A noteworthy source for the history of the capital's landscaped greenery is Szymon Bogumił Zug's publication "Warsaw Gardens in 1784." In it, the architect discussed the compositions he considered most interesting in terms of history and aesthetic value. He paid particular attention to publicly accessible areas, eagerly visited by Warsaw residents. Among the complexes retaining Baroque forms, royal residences (Saxon Garden, Wilanów) and estates belonging to the ruling elite from the 17th and 18th centuries (Krasiński Garden, Heinrich von Brühl's residences in Wola and Nowy Świat) dominated. Zug's particular attention was drawn to complexes associated with Stanisław August Poniatowski (Ujazdów) and his brother, Kazimierz ("Na Książęcem," "Na Górze"), as well as gardens and pavilions he himself designed (such as Powązki, Mokotów, and Elizeum). The analysis of private residential complexes was complemented by a look at forest areas.
References
Źródła drukowane
Google Scholar
Zug S.B., Ogrody w Warszawie i jej okolicach, opisane w roku 1784, „Kurier Niedzielny” 28 (1898), s. 443–444.
Google Scholar
Zug S.B., Ogrody w Warszawie i jej okolicach opisane w r. 1784, Warszawa 1848.
Google Scholar
Zug S.B., Ogrody warszawskie w roku 1784, Warszawa 1845.
Google Scholar
Opracowania
Google Scholar
Barczyk A. , Drudzy po królu. Marszałkowie koronni jako fundatorzy i właściciele rezydencji – inicjatywy warszawskie z XVII–XVIII wieku, „Techne, Seria nowa” 9 (2022), s. 155–183.
Google Scholar
Barczyk A., Warszawskie Leszno. Architektoniczne dzieje jurydyki w XVIII wieku, Łódź–Warszawa 2023.
Google Scholar
Barczyk A., Wokół stolicy Rzeczypospolitej – brühlowskie ogrody, „Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce” 8 (2025), s. 4–45.
Google Scholar
Bąk A., Miejsca spędzania wolnego czasu i letniego wypoczynku warszawiaków w 2. połowie XIX i na początku XX wieku położone w obecnych granicach administracyjnych stolicy, „Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce” 5 (2022), s. 115–153.
Google Scholar
Berdecka A., Turnau I., Życie codzienne w Warszawie wieku Oświecenia, Warszawa 1969.
Google Scholar
Bernatowicz T., Nowe spojrzenie na pałac Saski, „Spotkania z Zabytkami” 31 (2007), s. 14–16.
Google Scholar
Bernatowicz T., Ogrody do zabaw myśliwskich. Królewskie zwierzyńce czasów saskich wokół Warszawy, [w:] Królewskie Ogrody w Polsce, red. Szafrańska M., Warszawa 2001, s. 265–288.
Google Scholar
Bernatowicz T., Sentymentalne idee i wiejskie chatki w ogrodach "picturesque" czasów stanisławowskich, [w:] Obraz i przyroda, red. Mazurczak U., Patyra J., Żak M., Lublin 2005, s. 117–155.
Google Scholar
Bis M., Bis W., Założenie pałacowo-parkowe Brühla na Młocinach - wyniki badań archeologicznych z 2010 r. [The Brühl palace and park premise at Młociny - results of archaeological research from 2010], „Z otchłani wieków” 66 (2011–2012), nr 1–4, s. 91–99.
Google Scholar
Bis M., Bis W., Napieralski M., Ze studiów nad dziejami podwarszawskich rezydencji. Zabudowania w otoczeniu pałacu Brühlów w Młocinach (od połowy XVIII w.), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 67 (2019), nr 2, s. 169–222.
Google Scholar
Bojanowska A., Wolański A., Elizeum dla przyjaciół i pięknych pań – „devoué ou aux Amis, ou aux jolies femmes”, [w:] Elizeum. Podziemny Salon Księcia. Dla Przyjaciół i Pięknych Pań, red. Guttmejer K., Warszawa 2016, s. 59–104.
Google Scholar
Ciołek G., Odbudowa ogrodu, „Ochrona Zabytków” 15 (1962), nr 3, s. 86–106.
Google Scholar
Ciołek G., Ogrody polskie, Warszawa 1978.
Google Scholar
Dankiewicz K., Pałac w Wilanowie – królewska „villa rustica”, jako ośrodek dóbr ziemskich i czynnik wpływający na kształt rozwoju jednej z dzielnic Warszawy, „Budownictwo i Architektura” 17 (2018), nr 3, s. 29–56.
Google Scholar
Dudkowski M., Austeria w Jabłonnie. Przyczynek do badań nad twórczością architektoniczną Szymona Bogumiła Zuga oraz architekturą zespołu rezydencjonalnego biskupa Michała Poniatowskiego w Jabłonnie, „Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce” 6 (2023), s. 137–180.
Google Scholar
Dymek A., Problemy rozpoznania zabytkowych parków na terenie Warszawy oraz przygotowania zaleceń konserwatorskich na przykładzie Ogrodu Krasińskich, „Mazowsze. Studia Regionalne” 7 (2011), s. 149–162.
Google Scholar
Fijałkowski W., Królewski Wilanów, Warszawa 1997.
Google Scholar
Fijałkowski W., Natolin: jego przeszłość, rewaloryzacja i rozbudowa, „Ochrona Zabytków” 52 (1999), nr 1 (204), s. 1–9.
Google Scholar
Fijałkowski W., Non omnes res perdite sunt: o ogrodach barokowej Warszawy, „Ochrona Zabytków” 51 (1998), nr 4, s. 333–350.
Google Scholar
Fijałkowski W., O klasztornych założeniach ogrodowych Warszawy w XVII i XVIII stuleciu, [w:] Hortus Vitae. Księga pamiątkowa dedykowana Andrzejowi Michałowskiemu, red. Arszyński M. Warszawa 2001, s. 57–64.
Google Scholar
Fortuna-Antoszkiewicz B., Przemiany formy elementów i układów ogrodowych wzdłuż traktów komunikacyjnych na przykładzie Traktu Królewskiego w Warszawie, Warszawa 2012.
Google Scholar
Fortuna-Antoszkiewicz B., Gawłowska A., Łukaszkiewicz J., Rosłon-Szeryńska E., Problemy rewaloryzacji i ochrony parków historycznych w centrum miasta na przykładzie Ogrodu Krasińskich w Warszawie, „Czasopismo Techniczne. Architektura” 109 (2012), z. 6-A, s. 145–166.
Google Scholar
Głowacki R., Echa dawnej Warszawy. Zamki i pałace, Warszawa 2017.
Google Scholar
Gorzelak M., Wieczorek A., Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego – trwały element w przestrzeni Warszawy. Geneza powstania, „Mazowsze. Studia Regionalne” 48 (2024), s. 113–133.
Google Scholar
Hentschel W., Die sächsische Baukunst des 18. Jahrhunderts in Polen, Berlin 1967.
Google Scholar
Herzog V., Das Ujazdówer Bad (Łazienki) als Repräsentationsbau (von 1683 – bis 1733), „Almanach Warszawy” 11 (2017), s. 11–28.
Google Scholar
Hinterkeuser G., Visions of power: Andreas Schlüter’s monuments to the Great Elector and Friedrich III and I, “Sculpture journal” 22 (2013), nr 1, s. 21–35.
Google Scholar
Ilustrowany przewodnik po Warszawie wraz z treściwym opisem okolic miasta, Warszawa 1893.
Google Scholar
Jagiełło M., Szendi A., Warszawskie ogrody krajobrazowe w twórczości Zygmunta Vogla, „Czasopismo Techniczne. Architektura” 109 (2012), z. 6-A, s. 65–73.
Google Scholar
Jagiełło-Jakubaszek K., Ogród w podróży: o spostrzeżeniach na temat ogrodów w wybranych relacjach polskich podróżników po Europie w 2. połowie XVIII wieku, „Techne. Seria nowa” 12 (2023), s. 205–220.
Google Scholar
Jakóbczyk-Gola A., Ogrody zwierząt. Staropolskie zwierzyńce i menażerie, Warszawa 2021.
Google Scholar
Jaworski P., Antyk w Królikarni. Architektura i zbiory artystyczne, „Rocznik Historii Sztuki” 29 (2004), s. 203–239.
Google Scholar
Jaworski P., Budynek kuchni w warszawskiej Królikarni w formie grobowca Cecylii Metelli. Polska kariera antycznego pierwowzoru, „Studia i Materiały Archeologiczne” 10 (2000), s. 33–53.
Google Scholar
Karney J., Lasy Warszawy i jej okolic jako tereny wypoczynkowe, „Sylwan” 107 (1963), nr 5, s. 69–79.
Google Scholar
Karpowicz M., Andrzej Schlüter: rzeźbiarz królów, Warszawa 2014.
Google Scholar
Kłosek-Kozłowska D., O wartościach przestrzennych Osi Saskiej Warszawy, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 62 (2017), z. 3, s. 5–42.
Google Scholar
Knapik A., Aleksandria – ogród krajobrazowy Aleksandry z Czartoryskich Ogińskiej w świetle nowych materiałów, „Biuletyn Historii Sztuki” 82 (2020), nr 1, s. 97–126.
Google Scholar
Kochanowski J., Pomiędzy. Krótka historia Warszawy, Warszawa 2023.
Google Scholar
Komarnicki L., Sztuka ogrodnicza na przełomie w. XVIII i XIX. Jeden rozdział ze studium o rozwoju poczucia piękna natury w polskiej literaturze romantycznej, Warszawa 1923.
Google Scholar
Kraushar A., Warszawa historyczna i dzisiejsza. Zarysy kulturalno-obyczajowe, Lwów-Warszawa-Kraków 1925.
Google Scholar
Krogulec T., Różańska A., Stylowe ogrody Warszawy w zbiorach kartograficznych Muzeum Historycznego m. st. Warszawy, „Almanach Muzealny” 3 (1999), s. 111–139.
Google Scholar
Kuśmierski J., Orientalny raj. Wpływy tureckie w ogrodach polskich, Warszawa 2023.
Google Scholar
Kwiatkowski M., Szymon Bogumił Zug. Architekt polskiego oświecenia, Warszawa 1971.
Google Scholar
Majewska-Maszkowska B., Jeszcze o Natolinie - Bażantarnia Augusta Czartoryskiego i jego córki Izabelli Lubomirskiej, „Biuletyn Historii Sztuki” 28 (1966), nr 2, s. 193–201.
Google Scholar
Malawski S., The style of 'regular irregularities' – rococo gardens and their reception in Polish garden art of the 18th century, “Roczniki Humanistyczne” 67 (2019), nr 4, s. 61–107.
Google Scholar
Meyza K., Wyniki archeologicznych badań sondażowych na wzgórzu widokowym w Ogrodzie Krasińskich w Warszawie, „Almanach Muzealny” 8 (2014), s. 15–43.
Google Scholar
Mitchell A., Łazienki Palace on the Island and the English “Palladian” Bridge, [w:] Hortus Vitae. Księga pamiątkowa dedykowana Andrzejowi Michałowskiemu, red. Arszyński M. Warszawa 2001, s. 153–158.
Google Scholar
Mossakowski S., Pałac Krasińskich w Warszawie w świetle inwentarza z roku 1763 (65) oraz kilka uwag na marginesie jego odbudowy, „Ochrona Zabytków” 15 (1962), nr 1, s. 3–13.
Google Scholar
Mossakowski S., Tematyka dekoracji pałacu Krasińskich (1689–1699). Jej wzory literackie i plastyczne Udział fundatora, architekta i rzeźbiarza, „Rocznik Biblioteki Narodowej” 30–31 (1994–1995), s. 11–35.
Google Scholar
Mossakowski S., Tylman z Gameren (1632–1706): twórczość architektoniczna w Polsce, Warszawa 2012.
Google Scholar
Oleńska A., „Chciał pan podkomorzy mieć sielankę w naturze”. „Na Książecem” wśród podwarszawskich ogrodów księcia Kazimierza Poniatowskiego, [w:] Elizeum. Podziemny Salon Księcia. Dla Przyjaciół i Pięknych Pań, red. K. Guttmejer, Warszawa 2016, s. 29–58.
Google Scholar
Omilanowska M., Wokół Teatru Wielkiego. Od Marywilu do Pasażu Luxenburga, „Almanach Warszawy” 10 (2014), s. 255–272.
Google Scholar
Omilanowska-Kiljańczyk M., Pałac i plac Saski w dobie nowoczesnej. Przebudowa czy zmiana paradygmatu, „Rocznik Historii Sztuki” 49 (2024), s. 105–161.
Google Scholar
Pietrzak J., Jak Marywil budowano. Powstanie warszawskiego kompleksu rezydencjonalno-handlowego w świetle korespondencji Ottona Fryderyka Felkersambra z Marią Kazimierą Sobieską z 1694 roku, „Almanach Warszawy” 11 (2017), s. 43–97.
Google Scholar
Pluta K., Zielone Osie Mokotowa na obszarze skarpy warszawskiej – planowanie i zarządzanie, „Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego” 10 (2008), s. 114–122.
Google Scholar
Przybylak Ł., „Niezbędne i użyteczne” – rezydencja polowa Augusta Mocnego z 1732 roku na szczycie Króliczej Góry w Warszawie, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 67 (2022), s. 4–57.
Google Scholar
Przybylak Ł., Ogrody Królewskie w Wilanowie i ich rola w utrzymaniu historycznych wartości ogrodniczych współczesnej Warszawy, „Teka Komisji Urbanistyki i Architektury. Oddział PAN w Krakowie” 47 (2019), s. 313–326.
Google Scholar
Putkowska J., Architektura Warszawy XVII wieku, Warszawa 1991.
Google Scholar
Putkowska J., Warszawskie rezydencje n przedmieściach i pod miastem w XVI–XVIII wieku, Warszawa 2016.
Google Scholar
Ribouillault D., Le jardin entre art, science et politique: le cadran solaire du Jardin des Tuileries de Catherine de Médicis, [w:] Paesaggi di pietra e di verzura omaggio a Vincenzo Cazzato, red. Del Sole F., Roma 2023, s. 389–400.
Google Scholar
Rozbicka M., Architekt Władysław Marconi jako miłośnik i konserwator zabytków przeszłości, „Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce” 2 (2019), s. 7–78.
Google Scholar
Różańska A., Parki warszawskie. Przemiany układów kompozycyjnych, Warszawa 2012.
Google Scholar
Rylke J., Historia sztuki ogrodowej, Warszawa 2022.
Google Scholar
Sikora D., Krajobraz rezydencjonalny w mieście i w strefie podmiejskiej – na wybranych przykładach warszawskich, [w:] Tożsamość krajobrazu. O dziedzictwie przeszłości w krajobrazie, red. Gawryluk D., Kłopotowski M., Białystok 2016, s. 60–76.
Google Scholar
Sikora D., Wielkoobszarowa koncepcja krajobrazowa „ferme ornée” – nowe ustalenia do badań krajobrazu kulturowego Wilanowa, „Architektura Krajobrazu” (2018), nr 1, s. 32–47.
Google Scholar
Sikora D., Zarys historii ochrony i konserwacji zabytków sztuki ogrodowej w Polsce, „Ochrona Zabytków” 69 (2016), nr 1 (268), s. 105–142.
Google Scholar
Szendi A., Ogrody Izabeli z Flemingów Czartoryskiej jako odzwierciedlenie ewolucji jej artystycznych aspiracji i poglądów politycznych, [w:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Tom 3. „Portret kobiecy” Polki w realiach epoki, red. Kita J, Klempert M., Korybut-Marciniak M., Łódź-Olsztyn 2014, s. 249–261.
Google Scholar
Szendi A., Painting and graphic presentations of Izabela Lubomirska's garden in former Mokotów / Malarskie i graficzne przedstawienia założenia ogrodowego Izabeli Lubomirskiej w dawnym Mokotowie, „Czasopismo Techniczne. Architektura” 111 (2014), nr 6-A, s. 89–103.
Google Scholar
Świtek A., Marywil – dziękczynne wotum królowej Marysieńki, „Spotkania z Zabytkami” 11/12 (2013), s. 7–13.
Google Scholar
Tatarkiewicz W., Łazienki warszawskie, Warszawa 1968.
Google Scholar
Tomicka W., Ogrody Kazimierza Poniatowskiego w Warszawie, „Ochrona Zabytków” 6 (1953), nr 4, s. 228–239.
Google Scholar
Warszawa. Ogród Krasińskich, oprac. Piekarska Z., Ziembinska-Sznee Z., 1987, mps, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie.
Google Scholar
Warszawa. Pałac Krasińskich (Rzeczpospolitej), oprac. Siwek A., 2002, mps, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie.
Google Scholar
Warszawa. Pałac Królikarnia, oprac. Narkiewicz-Siwek J., 2001, mps, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie.
Google Scholar
Warszawa. Park Ujazdowski, oprac., Krzemkowski J., Pokorski J., 1975, mps, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie.
Google Scholar
Wątroba P., Szymon Bogumił Zug (1733–1807) – architekt dworu saskiego w Warszawie, [w:] Elizeum. Podziemny Salon Księcia. Dla Przyjaciół i Pięknych Pań, red. K. Guttmejer, Warszawa 2016, s. 105–118.
Google Scholar
Wątroba P., Szymon Bogumił Zug (1733–1807). Katalog rysunków, [w:] Elizeum. Podziemny Salon Księcia. Dla Przyjaciół i Pięknych Pań, red. K. Guttmejer, Warszawa 2016, s. 119–149.
Google Scholar
Whelan A., Powązki: szkoła uczuć i historii. Wychowanie młodych Czartoryskich, „Rocznik Historii Sztuki” 32 (2014), s. 223–248.
Google Scholar
Wojciechowski J., Pałac Wilanowski i jego obecna restauracja, „Architektura i Budownictwo” 3 (1928), s. 81–105.
Google Scholar
Zachariasz A., O historii, cytatach z przeszłości i nowoczesnych krajobrazach. Nowe w starym i nowe – w ogrodach i parkach historycznych i współczesnych, „Architektura Krajobrazu” 4 (2011), s. 4–17.
Google Scholar
Zakrzewska M., Mokotów. Pałacyk i założenie ogrodowe, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 7 (1962), nr 1, s. 45–69.
Google Scholar
Zieliński J., Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 1. Agrykola-Burmistrzowska, Warszawa 1995.
Google Scholar
Zieliński J., Bielany. Przewodnik historyczny, Warszawa 2015.
Google Scholar