Ziemia, rośliny i cykl wegetacyjny w zbiorze Maryjki. Opowieści o Matce Boskiej Justyny Bednarek w kontekście edukacji o folklorze i kulturze ludowej

Ewa Serafin

doi:10.32798/dlk.1785

Published: 2025-08-22

Vol. 7 No. 1 (2025)

The Earth, Plants, and the Vegetation Cycle in Justyna Bednarek’s Maryjki. Opowieści o Matce Boskiej in the Context of Education on Folklore and Folk Culture

Ewa Serafin

Dzieciństwo. Literatura i Kultura

Section: Studies

https://doi.org/10.32798/dlk.1785

Abstract

The article proposes a reading model for Maryjki. Opowieści o Matce Boskiej [Little Marys: Tales about the Mother of God] by Justyna Bednarek (2021) in the context of education on folk culture and folklore. The reading draws on selected concepts and findings from folklore studies, ethnology, and cultural anthropology. The analysis explores themes and motifs in seven stories related to the earth, plants, and the folk-Christian Marian calendar. The author focuses on the literary methods employed to construct a folk worldview, including the portrayal of the Mother of God and her relationship with nature, along with the mechanisms underlying the reinterpretation of aetiological folk tales. Bednarek’s stories show a high degree of alignment with folk originals, which allows them to be treated as a source of knowledge about tales, rituals, beliefs, and practices associated with the vegetation cycle. Additionally, the stories carry an ecological message that may help foster readers’ environmental awareness.

Keywords:

ecology, folklore, Justyna Bednarek, folk culture, aetiological folk tale, Mother of God, rituals, plants

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>

You may also start an advanced similarity search for this article.

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Serafin, E. (2025). The Earth, Plants, and the Vegetation Cycle in Justyna Bednarek’s Maryjki. Opowieści o Matce Boskiej in the Context of Education on Folklore and Folk Culture. Dzieciństwo. Literatura I Kultura, 7(1), 54–75. https://doi.org/10.32798/dlk.1785

Cited by / Share

References

Baluch, A. (2003). Od ludus do agora. Rozważania o książkach dla dzieci i młodzieży i o sposobach lektury, które wiodą od zabawy do poważnej rozmowy o literaturze. WN AP.
Google Scholar

Bartmiński, J. (1990). Folklor – język – poetyka. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Bartmiński, J., Hrycyna, E. (2019). Zioło. W: J. Bartmiński (red.), S. Niebrzegowska-Bartmińska (z-ca red.). Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2: Rośliny, cz. 4: Zioła (11–49). Wydawnictwo UMCS.
Google Scholar

Bednarek, J. (2021). Maryjki. Opowieści o Matce Boskiej (M. Oklejak, il.). Nasza Księgarnia.
Google Scholar

Chmielewska, K. (2021). Lud w perspektywie, perspektywa ludu. Teksty Drugie, 5, 293–309. https://doi.org/10.18318/td.2021.5.17.
Google Scholar

Chojnacki, K., Tkaczyk, G. (reż). (1976). Tradycyjna obróbka lnu [film]. Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. https://www.youtube.com/watch?v=IkNr¬brehdeo.
Google Scholar

Cleve Backster. (2024, 5 grudnia). Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Cleve_Backster.
Google Scholar

Domańska, E. (2013). Humanistyka ekologiczna. Teksty Drugie, 1–2, 13–32.
Google Scholar

Filipowicz, A. (2024). Wilki i ludzie w polsko-rusińskich bajkach ludowych. Ujęcie perspektywiczne. Literatura Ludowa, 3, 45–60. https://doi.org/10.12775/ LL.3.2024.003.
Google Scholar

Gawalewicz, M. (1985). Królowa Niebios. Legendy o Matce Boskiej. Instytut Wydawniczy PAX.
Google Scholar

Gołębiowska-Suchorska, A. (2011). „Dziewczę przędzie, Pan Bóg nitki daje”. O spójności ludowej wizji świata. Wydawnictwo UKW.
Google Scholar

Grajnert, J. (zebr. i oprac.) (1904). Legendy o Matce Boskiej, Panu Jezusie i Świętych Pańskich. Nakład i Druk Synów St. Niemiry.
Google Scholar

Grąbczewski, J. (1984). Postać Matki Boskiej w ludowych przekazach językowych. Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 38(3), 157–166.
Google Scholar

Hrycyna, E. (2019a). Przywrotnik. W: J. Bartmiński (red.), S. Niebrzegowska-Bartmińska (z-ca red.). Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2: Rośliny, cz. 4: Zioła (320–322). Wydawnictwo UMCS.
Google Scholar

Hrycyna, E. (2019b). Tojad. W: J. Bartmiński (red.), S. Niebrzegowska-Bartmińska (z-ca red.). Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2: Rośliny, cz. 4: Zioła (413– 416). Wydawnictwo UMCS.
Google Scholar

Janicka-Krzywda, U. (1996). Motywy przyrodnicze w legendach o Matce Bożej na Polskim Podkarpaciu. Peregrinus Cracoviensis, 4, 93–102.
Google Scholar

Janicka-Krzywda, U. (2012). Niebieska Gaździna. Legendy o Matce Bożej z obszaru Polskiego Podkarpacia. PTH – Oddział w Nowym Targu.
Google Scholar

Kielak, O. (2014). Symbolika leszczyny w polskiej kulturze ludowej. Fragment definicji kognitywnej. Adeptus, 3, 96–109. https://doi.org/10.11649/a.2014.007.
Google Scholar

Kiełczewski, D. (2001). Ekologia społeczna. Ekonomia i Środowisko.
Google Scholar

Kimmerer, W. R. (2020). Pieśń ziemi. Rdzenna mądrość, wiedz naukowa i lekcje płynące z natury (M. Bukowska, tłum.). Znak. (wyd. oryg. 2013).
Google Scholar

Kownacka, M. (2013). Polskie Madonny ludowe. Towarzystwo Miłośników Ziemi Łąckiej.
Google Scholar

Krzyżanowski, J. (1963). Polska bajka ludowa w układzie systematycznym, t. 2: (Wątki 1000–8100). Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo PAN.
Google Scholar

Kulak, I. (2022). Ludowy obraz człowieka utrwalony w nazwach roślin. Wydawnictwo UJ.
Google Scholar

Lagerlöf, S. (2000). Legendy Chrystusowe (M. Zarębina, tłum.). Instytut Wydawniczy PAX. (wyd. oryg. 1904).
Google Scholar

Ługowska, J. (1993). W świecie ludowych opowiadań. Teksty, gatunki, intencje narracyjne. Wydawnictwo UWr.
Google Scholar

Matwiejczuk, P., Zajdel, E. (red.). (2017). Magnificat. Ludowy kalendarz maryjny w Polsce. Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie.
Google Scholar

Mianecki, A. (2010). Stworzenie świata w folklorze polskim XIX i XX wieku. WN UMK.
Google Scholar

Mianecki, A. (2018). Bajka ajtiologiczna. W: V. Wróblewska (red.) Słownik polskiej bajki ludowej (s. 49–54). WN UMK.
Google Scholar

Miarka, K. (red.). (1904). Kantyczki. Kolędy i pastorałki w czasie świąt Bożego Narodze-nia po domach śpiewane z dodatkiem pieśni przygodnych w ciągu roku używanych. Nakład Karola Miarki.
Google Scholar

Niebrzegowska-Bartmińska, S. (2016). Symbolika płodnościowa w polskim folklorze. Etnolingwistyka, 28, 207–224. https://doi.org/10.17951/et.2016.28.207.
Google Scholar

Niebrzegowska-Bartmińska, S. (2018). Len. W: J. Bartmiński (red.), S. Niebrzegowska-Bartmińska (z-ca red.). Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2: Rośliny, cz. 2: Warzywa, przyprawy, rośliny przemysłowe (s. 362–405). Wydawnictwo UMCS.
Google Scholar

Niedźwiedź, A. (2006). Pojęcie religijności ludowej w polskiej tradycji etnologicznej. W: D. Sarzyńska, R. Tokarski (red.), Człowiek i sacrum. O pojęciach religijnych w kulturze (s. 237–247). Caro.
Google Scholar

Niewiadomski, D. (2006). Wyobrażenie świętej ziemi w tradycji ludowej. W: D. Sarzyńska, R. Tokarski (red.), Człowiek i sacrum. O pojęciach religijnych w kulturze (s. 227–236). Caro.
Google Scholar

Orzechowska, S. (2024). Kobiety i rośliny w folklorze polskim. WN Scholar.
Google Scholar

Prorok, K. (2016). Ludowe sposoby wzmagania plenności roślin. Etnolingwistyka, 28, 227–243. https://doi.org/10.17951/et.2016.28.227.
Google Scholar

Rak, R. (2019). Baśń o wężowym sercu albo Wtóre słowo o Jakóbie Szeli. Powergraph.
Google Scholar

Ratuszna, H. (2009). „Błysk obrazu”. Z zagadnień krótkich form narracyjnych w literaturze Młodej Polski. WN UMK.
Google Scholar

Serafin, E. (2024). Świat fauny w utworze Maryjki. Opowieści o Matce Boskiej wobec tradycji ludowej i literackiej. Jednak Książki, 18, 71–88. https://doi.org/10.26881/jk.2024.18.03.
Google Scholar

Slany, K. (2022). Strawa duchowa w czasach Wielkiego Niepokoju. Recenzja książki Maryjki. Opowieści o Matce Boskiej. Kultura Liberalna, 29. https://kulturaliberalna.pl/2022/07/12/katarzyna-slany-recenzja-maryjki-justyna-bednarek-kl-dzieciom/.
Google Scholar

Sokolewicz, Z. (1988). Matka Boska w polskiej kulturze ludowej XIX i XX w. (Wybrane kwestie źródłowe i zarysowujące się pytania). Etnografia Polska, 32(1), 289–303.
Google Scholar

Stomma, L. (1979). Determinanty polskiej kultury ludowej XIX wieku. Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 33(3), 131–142.
Google Scholar

Szelburg-Zarembina, E. (1990). Boży roczek. Instytut Wydawniczy PAX. (wyd. oryg. [1931]).
Google Scholar

Tomicka, J., Tomicki, R. (1975). Drzewo życia. Ludowa wizja świata i człowieka. LSW.
Google Scholar

Turner, V. (2010). Proces rytualny. Struktura i antystruktura (E. Dżurak, tłum.). PIW. (wyd. oryg. 1969).
Google Scholar

Twardowski, J. (2003). Tak ludzka. Parnas. (wyd. oryg. 1990).
Google Scholar

Vincenz, S. (1983). Po stronie dialogu, t. 1. PIW.
Google Scholar

Walęciuk-Dejneka, B. (2015). Ludowy obraz kobiety – perspektywa inności. IKiBL im. Franciszka Karpińskiego – Stowarzyszenie.
Google Scholar

Wohlleben, P. (2016). Sekretne życie drzew (E. Kochanowska, tłum.). Wydawnictwo Otwarte. (wyd. oryg. 2015).
Google Scholar

Wróblewska, V. (2022). Folklor jako forma odpowiedzi na kryzys środowiskowy. W: E. Nowina-Sroczyńska, M. Kaśkiewicz (red.), Oblicza natury. Dyskursy antro¬pologiczne (s. 49–63). Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie, Wydawnictwo Region Jarosław Ellwart.
Google Scholar

Wróblewska, V. (2024). Tabu w polskiej bajce ludowej. Studium folklorystyczne. WN UMK.
Google Scholar

Zowczak, M. (2013). Biblia ludowa. Interpretacja wątków biblijnych w kulturze ludowej. WN UMK.
Google Scholar

Ewa Serafin

ewa.serafin@uwr.edu.pl
https://orcid.org/0000-0001-6373-3007

Affiliation:

University of Wrocław Poland

Bio Statement (e.g., department and rank)

Ewa Serafin – PhD, works at the Institute of Polish Philology at the Faculty of Letters, University of Wrocław (Poland). Her research interests include representations of femininity and herstories in 20th- and 21st-century literature, feminist criticism, the literary work of Stanisław Vincenz, and the interpretation of folk and literary fairy tales. Contact: ewa.serafin@uwr.edu.pl.