 98–103). DiG.
Google Scholar

Szmyd, J. (1996). Tożsamość chłopska – charakter i ethos narodowy – polskość. W: A. Meissner (red.), Chłopi, naród, kultura, t. 4: Kultura i oświata wsi (s. 11–26). Wydawnictwo WSP.
Google Scholar

Taborska, A. (2014). Licho i inni (L. Majewski, il.). BOSZ.
Google Scholar

Tomicka, J., Tomicki, R. (1975). Drzewo życia. Ludowa wizja świata i człowieka. LSW.
Google Scholar

Waksmund, R. (2000). Od literatury dla dzieci do literatury dziecięcej. Tematy – gatunki – konteksty. Wydawnictwo UWr.
Google Scholar

Wężowicz-Ziółkowska, D. (2020). Kultura ludowa – restytucja czy zawłaszczenie?. Konteksty Kultury, 17(4), 409–422. https://doi.org/10.4467/23531991KK.20.033.13252.
Google Scholar

Włodarkiewicz, A. (2019). Tola na wsi (O. Krzanowska, il.). Zielona Sowa.
Google Scholar

Wróblewska, V. (2014). „Od potworów do znaków pustych”. Ludowe demony w polskiej literaturze dla dzieci. WN UMK.
Google Scholar

Wróblewska, V. (2018). Rola dziecka w tradycyjnej kulturze wsi polskiej. W: T. Smolińska (red.), Folklor dziecięcy. Między tradycją a współczesnością (s. 21–30). MCK Sokół.
Google Scholar

Wyżga, M. (2021). Historia ludowa a historia lokalna Polski. Stan Rzeczy, 21, 331–343. https://doi.org/10.51196/srz.21.13.
Google Scholar

Zawada, A. (1983). Gra w ludowe. Nurt chłopski w prozie współczesnej a kultura ludowa. LSW.
Google Scholar

Kamila Kowalczyk

kamila.kowalczyk@uwr.edu.pl
https://orcid.org/0000-0001-7717-8905

Affiliation:

University of Wrocław Poland

Bio Statement (e.g., department and rank)

Kamila Kowalczyk – PhD, works at the Institute of Polish Philology at the Faculty of Letters, University of Wrocław (Poland). Her research interests include the genology of fairy tales, the reception of Grimm’s fairy tales in Polish culture, folklore as a component of contemporary culture, as well as contemporary children's literature from a pragmatic and cultural perspective. Contact: kamila.kowalczyk@uwr.edu.pl.